Sığınağın koruma işlevi, alanından çok yapım şartlarından doğar: duvar kalınlığı, giriş geometrisi, havalandırma filtresi ve enerji sürekliliği. Sığınak Yönetmeliğinin bu şartları düzenleyen maddesi 7 Kasım 2025'te bütün olarak yeniden yazılmıştır. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Alan ve kişi sayısı hesabı ayrı bir konudur; ölçüler için sığınak alanı ve kişi sayısı hesabı, zorunluluk eşikleri için sığınak zorunluluğu hangi binada aranır okunmalıdır.
🔑 Duvar ve tavan kalınlığı: üç malzeme, üç ölçü
| Malzeme | Asgari kalınlık |
|---|---|
| Beton | 60 cm |
| Tuğla veya taş | 75 cm |
| Sıkıştırılmış toprak | 90 cm |
Ölçüler, sığınağın bina dışına rastlayan duvar ve tavan döşemeleri için geçerlidir. Üç malzeme tek başına kullanılabileceği gibi, radyasyon geçirgenliği bakımından bu ölçülerin birbirlerine oranları dikkate alınarak birlikte de kullanılabilir. Ayrıca bunlardan farklı yapı malzemeleri de, ölçüleri radyoaktif serpintiye karşı geçirgenlik ve korunma katsayıları dikkate alınarak hesaplanmak suretiyle, bunlarla birlikte veya tek başına kullanılabilir.
Üç ölçü arasındaki fark, malzemelerin radyasyon zayıflatma kapasitesinden gelir: aynı korumayı sağlamak için betonda 60, taşta 75, sıkıştırılmış toprakta 90 santimetre gerekir.
| Özel durum | Kural |
|---|---|
| Tamamen toprağın altında kalan ve dış açık ortamla arasında en az 60 cm toprak dolgu bulunan dış duvarlar | Kalınlık statik hesaplara göre belirlenir |
| Bahçede yapılacak sığınaklar | Aynı uygulama yapılır |
| 🔑 Eğitim yapılarının bina içi sığınakları | Tavan en az 20 cm, duvarlar en az 30 cm kalınlığında betonarme |
Birinci satır önemli bir kolaylıktır: toprak dolgunun kendisi koruma sağladığı için, en az 60 santimetre toprakla çevrili tamamen gömülü duvarlarda 60 santimetrelik beton şartı aranmaz; kalınlık statik hesapla belirlenir.
Eğitim yapılarındaki ölçüler ise diğerlerinden belirgin biçimde düşüktür — 20 ve 30 santimetre. Bu, bina içi sığınakların okul yapılarında daha uygulanabilir olmasını sağlar. Ayrım kasıtlıdır: okullarda sığınak genellikle bina içinde, mevcut bodrum hacimlerinde çözülür ve 60 santimetrelik beton duvar bu hacimlerde uygulanabilir değildir. Buna karşılık ölçünün betonarme olarak belirlenmesi, malzeme serbestisini de ortadan kaldırır — eğitim yapılarında tuğla, taş veya sıkıştırılmış toprak alternatifi yoktur.
Giriş ve çıkış
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kapı | Sığınağın girişi demir kapılı olmalıdır |
| 🔑 Geometri | En az bir adet dik açı dönüşlü olmalıdır |
| İkinci çıkış | Net alanı — tuvalet, duş ve mutfak nişi hariç — 100 metrekareden büyük sığınaklarda iki çıkışın sağlanması zorunludur |
Dik açı dönüş şartı teknik bir korumadır: basınç dalgasının ve radyasyonun doğrudan sığınak hacmine ulaşmasını engeller. Girişin düz bir koridor olarak düzenlenmesi bu şartı karşılamaz.
İkinci çıkış eşiği net alan üzerinden hesaplanır ve ıslak hacimler ile mutfak nişi bu hesaba katılmaz. Yani 110 m² brüt alanlı ama net alanı 95 m² olan bir sığınakta ikinci çıkış zorunlu değildir. Aynı 100 m² eşiği mutfak nişi zorunluluğunda da kullanılır; iki yükümlülük aynı büyüklükte devreye girer ve orta ölçekli sığınaklarda birlikte planlanmalıdır.
Demir kapı şartı ise malzemeye ilişkin tek açık kayıttır. Kapının ölçüsü verilmemiş, geometri ise dönüş sayısıyla belirlenmiştir: en az bir dik açı dönüş. Daha fazla dönüş serbesttir, daha azı değildir.
Havalandırma: iki filtre rejimi
| Zaman | Filtreleme |
|---|---|
| Koruma zamanlarında | Dışarıdan alınan hava, tehdit anında takılmak üzere nükleer tip HEPA filtre, kum havuzu gibi filtreleme sisteminden geçirilerek sığınak içerisine verilir |
| Barış zamanlarında | Dışarıdan alınan hava sadece G4 tipi kaba filtreden geçirilerek verilir |
| Zorunluluk | Sığınağın kullanım kapasitesine uygun mekanik havalandırma tesisatı yapılması zorunludur |
| 🔴 Sorumluluk | Mekanik tesisatın kullanımı, filtre ve benzeri malzemelerin hazır bekletilmesi, rutin bakımları ve tesisatın kullanıma hazır tutulması, tesis veya bina yöneticisinin sorumluluğundadır |
İki filtre rejimi arasındaki ayrım, sığınağın barışta da havalandırılan bir hacim olmasından doğar. Kritik olan, koruma filtrelerinin tehdit anında takılmak üzere hazır bekletilmesidir — ve bu, yapım değil işletme yükümlülüğüdür. Metin sorumluyu açıkça gösterir: tesis veya bina yöneticisi.
| Tasarım | Kural |
|---|---|
| Kanal, menfez | Kanal tasarımı, menfez sayısı ve yerleşimi mekanik tesisat proje müellifi tarafından düzenlenir |
| Standart | TS 3419 (Havalandırma ve İklimlendirme Tesisleri — Projelendirme Kuralları) ve TS 3420 (Havalandırma ve İklimlendirme Tesislerini Yerleştirme Kuralları) göz önüne alınır |
| Hava debisi | Koruma zamanlarında bir kişi için gerekli hava debileri Yönetmeliğin ekindeki tabloda verilmiştir; bu değerler asgari olup hava kalitesini artırıcı ilave önlemler tasarımda kullanılabilir |
Enerji sürekliliği
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kaynak | Havalandırma fanının enerji ihtiyacı, fan elektrik motoruna uygun kapasitede bir jeneratör veya kesintisiz güç kaynağı ile karşılanmalıdır |
| Yer | Jeneratör için sığınak alanı dışında bir alan makine dairesi olarak tasarlanmalıdır |
| Egzoz | Jeneratör egzozu doğrudan dışarıya verilmelidir |
| 🔑 Yedek | Jeneratörün devre dışı kaldığı durumlarda enerji ihtiyacı, fana bağlı insan gücü ile çalışan çevirmeli kol yardımıyla karşılanmalıdır |
| 24 saat | Resmî binalar ile sağlık ve eğitim yapılarındaki sığınaklarda en az 24 saat kesintisiz elektrik teminini sağlayacak tedbirlerin alınması ve hazır tutulması zorunludur |
Üç kademeli bir yedeklilik kurulmuştur: şebeke, jeneratör veya kesintisiz güç kaynağı ve son çare olarak elle çevrilen kol. Sonuncusu, hiçbir enerji kaynağının bulunmadığı durumda bile havalandırmanın sürdürülebilmesini hedefler. Çevirmeli kolun fana bağlı olması aranır; ayrı bir yedek fan değil, aynı fanın elle çevrilebilmesi öngörülmüştür.
24 saatlik kesintisiz elektrik yükümlülüğü ise yalnız üç yapı grubunda getirilmiştir: resmî binalar, sağlık yapıları ve eğitim yapıları. Diğer yapılarda jeneratör veya kesintisiz güç kaynağı yeterlidir; belirli bir süre şartı aranmaz.
Jeneratörün sığınak alanı dışında konumlandırılması şartı da işlevseldir: hem egzoz gazı riskini hem de jeneratörün kapladığı alanın net sığınak alanından düşülmesini önler.
İletişim ve hijyen
| Unsur | Kural |
|---|---|
| İletişim | Resmî ve özel bütün sığınaklarda, iletişim prizine ek olarak uydu telefonu altyapısı ve/veya acil durum kablosuz bağlantı alanı (Wi-Fi noktası) yapılır |
| Test | Elektronik haberleşme donanımı yılda bir test edilir |
| Atık | Sığınak, biriken çöplerin ve diğer atıkların kolayca uzaklaştırılmasını sağlayıcı özellikte tasarlanmalıdır |
| 🔑 Klozet | Helâ taşı yerine klozet kullanılmalıdır |
| Atık su | Mümkünse radyoaktif sızıntıya karşı ilave tedbirler de alınarak atık su gideri kanalizasyona bağlanmalıdır |
| Geri tepme | Atık su gideri doğrudan kanalizasyona bağlandığı durumlarda, geri tepmeyi engellemek üzere geri tepme ventili uygulaması yapılmalıdır |
Yıllık test yükümlülüğü, iletişim donanımını bir kurulum kalemi olmaktan çıkarıp süreklilik gerektiren bir bakım işine dönüştürür. Klozet şartı ise hareket kısıtlılığı olan kullanıcılar ile hijyen gerekçesine dayanır.
Erişilebilirlik: yaşlılar ve hamileler
Serpinti sığınaklarında, Yönetmelikteki ölçülerden daha az olmamak koşuluyla, yaşlılar ve hamileler gibi hareket kısıtlılığı olanların da kullanımına olanak sağlayacak şekilde, engellilere ilişkin standartlar da dâhil olmak üzere Türk Standardları Enstitüsünce hazırlanan tüm standartlara ve diğer mevzuata uyulur.
Bu hüküm iki yönlüdür. Bir yandan standartlara atıf yapar; öte yandan Yönetmelikteki ölçüleri taban olarak korur — standart daha düşük bir ölçü öngörse bile Yönetmeliğin ölçüsünün altına inilemez. Kullanıcı grubunun yaşlılar ve hamileler olarak açıkça sayılması, erişilebilirliği engelli kullanımının ötesine taşır. Erişilebilirlik yükümlülüğünün yapı tarafındaki karşılığı için erişilebilirlik ve ruhsat engeli okunmalıdır.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Duvar | Bina dışına rastlayan duvar ve tavanda 60 cm beton, 75 cm taş veya 90 cm toprak sağlanıyor mu |
| Gömülü duvar | En az 60 cm toprak dolgu varsa kalınlık statik hesaba mı bağlanmış |
| Eğitim yapısı | Tavan 20, duvar 30 cm betonarme mi |
| Giriş | Kapı demir mi; en az bir dik açı dönüş var mı |
| İkinci çıkış | Net alan 100 m²yi aşıyorsa iki çıkış var mı |
| Filtre | Koruma zamanı için HEPA veya kum havuzu; barış zamanı için G4 öngörüldü mü |
| İşletme | Filtreler hazır bekletiliyor mu; rutin bakım yapılıyor mu |
| Enerji | Jeneratör veya kesintisiz güç kaynağı, sığınak dışında makine dairesi ve çevirmeli kol var mı |
| 24 saat | Resmî, sağlık ve eğitim yapısında 24 saatlik kesintisiz elektrik sağlanıyor mu |
| İletişim | Uydu telefonu altyapısı veya Wi-Fi noktası var mı; yıllık test yapılıyor mu |
| Hijyen | Klozet kullanılmış mı; geri tepme ventili var mı |
Bu maddenin ayırt edici yanı, yapım ile işletme yükümlülüklerini bir arada düzenlemesidir. Duvar kalınlığı ve giriş geometrisi projede çözülür; filtrelerin hazır bekletilmesi, yıllık iletişim testi ve enerji tedbirlerinin hazır tutulması ise binanın kullanım ömrü boyunca süren yükümlülüklerdir. Sığınağın "yapılmış olması" tek başına yeterli değildir; kullanıma hazır tutulması ayrıca aranır.
