Türkiye'de döviz işlemlerine, ihracat bedellerine ve kıymetli maden ticaretine ilişkin kuralların çatısı tek bir kanunda durur: 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun. Kanunun kendisi kısa ve büyük ölçüde yetki devreden bir metindir; asıl kurallar Cumhurbaşkanı kararlarında, tebliğlerde ve genelgelerde yer alır.
Buna karşılık yaptırımlar kanundadır — ve bu yaptırımlar 20 Temmuz 2025 tarihli 7555 sayılı Kanunla önemli ölçüde yeniden yazıldı. Aynı dönemde Anayasa Mahkemesi iki hükmü iptal etti. Aşağıdaki değerlendirme 1567 sayılı Kanunun mevzuat.gov.tr'deki resmî güncel metnine dayanıyor (6 Eylül 2026'da okundu).
Çatı: yetki kimde
Yetki maddesi (m.1, 20/7/2025 tarihli 7555 sayılı Kanunla değişik birinci fıkra). Kambiyo, nukut, esham ve tahvilat alım satımı ve kıymetli madenler ve kıymetli taşlarla bunlardan mamul veya bunları muhtevi her nevi eşya ve kıymetlerin alım satımı, kıymetli madenlerin rafinajı ile tüm bu eşya ve kıymetlerin, ticari senetlerin ve tediyeyi temine yarayan her türlü vasıta ve vesikaların memleketten ihracı veya memlekete ithalinin tanzim ve tahdidine ve Türk parasının kıymetinin korunması zımnında kararlar ittihazına Cumhurbaşkanı salahiyetlidir.
🔑 2025 değişikliğinin somut katkısı, yetki alanına kıymetli madenlerin rafinajının açıkça eklenmesidir.
Bunun pratik sonucu. Döviz cinsinden sözleşme yapma serbestisi, ihracat bedellerinin yurda getirilmesi, sermaye hareketleri ve döviz büfelerinin faaliyet şartları gibi kurallar kanun metninde değil, bu maddeye dayanılarak çıkarılan Cumhurbaşkanı kararlarında ve bunlara bağlı tebliğlerde düzenlenir. Bir işlemin serbest olup olmadığı sorusu her zaman yürürlükteki karar ve tebliğ metninden cevaplanmalıdır; kanun yalnızca yetkiyi ve yaptırımı kurar.
🔴 İki iptal kararı. Resmî metin, Anayasa Mahkemesinin 17/6/2025 tarihli ve E.2024/193, K.2025/136 sayılı Kararı ile hem m.2'nin hem de Ek m.5'in iptal edildiğini kaydeder.
Genel yaptırım ve ihracat bedeli
Genel kural (m.3/1). "Cumhurbaşkanının bu Kanun hükümlerine göre yapmış bulunduğu genel ve düzenleyici işlemlerdeki yükümlülüklere aykırı hareket eden kişi, üçbin Türk Lirasından yirmibeşbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası ile cezalandırılır."
Bu fıkra bir çerçeve yaptırımdır: kararlarda ve tebliğlerde yer alan hemen her yükümlülük ihlali buradan cezalandırılır.
🔴 İzinsiz yurda giriş-çıkış (m.3/2, 7555 ile 2025'te değiştirildi). Fiil, m.1'de yazılı kıymetlerin izinsiz olarak yurttan çıkarılması veya yurda sokulması mahiyetindeyse ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa göre suç veya kabahat oluşturmuyorsa, kişi eşya ve kıymetlerin rayiç bedelinin yarısından iki katına kadar idari para cezasıyla cezalandırılır. "Bu fiilin teşebbüs aşamasında kalması halinde verilecek ceza yarı oranında indirilir."
🔴 İhracat bedelini getirmeme (m.3/3). Her türlü mal, kıymet, hizmet ve sermaye ithal ve ihraç edenler veya bu işlere aracılık edenlerden, bu işlemlerden doğan alacaklarını kararlardaki hükümlere ve tayin edilen süreler içinde yurda getirmeyenler, yurda getirmekle yükümlü oldukları kıymetlerin rayiç bedelinin yüzde beşi kadar idari para cezasıyla cezalandırılır.
🔑 Telafi penceresi. Aynı fıkra bir çıkış yolu bırakır: "İdarî para cezasına ilişkin karar kesinleşinceye kadar alacaklarını yurda getirenlere, birinci fıkra hükmüne göre idarî para cezası verilir. Ancak, verilecek idarî para cezası yurda getirilmesi gereken paranın yüzde ikibuçuğundan fazla olamaz."
Yani bedel karar kesinleşmeden önce getirilirse ceza, %5'lik oransal cezadan çıkıp çerçeve cezaya döner ve her hâlde %2,5 tavanına tabi olur.
Muvazaa (m.3/4). İthalat, ihracat ve diğer kambiyo işlemlerinde döviz veya Türk parası kaçırmak kastıyla muvazaalı işlemlerde bulunanlar, yurda getirmekle yükümlü oldukları veya kaçırdıkları kıymetlerin rayiç bedeli kadar idari para cezasıyla cezalandırılır; teşebbüs aşamasında kalırsa ceza yarı oranında indirilir.
Yetkisiz faaliyet: 2025'te yeniden yazılan fıkra
🔴 m.3/5 (16/5/2018 tarihli 7144 sayılı Kanunla eklendi, 7555 ile değiştirildi). Bu Kanuna dayanılarak çıkarılan karar, yönetmelik ve tebliğler uyarınca faaliyet izni veya yetki belgesi alınması zorunlu olan konularda, gerekli izin veya belgeyi almaksızın yetkisiz faaliyette bulunanlar, elli bin Türk lirasından iki yüz elli bin Türk lirasına kadar idari para cezasıyla cezalandırılır ve yetkisiz faaliyetin gerçekleştirildiği iş yerindeki tüm faaliyetler bir ay süreyle durdurulur.
2025'te ne değişti. Resmî metnin dipnotu iki değişikliği kaydeder: fıkradaki "ticari" ibaresi "yetkisiz" olarak; "bir aydan altı aya kadar, tekrarı halinde ise sürekli olarak" ibaresi ise "bir ay süreyle" olarak değiştirilmiştir. Durdurma süresi tek tipe indirilmiş, buna karşılık iki yeni yaptırım eklenmiştir:
- Tekerrür: idari yaptırım kararının kesinleştiği tarihi izleyen beş yıl içinde tekerrür hâlinde idari para cezası üst sınırdan uygulanır.
- Fiilî tahsis: yetkisiz faaliyette bulunanların ilan ve reklamlarından veya yaptıkları işin mahiyetinden, iş yerini sadece izin gerektiren faaliyet konularında iştigal etmek maksadıyla açtıkları veya işlettikleri anlaşılıyorsa, tüm faaliyetler sürekli olarak durdurulur ve idari para cezası üst sınırdan uygulanır.
Ayrıca bu fıkranın uygulanmasında dokuzuncu fıkra hükmü dikkate alınmaz — yani genel tekerrür kuralı yerine fıkranın kendi tekerrür kuralı işler. Durdurma işlemleri Hazine ve Maliye Bakanlığının talebi üzerine valiliklerce yerine getirilir.
Ortak hükümler: tüzel kişi, kur, faiz, tekerrür
Tüzel kişi (m.3/6). "Bu kabahatlerin bir tüzel kişinin yararına olarak işlenmesi halinde, ilgili tüzel kişiye de aynı miktarda idarî para cezası verilir."
🔑 Kur (m.3/7). Kabahatin konusunu yabancı para oluşturuyorsa, cezanın hesaplanmasında fiilin işlendiği tarih itibarıyla Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının o paraya ilişkin "döviz satış kuru" esas alınır.
Gecikme faizi (m.3/8). Hükmolunacak idari para cezasına, kabahat tarihi ile tahsil tarihi arasındaki süreler için 6183 sayılı Kanuna göre tespit edilen gecikme zammı oranında gecikme faizi uygulanır; hesaplamada ay kesirleri nazara alınmaz. 2025 değişikliğiyle bu fıkradaki "suç" ibaresi "kabahat" olarak düzeltilmiştir.
🔴 Tekerrür (m.3/9, 7555 ile 2025'te değiştirildi). "Yukarıdaki fıkralarda yazılı kabahatlerin, aynı kabahate ilişkin idari yaptırım kararının kesinleştiği tarihi izleyen beş yıl içinde tekerrürü halinde verilecek cezalar iki kat olarak uygulanır."
🔑 Karar mercii (m.3 son fıkra). "Bu madde hükmüne göre idarî para cezasına karar vermeye Cumhuriyet savcısı yetkilidir." Kambiyo kabahatlerinde idari para cezasını veren makam bir idari birim değil, Cumhuriyet savcısıdır; bu, itiraz yolunu ve usulü diğer idari para cezalarından ayırır.
İzne tabi faaliyetler ve ücret tarifeleri
🔴 m.4 (18/7/2021 tarihli 7333 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiş, 20/7/2025 tarihli 7555 sayılı Kanunla değiştirilmiştir). Şu faaliyetlerde bulunmak için Hazine ve Maliye Bakanlığından izin alınması zorunludur:
- ticari amaçla döviz alım satımında bulunmak;
- Borsa İstanbul Anonim Şirketi Kıymetli Madenler Piyasasında üye olarak faaliyette bulunmak;
- kıymetli maden rafinaj faaliyetlerinde bulunmak;
- Kimberley Süreci Sertifika Sistemi kapsamında faaliyette bulunmak.
İzin iptali ve faaliyet bölgesi. Bakanlık; izin verilen anonim şirketlerin m.5 çerçevesinde belirlenen ekonomik amaç ve konulara aykırı faaliyette bulunduğunun tespiti hâlinde izinlerini iptal etmeye ve döviz alım satımı yapan şirketler için faaliyet yürütülen il ve ilçelerin büyüklüğü, nüfusu, ticaret ve turizm hacmi gibi ölçütlerle faaliyet bölgeleri belirlemeye yetkilidir.
Ücret rejimi. İzinler, Kanuna ekli (1), (2) ve (3) sayılı Ücret Tarifelerine göre ücrete tabidir. Şube açma yetkisini haiz şirkete dönüşmede ve merkez ya da şubenin farklı bir faaliyet bölgesine taşınmasında tarifeler arasındaki fark kadar ilave ücret alınır. Rafinaj izinlerinde her üretim yeri ve her kıymetli maden için ayrı ayrı ücret alınır.
🔑 Pay devrinde ücret ve muafiyet. Pay devri izinlerinde ücret devralınacak pay oranı nispetinde alınır; şirketin birden fazla izni varsa her izin için ayrıca. Buna karşılık üç hâlde ücret alınmaz: devrin veraset yoluyla intikal etmesi, bir mahkeme kararından kaynaklanması veya devralanın mevcut pay sahibinin eşi, altsoyu, üstsoyu veya kardeşi olması.
🔴 Tarifeler her yıl artar. "Ücret tutarları, her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında, takvim yılı başından geçerli olmak üzere artırılmak suretiyle alınır." Tahsilde ilk başvuru tarihi itibarıyla geçerli olan ücret dikkate alınır ve Cumhurbaşkanı tarifeleri iki katına kadar artırmaya, yarısına kadar indirmeye yetkilidir.
Özel kanuna tabi anonim şirket (m.5, 7144 ile 2018'de yeniden düzenlendi). İzin veya yetki verilen anonim şirketler, Türk Ticaret Kanununun 330 uncu maddesi kapsamında özel kanuna tabi anonim şirket olarak değerlendirilir ve yalnızca bu Kanun ile buna dayanılarak çıkarılan mevzuatta belirtilen ekonomik amaç ve konular kapsamında kurulabilir ve faaliyet gösterebilir.
Denetim, ikramiye ve tahsil
Denetim yetkisi (Ek m.1). Vergi Müfettişleri ve Vergi Müfettiş Yardımcıları, Hazine kontrolörleri ve stajyer Hazine kontrolörleri ile kambiyo murakabe mercileri, Kanuna aykırı hareket edenler hakkında tetkikat ve tahkikat yapmaya ve tahkikat sırasında suç emareleri bulunursa zabıt ve arama hükümleri gereğince işlem yapmaya yetkilidir.
🔑 İhbar ikramiyesi (Ek m.3). Kanuna aykırı fiilleri ihbar edenlerle suç delillerinin tespitinde hizmeti görülenlere ikramiye verilebilir; usul ve miktar Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir. Kanun bir tavan koyar: "verilecek ikramiyenin miktarı, bu kanun mucibince hükmolunacak para cezalarından tahsil edilecek miktarın % 45 ini geçemez."
Tahsil (Ek m.4). Hükmolunacak para cezaları ve m.1'e göre alınan kararlar uyarınca tahsili gereken alacaklar hakkında 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.
2021 tarihli geçiş hükmü (Geçici m.1, 7263 sayılı Kanunla eklendi). Bankalarca süresinde ihbar edilmeyen açık ihracat hesaplarının, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altmış gün içinde ihbar edilmesi hâlinde bankalar hakkında m.3 uyarınca işlem tesis edilmemiş; savcılıklara intikal etmiş ancak henüz karar verilmemiş işlemlerde idari yaptırım kararı verilmemesi, verilmiş ancak kesinleşmemiş ya da ödenmemiş cezaların ise bütün neticeleriyle ortadan kalkması öngörülmüştür. Ödenmiş olanlar red ve iade edilmez.
Tek tabloda
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yetki | Kararlar Cumhurbaşkanı tarafından alınır | m.1 |
| 2025 eklemesi | Yetki alanına kıymetli maden rafinajı eklendi | m.1 (7555) |
| 🔴 İptal | m.2 ve Ek m.5 — AYM 17/6/2025 E.2024/193 | Resmî metin dipnotu |
| Çerçeve ceza | 3.000 – 25.000 TL idari para cezası | m.3/1 |
| 🔴 İzinsiz giriş-çıkış | Rayiç bedelin yarısı ile iki katı arası | m.3/2 (7555) |
| Teşebbüs | Ceza yarı oranında indirilir | m.3/2 |
| 🔴 İhracat bedeli | Getirilmeyen kıymetin rayiç bedelinin %5'i | m.3/3 |
| Telafi | Karar kesinleşmeden getirilirse çerçeve ceza, tavan %2,5 | m.3/3 |
| Muvazaa | Kaçırılan kıymetin rayiç bedeli kadar | m.3/4 |
| 🔴 Yetkisiz faaliyet | 50.000 – 250.000 TL + bir ay durdurma | m.3/5 |
| 2025 — süre | "Bir aydan altı aya, tekrarında sürekli" → "bir ay" | m.3/5 dipnotu |
| 2025 — tekerrür | Kesinleşmeden itibaren 5 yıl içinde → üst sınır | m.3/5 |
| 2025 — fiilî tahsis | İş yeri sadece o iş için açılmışsa sürekli durdurma + üst sınır | m.3/5 |
| Durdurma | Bakanlık talebi, valilikçe uygulama | m.3/5 |
| Tüzel kişi | Yararına işlenmişse aynı miktarda ceza | m.3/6 |
| Kur | Fiil tarihi TCMB döviz satış kuru | m.3/7 |
| Gecikme faizi | 6183 gecikme zammı oranında; ay kesri yok | m.3/8 |
| 🔴 Tekerrür | Kesinleşmeden itibaren 5 yıl içinde → iki kat | m.3/9 (7555) |
| 🔑 Karar mercii | Cumhuriyet savcısı | m.3 son fıkra |
| İzne tabi | Döviz alım satımı · BİST Kıymetli Madenler üyeliği · rafinaj · Kimberley | m.4 (7555) |
| İzin iptali | Ekonomik amaç ve konulara aykırılıkta Bakanlık iptal eder | m.4 |
| Faaliyet bölgesi | Nüfus, ticaret ve turizm hacmi ölçütleriyle belirlenir | m.4 |
| Ücret | (1), (2), (3) sayılı Ücret Tarifeleri | m.4 |
| Pay devri | Ücret devralınan pay oranında; her izin için ayrı | m.4 |
| 🔑 Muafiyet | Veraset, mahkeme kararı, eş/altsoy/üstsoy/kardeş devrinde ücret yok | m.4 |
| Tarife artışı | Her yıl yeniden değerleme oranında | m.4 |
| Cumhurbaşkanı | Tarifeleri iki katına çıkarma, yarısına indirme | m.4 |
| Şirket türü | TTK m.330 özel kanuna tabi anonim şirket | m.5 |
| Denetim | Vergi müfettişleri, Hazine kontrolörleri, kambiyo murakabe mercileri | Ek m.1 |
| İhbar ikramiyesi | Tahsil edilen cezanın %45'ini geçemez | Ek m.3 |
| Tahsil | 6183 hükümleri | Ek m.4 |
Ne yapılmalı
Kuralı kanundan değil, yürürlükteki karar ve tebliğden okuyun. 1567 yalnızca yetki ve yaptırım kurar; döviz cinsinden işlem, ihracat bedeli ve sermaye hareketlerine ilişkin somut kurallar m.1'e dayanılarak çıkarılan Cumhurbaşkanı kararlarında ve tebliğlerde yer alır ve sık değişir.
İhracat bedelinde "karar kesinleşmeden getirme" penceresini kullanın. Bedel bu aşamada getirilirse ceza rayiç bedelin %5'i olmaktan çıkar; çerçeve cezaya döner ve getirilmesi gereken paranın %2,5'ini aşamaz.
Yetkisiz faaliyet riskini iş yeri düzeyinde değerlendirin. Yaptırım sadece ceza değil, iş yerindeki tüm faaliyetlerin bir ay durdurulmasıdır; ilan ve reklamlardan iş yerinin sadece izinli faaliyet için açıldığı anlaşılırsa durdurma sürekli hâle gelir.
Tekerrürde beş yıllık pencereyi takip edin. Ceza kararının kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl içinde aynı kabahat işlenirse ceza iki kat; yetkisiz faaliyette ise üst sınırdan uygulanır.
Yabancı para kalemlerinde kur tarihini belgeleyin. Ceza, fiilin işlendiği tarihteki TCMB döviz satış kuruyla hesaplanır; sonraki kur hareketleri matrahı değiştirmez.
Grup içi pay devirlerinde ücret muafiyetini kontrol edin. Devir veraset, mahkeme kararı veya eş, altsoy, üstsoy, kardeş ilişkisinden kaynaklanıyorsa izin ücreti alınmaz.
İzinli şirketin faaliyet konusunu esas sözleşmeyle sınırlayın. Bu şirketler TTK m.330 kapsamında özel kanuna tabi anonim şirkettir ve yalnız mevzuatta belirtilen ekonomik amaç ve konularda faaliyet gösterebilir; aykırılık iznin iptali sebebidir.
Cezanın savcılıkça verildiğini unutmayın. İdari para cezasına karar vermeye Cumhuriyet savcısı yetkilidir; itiraz stratejisi buna göre kurulur.
Yabancı yatırımcının transfer serbestisi ve kanuni güvenceleri ayrı bir katmandır; onu yabancı yatırımcı güvenceleri yazısında, sınır ötesi sözleşmede uygulanacak hukuk sorununu ise ayrı bir yazıda ele aldık. Uluslararası vergi planlaması çalışmalarımız kambiyo boyutunu işlem kurgusunun başında değerlendirir.
