Miras yalnız malvarlığı değildir; borçlar da mirasçıya geçer. Mirasbırakanın borcu malvarlığını aşıyorsa çıkış yolu bellidir: reddi miras. Kural basit görünür — sulh hukuk mahkemesine beyan, süre üç ay — ama uygulamadaki kayıplar neredeyse her zaman iki noktadan doğar: sürenin ne zaman işlemeye başladığının yanlış hesaplanması ve ret süresi dolmadan terekeye "karışılması". Bu rehber, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun ret hükümlerini (m.605-618) madde madde, pratik sonuçlarıyla anlatır. Mevzuat kontrol tarihi 20 Ağustos 2026'dır.
Reddi miras nedir? İki ayrı ret vardır
Kanun iki farklı ret tanır ve ikisi sık karıştırılır:
- Gerçek ret (m.605/1): Yasal veya atanmış mirasçının, üç aylık süre içinde sulh hukuk mahkemesine yaptığı kayıtsız şartsız beyanla mirası reddetmesidir. Bir irade açıklamasıdır; terekenin borçlu olması şart değildir — istemediğiniz mirası da reddedebilirsiniz.
- Hükmen ret (m.605/2): Mirasbırakanın ölümü tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras beyan aranmaksızın reddedilmiş sayılır. Borca batık terekede kanun mirasçıyı kendiliğinden korur.
| Gerçek ret | Hükmen ret | |
|---|---|---|
| Dayanak | TMK m.605/1, m.609 | TMK m.605/2 |
| Beyan gerekir mi | Evet — sulh hukuk mahkemesine, kayıtsız şartsız | Hayır — kanun gereği reddedilmiş sayılır |
| Süre | 3 ay (m.606) | Süreye bağlı değil |
| Koşul | Yok; her mirasçı kullanabilir | Ölüm tarihinde ödemeden aczin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması |
| İspat | Mahkeme tutanağı ve kütük kaydı | Terekenin borca batıklığı; yerleşik uygulamada tespit davasıyla veya alacaklı takibine karşı savunma olarak ileri sürülür |
Üç aylık süre ne zaman başlar?
Süre herkes için aynı anda başlamaz (m.606):
- Yasal mirasçılar için kural, mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihtir; mirasçı olduklarını daha sonra öğrendiklerini ispat ederlerse süre o tarihten işler.
- Atanmış mirasçılar için süre, tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihte başlar.
- Koruma önlemi olarak terekenin yazımına karar verilmişse süre, yazımın bittiğinin sulh hâkimince bildirilmesiyle başlar (m.607) — kalabalık ve dağınık terekelerde süreyi fiilen uzatan bir imkândır.
- Ret hakkı mirasla birlikte geçer: Mirası reddetmeden ölen mirasçının ret hakkı kendi mirasçılarına geçer; onların süresi, mirasın kendilerine geçtiğini öğrendikleri tarihten başlar ve öndeki ret süresi dolmadıkça sona ermez (m.608). Art arda ölümlerin yaşandığı ailelerde bu zincir kritik önemdedir.
- Süre uzatılabilir: Önemli sebeplerin varlığında sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir (m.615). Yurt dışında yaşayan ve ölümü geç öğrenen mirasçılar bu hükmü bilmelidir.
Üç aylık süre hak düşürücüdür: süresi içinde reddetmeyen mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (m.610/1).
Ret nasıl yapılır: adım adım
- Mahkeme: Beyan sulh hukuk mahkemesine yapılır (m.609/1); ret kaydı, mirasın açıldığı yerin — yani mirasbırakanın son yerleşim yerinin (m.576) — sulh mahkemesindeki özel kütüğe işlenir.
- Beyan: Sözlü veya yazılı olabilir; mutlaka kayıtsız ve şartsız olmalıdır (m.609/2). "Borç çıkmazsa kabul ederim" gibi şartlı beyan geçersizdir.
- Tutanak ve kütük: Hâkim beyanı tutanakla tespit eder; ret özel kütüğe yazılır ve isteyen mirasçıya reddi gösteren belge verilir (m.609/3-4). Bu belgeyi bankalara, icra dairelerine ve kamu kurumlarına karşı kullanırsınız.
- Masraf: Başvuru maktu harca ve gider avansına tabidir; tutarlar her yıl değiştiği için güncel tarifeden doğrulanmalıdır. Elektronik imza sahipleri başvuruyu UYAP üzerinden de iletebilir.
- Kimler beyanda bulunur: Her mirasçı kendi adına reddeder; vekâletname ile avukat aracılığıyla da yapılabilir. Velayet altındaki küçükler adına beyan yasal temsilcilerce verilir; menfaat çatışması görünen dosyalarda kayyım gündeme gelebilir.
Bu hatalar ret hakkını düşürür
Kanunun en sert hükmü m.610/2'dir: ret süresi dolmadan tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendine mal eden mirasçı, artık mirası reddedemez. Pratikte en sık görülen örnekler: murisin bankadaki parasını çekip kullanmak, aracını satmak, alacaklarını kendi hesabına tahsil etmek.
Buna karşılık iki grup davranış ret hakkını düşürmez:
- Koruyucu işlemler: Zamanaşımının veya hak düşürücü sürelerin dolmasını önlemek için dava açmak ve cebrî icra takibi yapmak ret hakkını ortadan kaldırmaz (m.610/3). Cenaze masraflarının karşılanması gibi olağan işler de aynı kapsamda değerlendirilir.
- Şahsi haklar: SGK'dan bağlanan dul-yetim aylığı ile ölüm ve cenaze yardımları terekeye dahil değildir; mirasçının kendi şahsına tanınan bu hakların alınması, yerleşik uygulamada ret hakkını etkilemez.
Biri reddederse payı kime geçer?
Kuralın formülü nettir: reddeden yasal mirasçının payı, miras açıldığı anda kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (m.611/1). Sonuçları çoğu aileyi şaşırtır:
- Çocuk reddederse payı kendi altsoyuna — yani murisin torunlarına — geçer. Borçlu terekede reddin amaca ulaşması için torunların da süresi içinde ret beyanında bulunması gerekir; süre onlar için, öndeki reddi öğrenmeleriyle işlemeye başlar (m.608/3).
- Kardeşlerden biri reddederse onun payı kendi çocuklarına geçer; çocukları yoksa aynı zümredeki diğer mirasçıların payı büyür.
- Altsoyun tamamı reddederse pay, sanılanın aksine ikinci zümreye atlamaz: kanun payı doğrudan sağ kalan eşe geçirir (m.613).
- Atanmış mirasçı reddederse payı, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça mirasbırakanın en yakın yasal mirasçılarına kalır (m.611/2).
En yakın mirasçıların tamamı reddederse tereke, sulh mahkemesince iflâs hükümlerine göre tasfiye edilir (m.612) — zincirin sonsuza kadar alt zümrelere inmesi gerekmez. Az bilinen iyi haber: tasfiye sonunda borçlar ödendikten sonra bir değer artarsa, bu artık mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir (m.612/2). Yani ret, terekede saklı bir fazlalık varsa onu da kaybettirmez. Mirasçılar ayrıca reddederken, kendilerinden sonra gelenlere mirası kabul edip etmeyeceklerinin sorulmasını isteyebilir; sorulan mirasçı bir ay içinde kabul etmezse reddetmiş sayılır (m.614). Tasfiye aşamasına gelen borçlu terekelerde süreç, icra ve iflas pratiğiyle iç içe yürür; bu dosyalarda icra ve iflas hukuku ekibiyle koordinasyon gerekir.
Borca batık tereke: hükmen ret nasıl işler?
Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belliyse — çevresinde borçlarını ödeyemediği biliniyorsa — veya aciz resmen tespit edilmişse, miras kendiliğinden reddedilmiş sayılır (m.605/2); üç aylık süre bu durumda gündeme gelmez. Uygulamada hükmen ret iki şekilde kullanılır: mirasçılar borca batıklığın tespitini dava yoluyla ister ya da alacaklının kendilerine yönelttiği takip ve davalarda hükmen reddi savunma olarak ileri sürer. Yerleşik uygulamada bu tespit talebi bir süreye bağlı değildir; ancak tereke mallarını sahiplenen mirasçının hükmen redde sığınamayacağı unutulmamalıdır — m.610/2'deki davranışlar burada da sonuç doğurur.
Vergi ve SGK borçları dahil kamu alacakları da mirasla geçen borçlardandır; usulüne uygun gerçek ret veya şartları oluşan hükmen ret, bu borçlar bakımından da sonuç doğurur. Ret belgesinin ilgili idarelere ibrazı, mirasçı aleyhine başlatılan takiplerin durdurulmasının pratik yoludur.
Reddin sınırları: alacaklıların koruması
Ret, kötüye de kullanılabilir; kanun iki fren koymuştur:
- Reddin iptali (m.617): Malvarlığı borcuna yetmeyen mirasçı, kendi alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse, alacaklıları — yeterli güvence verilmedikçe — ret tarihinden itibaren altı ay içinde reddin iptalini dava edebilir.
- Beş yıllık geri verme sorumluluğu (m.618): Ödemeden âciz mirasbırakanın mirasını reddedenler, ölümden önceki beş yıl içinde ondan aldıkları ve paylaşmada denkleştirmeye tabi olacak değerler ölçüsünde, murisin alacaklılarına karşı sorumlu kalır. Olağan eğitim-öğrenim giderleri ve âdet üzere verilen çeyiz bu kapsamın dışındadır.
Ret kararından önce aile içi geçmiş kazandırmaların dökümünü çıkarmak bu yüzden yalnız titizlik değil, sorumluluk hesabıdır.
Ret mi, başka bir yol mu?
Reddi miras tek araç değildir. Terekenin borç durumu belirsizse, mirası reddetmeye hakkı olan her mirasçı terekenin resmî defterinin tutulmasını isteyebilir (m.619 vd.); defter sonucuna göre karar verme imkânı doğar. Payların, sürelerin ve zümre zincirinin nasıl işlediğini 2026 miras rehberimizde topluca; mirasçılığın belgelenmesini ise veraset ilamı rehberinde ayrıca anlattık — reddeden mirasçı veraset ilamında yine görünür, ret kaydı ayrıca işlenir.
Süreniz işliyorsa gün kaybetmeyin: dosyanızın gerçek ret mi, hükmen ret mi, yoksa resmî defter yolu mu gerektirdiğini birlikte netleştirmek için miras ve tereke hukuku ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.
