Bir binanın statik projesini hangi inşaat mühendisinin imzalayabileceği, 2023 yılına kadar mevzuatta niteliğe bağlanmamıştı. 12 Mayıs 2023 tarihli değişiklik bunu kat sayısına göre üç kademeye ayırdı; devam eden projeler için tanınan erteleme ise 31 Aralık 2025'te sona erdi. Bugün kapsamdaki her yapıda müellifin yeterliliği ruhsat dosyasında belgelenmelidir. Bu yazıdaki tarih damgası 8 Eylül 2026'dır.
Üç kademe
Kademeler zemin kat hariç kat sayısına göre kurulmuştur ve her kademede üç ölçüt birlikte aranır: mesleki tecrübe süresi, ruhsat alınmış toplam metrekare ve farklı yapı sayısı.
| Kademe | Bina | Mesleki tecrübe | Portföy | Ek şart |
|---|---|---|---|---|
| (b) | Zemin kat hariç 5 ila 7 kat arası | En az 3 yıl | Yapı ruhsatı alınmış toplamda en az 10.000 m², en az 4 farklı yapı | — |
| (c) | Zemin kat hariç 8 ila 15 kat arası | 5 yıldan fazla | Ruhsat alınmış toplamda en az 15 bin m², en az 6 farklı yapı | Portföydeki yapılardan en az biri (b) bendine göre hazırlanmış olmalı |
| (ç) | Zemin kat hariç 15 kat üzeri | 7 yıldan fazla | Ruhsat alınmış toplamda en az 20.000 m², en az 8 farklı yapı | En az biri (c) bendine göre hazırlanmış olmalı ve yapı ana bilim dalında veya deprem mühendisliği alanında lisansüstü eğitim |
Tecrübenin nerede kazanılabileceği de tanımlıdır: kamuda, üniversitelerin inşaat mühendisliği bölümlerinde ya da meslek odasına kayıtlı serbest mühendis olarak. Her kademede, bu durumların gerekli belgelerle tevsik edilmesi aranır.
Kademeler birbirine kilitlenmiştir
Tablonun son sütunu, düzenlemenin asıl mantığını taşır. Üst kademeye geçiş, yalnız süre ve metrekare biriktirerek mümkün değildir; portföyde bir alt kademeye göre hazırlanmış en az bir yapı bulunmalıdır.
| Geçiş | Ön şart |
|---|---|
| (b) → (c) | Portföyde en az bir yapının (b) bendi kapsamında hazırlanmış olması |
| (c) → (ç) | Portföyde en az bir yapının (c) bendi kapsamında hazırlanmış olması |
Bu kurgu, 15 kat üzeri bir projede imza yetkisini fiilen kademeli bir kariyer çizgisine bağlar. Yatırımcı açısından sonucu, yüksek katlı projelerde müellif havuzunun daralmasıdır; proje ekibinin kurulması ruhsat takviminin bir parçası hâline gelir.
Geçiş hükmü: lisansüstü şartından muafiyet
(ç) bendindeki lisansüstü eğitim şartı, o tarihte fiilen yeterliliğe ulaşmış mühendisleri kapsam dışında bırakmamak için yumuşatılmıştır. (d) bendi şunu düzenler: bendin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla (ç) bendine göre istenen hizmet süresi ve iş deneyimi şartlarını sağlamış olan inşaat mühendisleri için ayrıca lisansüstü eğitim yapmış olma koşulu aranmaz.
| Durum | Lisansüstü şartı |
|---|---|
| Bendin yürürlüğüne kadar hizmet süresi ve iş deneyimini tamamlamış mühendisler | Aranmaz |
| Şartları sonradan tamamlayan mühendisler | Aranır |
Bu, kazanılmış hak niteliğinde bir hükümdür ve tarihe bağlıdır; bugün (ç) kademesine yeni ulaşan bir mühendis için lisansüstü eğitim şartı işler.
Diğer iki disiplinde durum
Aynı 2023 paketi, mimari ve mekanik tesisat projeleri için de yeterlilik getirmişti. Üç disiplinin ölçütleri farklıdır ve karıştırılmamalıdır.
| Disiplin | Kapsam ölçütü | Tecrübe | Portföy |
|---|---|---|---|
| Statik | Zemin kat hariç kat sayısı (5-7 / 8-15 / 15 üstü) | 3 / 5+ / 7+ yıl | 10.000 / 15.000 / 20.000 m² |
| Mimari | Nüfusu 50 binden fazla belediyelerde umumun kullanımına mahsus belirli yapılar | En az 5 yıl | 10.000 m², 4 farklı yapı |
| Mekanik tesisat | Yüksekliği 30.50 m'yi geçen konutlar ve 2.000 m²'yi geçen umumi binalar / 51.50 m'yi geçen tüm binalar ve 30.000 m²'yi geçen umumi binalar | 3 yıl / 5 yıl | 10.000 m², 4 farklı yapı |
Üç disiplin arasında bir fark daha vardır: mimari tarafta mimarlık ana bilim dalında tezli lisansüstü öğrenim görmüş olanlar için asgari hizmet süresi ve proje kriterlerinin yarısının sağlanması yeterlidir. Statik tarafta lisansüstü eğitim bir indirim değil, en üst kademede ek şarttır. Mimari müellifliğe ilişkin ölçütlerin ayrıntısı ve tasarım kriterleri için kapalı çıkma yasağı ve müellif yeterliliği, mekanik tesisat kademeleri için yağmur suyu ve gri su zorunluluğu okunmalıdır.
Erteleme ve sona ermesi
Yeterlilik hükümleri 12 Mayıs 2023'te eklenmiş, ancak aynı değişiklikle geçici maddeye konulan fıkra sayesinde belirli yapılar için ertelenmiştir.
| Aşama | Tarih |
|---|---|
| Hükümlerin eklenmesi | 12/5/2023 |
| İlk erteleme sonu | 31/12/2023 |
| Birinci uzatma | 31/12/2024 |
| İkinci uzatma | 31/12/2025 |
| 2026'daki iki değişiklikte tarih | Yeniden ele alınmadı |
Erteleme kapsamındaki yapılar üç gruptu: fıkranın yürürlüğünden önce yapı ruhsatı başvurusunda bulunulmuş yapılar, 6306 sayılı Kanun kapsamında noter onaylı inşaat sözleşmesi düzenlenmiş yapılar ve kamu kurum ve kuruluşlarınca yapım işlerine yönelik ihale kararı veya ihale tarihi alınmış yapılar. Tarih yenilenmediğinden bu yapılar bakımından da hükümler artık uygulanır.
Müellifin imzaladığı dosyada ne var
Yeterlilik tartışmasının konusu olan mimari proje, tek bir çizim değil bir dosyadır. Yönetmelik içeriğini sayarak belirler.
| Mimari projenin unsurları | | --- | | Vaziyet planı | | Kat irtifakına ve kat mülkiyetine esas paylaşım tablosu | | Bağımsız bölümler ile ortak alanların brüt inşaat alanı, eklentiler ve toplam yapı inşaat alanının yer aldığı metrekare cetveli | | Bodrum katlar dâhil bütün kat planları ve çatı planı | | Bir tanesi ortak merdivenden geçmek üzere en az iki adet kesit ve yeteri sayıda görünüş | | Toprak kazı hesabı | | Gerektiğinde sistem kesitleri ve nokta detayları bulunan avan proje ve uygulama projeleri | | Otopark, sığınak ve ağaç hesapları |
Bunlara ayrıca ilgili mühendis ve mimarlarca hazırlanan asansör avan projesi, ısı ve su yalıtım projesi veya raporu, gürültüye karşı korunma proje veya raporu ve yerleşme ile yapının özelliğine göre idarece istenecek peyzaj projesi eklenir.
Aynı madde, alan bilgilerinin projede gösterilmesini de zorunlu tutar: parsel alanı, her bir binanın ve tüm binaların emsale konu alan büyüklüğü, yapı inşaat alanı ve toplam yapı inşaat alanı, taban alanı ve taban alanı katsayısı, kat alanı katsayısı (emsal), blok ve bağımsız bölüm numaraları ile her bağımsız bölümün net, brüt, genel brüt ve toplam brüt alanları ile eklenti alanları. Bu kalemler alıcı için de belirleyicidir; emsal ve taban alanı hesabının düzeni için TAKS %40 ve %60 rejimi okunmalıdır.
Dosyanın kendisi de dijitalleşiyor: BIM fıkrası
11 Mart 2025 tarihli değişiklik aynı maddeye, ruhsat dosyasının biçimini değiştiren bir fıkra ekledi.
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Kapsam | Bakanlıkça belirlenecek projelerde uygulanmak üzere |
| Konu | Yapı ruhsatı eki proje, resim, hesap ve raporlar |
| Standart | Bakanlıkça belirlenecek esaslara ve ilgili yapı bilgi modellemesi (BIM) standartlarına uygun ve sayısal olarak |
| Altyapı | Bakanlıkça veya yetkilendireceği idarelerce elektronik ortamda tesis edilecek veri altyapısı |
| İşlem | Kaydedilir, elektronik ortamda kontrol edilir, onaylanır ve saklanır |
| Sonuç | Otomasyon sistemi üzerinden yapılacak işlemler için belgelerin basılı olma şartı aranmaz |
Fıkra doğrudan yürürlüğe giren bir zorunluluk getirmez; kapsamı Bakanlıkça belirlenecek projelerle sınırlıdır. Buna karşılık yön nettir: proje teslimi kâğıt dosyadan sayısal modele geçmektedir ve bu, müellifin çalışma biçimini de etkiler. Aynı yönde bir başka değişiklik 14 Ocak 2026'da geldi ve yapı aplikasyon projesinin elektronik ortamda hazırlanıp güvenli elektronik imza ile imzalanarak oluşturulabileceğini düzenledi.
Müellif, fenni mesul ve yapı denetim aynı şey değildir
Yeterlilik kademeleri proje müellifliğine ilişkindir; yapının inşası sırasındaki denetim ayrı bir kurumdur ve sorumluluk süresi de farklıdır. Yapı denetim kuruluşlarının taşıyıcı sistemdeki sorumluluğunun süresi için yapı denetim sorumluluğu ve on beş yıl, şantiye tarafındaki görevlendirmeler için şantiye şefi ve yangın güvenlik uzmanı ayrıca değerlendirilmelidir.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Kat sayısı | Zemin kat hariç kat sayısı hangi kademeye giriyor |
| Tecrübe | Müellifin mesleki tecrübesi kademenin süresini karşılıyor mu |
| Portföy | Toplam metrekare ve farklı yapı sayısı sağlanıyor mu |
| Kilit | Portföyde bir alt kademeye göre hazırlanmış yapı var mı |
| Lisansüstü | 15 kat üzeri projede lisansüstü şartı ya da (d) bendi muafiyeti var mı |
| Belge | Bütün bu durumlar belgelerle tevsik ediliyor mu |
