Yüksek gelen bir elektrik faturasında iki ayrı yol vardır: fatura hesaplama hatası taşıyorsa bir rejim, sayaç yanlış ölçüyorsa başka bir rejim işler. İkisinin süreleri, hesap yöntemi ve iade usulü farklıdır. Kaynak, Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği (RG 30/5/2018, sayı 30436); her iki madde de 20 Şubat 2021'de esaslı biçimde, 14 Ocak 2025'te ise tamamlayıcı olarak değiştirilmiştir. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Borç nedeniyle kesme usulü ayrıdır; bunun için elektrik kesme saatleri: Pazartesi-Perşembe 08-15 okunmalıdır.
Hangi hatalar bu kapsamda
| Kaynak | Hata |
|---|---|
| Dağıtım şirketi kaynaklı | Çarpan hatası, sayacın hatalı okunması, tüketim miktarının hatalı hesaplanması |
| Tedarikçi kaynaklı | Yanlış tarife uygulanması, diğer bedellerin hatalı hesaplanması |
| Ayrıca | Mükerrer ödeme bildirimi de bu kapsamda değerlendirilir |
Ayrım pratik önem taşır: itirazın hangi tarafa yönleneceğini ve gecikme zammına kimin katlanacağını belirler.
🔴 İtiraz süresi ve yüzde otuz kuralı
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Süre | Ödeme bildiriminin yapıldığı tarihten itibaren bir yıl içinde tedarikçiye itiraz edilebilir |
| Etkisi | İtirazın yapılmış olması ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz |
| 🔑 %30 kuralı | İtiraza konu tüketim bedeli ile bir önceki tüketim döneminde ödenmiş bedel arasındaki fark %30'dan fazlaysa, tüketici bir önceki dönem tutarı kadarını son ödeme tarihine kadar ödeyebilir |
| 🔴 Sonuç | Bu durumda tüketiciye 35 inci madde hükümleri uygulanmaz — yani bildirim, kesme ve güvence bedelinden mahsup süreci işletilemez |
Yüzde otuz kuralı, tüketicinin elindeki en güçlü araçtır. Fatura bir önceki döneme göre üçte birden fazla artmışsa, eski tutar kadar ödeme yapmak yeterlidir ve bu ödeme yapıldığı sürece elektrik kesilemez. Karşılaştırma, "geçen yılın aynı ayı" ile değil bir önceki tüketim dönemi ile yapılır.
İtirazın ödeme yükümlülüğünü kaldırmaması ile %30 kuralı birlikte okunmalıdır: itiraz tek başına ödemeyi durdurmaz, ancak fark eşiği aşılmışsa kısmi ödeme koruma sağlar.
İtirazın işleyişi: 10, 2, 5 ve 3 iş günü
| Aşama | Süre |
|---|---|
| Tedarikçinin incelemesi | Başvuru tarihini izleyen en geç 10 iş günü içinde inceleyerek sonuçlandırır |
| Dağıtım şirketini ilgilendiriyorsa | Tedarikçi, itirazı geliş tarihinden itibaren 2 iş günü içinde dağıtım şirketine iletir |
| Dağıtım şirketinin cevabı | İtirazın kendisine ulaştığı tarihten itibaren 5 iş günü içinde inceleme sonuçlarını tedarikçiye bildirir |
| Tüketiciye bildirim | Tedarikçi, sonuçları 3 iş günü içinde tüketiciye yazılı olarak bildirir |
| Fatura içeriği (2021) | Düzenlenecek faturalarda hatanın nedenine ve tutarına dair ayrıntılı bilgilere yer verilir ve tüketiciler kısa mesajla bilgilendirilir |
Zincir dış sınırı belirlidir: dağıtım şirketini ilgilendiren bir itiraz en geç 2 + 5 + 3 = 10 iş günü içinde tüketiciye yazılı olarak dönmelidir.
🔑 Hata şirket lehineyse: 180/90 gün ve taksit
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Süre | Tüketim miktarının hesabında esas alınacak süre; doğru bulgu ve belge varsa 180 günü, yoksa 90 günü aşamaz |
| Ödeme | Tüketicinin ödeyeceği tutar, hesaba esas süredeki ay sayısı kadar eşit taksitler hâlinde ödenir |
| 🔴 Ek yük yok | Taksitlendirmede vade farkı alınmaz; hesaplamalarda ve taksitlendirmede gecikme zammı uygulanmaz |
| Peşin | Tüketicinin talebi hâlinde peşin ödeme yapılabilir |
| Tarife | Tüketimdeki farklar kullanım dönemindeki tarifeler üzerinden hesaplanır |
| Mahsup | Hesap dönemi içinde kalan, daha önce yapılmış tüketim miktarları tenzil edilir; önceden ödenmiş bedeller faturaya yansıtılmaz |
Belge yoksa sürenin 90 güne düşmesi, ispat yükünün şirkette olduğunu gösterir: geriye dönük düzeltmenin genişliği, elde edilen bulgunun gücüne bağlıdır.
Vade farkı ve gecikme zammı yasağı da önemlidir: hatayı yapan taraf şirket olduğu için, gecikmenin mali sonucu tüketiciye yüklenmez.
Hata tüketici lehineyse: üç iş günü
| Unsur | Kural |
|---|---|
| İade | Tüketimdeki farklar gecikme zammı ile birlikte iade edilir |
| Nakit | Tüketicinin talebi hâlinde nakden ve defaten en geç 3 iş günü içinde tedarikçi tarafından |
| Diğer hâllerde | Mahsuplaşmak suretiyle; mahsubu içeren ödeme bildiriminin düzenlenme tarihine kadar gecikme zammı uygulanır |
| 🔑 Gecikme zammına kim katlanır | Hatalı tespitte bulunan taraf. Hata dağıtım şirketinden kaynaklanıyorsa, dağıtım şirketi gecikme zammını tüketiciye ödenmek üzere tedarikçiye öder |
Gecikme zammının tüketiciye ödenmesi — yani lehine işlemesi — 2021 değişikliğinin getirdiği en somut kazanımdır. Fazla tahsil edilen tutar, aradan geçen sürenin bedeliyle birlikte geri döner ve bu bedele hatayı yapan taraf katlanır.
Sayaç yanlış ölçüyorsa: iki tespit yolu
| Yol | Şart |
|---|---|
| (a) Sayaç dışı bir unsurdan kaynaklanma | Durumun dağıtım şirketince yerinde yapılan incelemede teknik olarak tespit edilmesi |
| (b) Sayaçtan kaynaklanma | Durumun sanayi ve teknoloji il müdürlüğünden alınan sayaç muayene raporunda teknik olarak tespit edilmesi |
| Ön şart | Eksik, fazla veya hiç tüketim kaydedilmemesinin tüketicinin kusuru dışında bir nedenle olması |
Kusur şartı bu maddeyi kaçak rejiminden ayırır: müdahale varsa m.42 ve devamı, müdahale yoksa bu madde işler. Aradaki fark yalnız hesap yöntemi değil, sonuçtur: kaçakta götürü bir tüketim tahakkuku ve elektriğin kesilmesi söz konusuyken, burada sayaç hatası düzeltilir ve fark iki yönde de taksitle veya iadeyle kapatılır. Sayaç kontrolünün nasıl talep edileceği ve bedelin kime ait olacağı için usulsüz elektrik: beş hâl, 15 gün ve beş kat bedel okunmalıdır.
Hesap sırası ve süre
| Sıra | Yöntem |
|---|---|
| 1 | Tüketicinin aynı döneme ait sağlıklı ölçülmüş geçmiş dönem tüketim değerleri |
| 2 | Yoksa, sayaç değişim tarihinden sonraki ödeme bildirimine esas ilk iki tüketim dönemine ait günlük ortalama tüketim değerleri |
| 3 | İkisi de yoksa, benzer özelliklere sahip kullanım yerlerinin tüketimleri |
| Tarımsal sulama | Tarım il/ilçe müdürlükleri ve resmî kurumlardan alınan belgeler ile yerinde tespitlere göre ürün belirlenerek, ürün karakteristiğine uygun hesaplama yapılabilir |
| 🔴 Süre | Şirket lehine olan hâllerde doğru bulgu ve belge varsa 180 günü geçemez; belge yoksa başlangıç, sayaç mahallindeki son işlem tarihidir (sayaç kontrol, mühürleme, kesme-bağlama, sayaç değiştirme) ve süre hiçbir şekilde 90 günü geçemez |
| 🔑 Alt sınır | Faturalamaya esas sürenin başlangıcı, sözleşmenin imzalandığı tarihten önceki bir tarih olamaz |
Hesap sırasının kendi geçmiş tüketiminle başlaması tüketici lehinedir: karşılaştırma önce kendi kullanım profiline göre yapılır, benzer kullanım yerleri ancak son çare olarak devreye girer.
Sözleşme tarihinden geriye gidilememesi de yeni abonelerin, önceki dönemin sayaç hatasından etkilenmemesini sağlar.
Eksik ve fazla tüketimde işlem
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Eksik tüketim kaydedilmişse | Faturalama, sayacın eksik kaydettiği dönemin birim fiyatlarıyla yapılır ve gecikme zammı uygulanmaz; tutar, tüketim dönemindeki ay sayısı kadar eşit taksitle ödenir, vade farkı alınmaz; önceden ödenmiş bedeller faturaya yansıtılmaz |
| Fazla tüketim kaydedilmişse | Farklar, kullanım dönemi birim fiyatlarıyla ve gecikme zammı ile birlikte, tüketicinin talebi ve tercih ettiği ödeme yöntemine göre nakden ve defaten 3 iş günü içinde iade edilir; diğer hâllerde mahsup edilir |
| Gecikme zammı | Bu kapsamda hesaplanan gecikme zammı dağıtım şirketi tarafından tedarikçiye ödenir |
| Belge | Hesaplamalara ilişkin EK-7 formu, ödeme bildirimiyle birlikte veya öncesinde tüketiciye gönderilir; sayaç muayene raporu ya da teknik tespit raporunun bir örneği de EK-7 ile birlikte verilir |
| 🔑 Ayrı fatura | Bu madde kapsamında düzenlenecek faturalar normal tüketim faturasından ayrı düzenlenir |
| Sayacın gönderilmesi | Sayaç, değiştirme tutanağı düzenlenerek değiştirildiği tarihten itibaren en geç 10 iş günü içinde il müdürlüğüne gönderilir |
Ayrı fatura zorunluluğu, düzeltme tutarının olağan tüketimle karışmasını önler ve itiraz edilebilirliği korur. EK-7 formu ile raporun birlikte verilmesi de hesabın denetlenebilmesini sağlar: tüketici, hangi yöntemle ve hangi dönem üzerinden hesaplandığını görebilir.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Süre | Ödeme bildirimi tarihinden itibaren bir yıl doldu mu |
| %30 | Fatura bir önceki dönemin %30'undan fazla mı arttı — öyleyse eski tutar kadar ödeme yeterli |
| Kesme | %30 kuralına dayanarak ödeme yapıldıysa kesme işlemi başlatılmış mı |
| Takvim | İtiraz 10 iş gününde sonuçlandı mı; dağıtım şirketi zinciri 2+5+3 iş gününde işledi mi |
| Süre tavanı | Geriye dönük düzeltme belge varsa 180, yoksa 90 günü aşıyor mu |
| Taksit | Şirket lehine düzeltmede vade farkı veya gecikme zammı eklenmiş mi |
| İade | Tüketici lehine düzeltmede gecikme zammı ödendi mi; nakit talebinde 3 iş günü tutuldu mu |
| Belge | EK-7 formu ve sayaç muayene/teknik tespit raporu gönderildi mi |
| Fatura | Düzeltme faturası normal tüketim faturasından ayrı mı düzenlendi |
İki rejim arasındaki en pratik fark, kimin hata yaptığının sonuca yansımasıdır. Şirket lehine düzeltmede tüketici taksitle, vade farksız ve gecikme zamsız öder; tüketici lehine düzeltmede ise fark gecikme zammıyla birlikte geri döner ve bu zamma hatayı yapan taraf katlanır. Her iki yönde de geriye dönük süre belgeye bağlanmıştır: belge varsa 180, yoksa 90 gün. Faturaya itiraz eden tüketicinin ilk bakacağı şey bu nedenle tutar değil, hesabın hangi belgeye ve hangi döneme dayandığıdır. Uyuşmazlığın taşınacağı merci için tüketici hakem heyeti ve tüketici mahkemesi okunmalıdır.
