İşsizlik ödeneğinde en sık yapılan hata başvuruyu geciktirmektir. Kanun bunu hakkı tamamen ortadan kaldırarak değil, süreden keserek cezalandırır:
"Sigortalı işsizin, bu maddede belirtilen ödeme ve hizmetlerden yararlanabilmesi için işten ayrılma bildirgesi ile birlikte hizmet akdinin feshedildiği tarihi izleyen günden itibaren otuz gün içinde Kuruma doğrudan veya elektronik ortamda başvurması gerekir. Mücbir sebepler dışında, başvuruda gecikilen süre işsizlik ödeneği almaya hak kazanılan toplam süreden düşülür." (4447 m.48)
🔑 Yani otuz günü kaçırmak başvuruyu geçersiz kılmaz; kaç gün geciktiyseniz o kadar gün ödenek kaybedersiniz. Mücbir sebep hâlleri bu kesintinin dışındadır.
Süre: 600, 900, 1080 gün
4447 m.50/2 ödenek süresini iki katmanlı bir koşula bağlar. Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olanlardan, son üç yıl içinde;
| Ödenmiş prim günü (son 3 yıl) | Ödenek süresi |
|---|---|
| 600 gün | 180 gün |
| 900 gün | 240 gün |
| 1080 gün | 300 gün |
⚠ İki koşul birlikte aranır: son 120 gün hizmet akdine tabi olmak ve son üç yılda ilgili prim gün sayısını doldurmak. Birincisi sağlanmadan prim günü tek başına yetmez.
Miktar: yüzde kırk, tavanı yüzde seksen
🔴 m.50/1 (15/5/2008-5763/15 md. değişik): "Günlük işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkıdır."
Aynı fıkra tavanı koyar: "Bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı, 4857 sayılı İş Kanununun 39 uncu maddesine göre onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini geçemez."
(Asgari ücret tutarı her yıl belirlendiği için bu yazıda TL rakamı verilmemiştir; hesaplama oranlar üzerinden gösterilmiştir.)
Ödeme, vergi ve haciz
m.50 ödemenin usulünü de düzenler:
- (28/11/2017-7061/55 md. değişik) "İşsizlik ödeneği başvuruları izleyen ayın sonuna kadar sonuçlandırılır."
- "İşsizlik ödeneği, her ayın beşinde aylık olarak işsizin kendisine ödenir." (Ek cümle: 7061/2017) ödeme tarihini öne çekmeye Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yetkilidir.
- 🔑 "İşsizlik ödeneği damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz."
- 🔑 "İşsizlik ödeneği, nafaka borçları dışında haciz veya başkasına devir ve temlik edilemez."
- "Sigortalının kusurundan kaynaklandığı belirlenen fazla ödemeler yasal faizi ile birlikte geri alınır." (Ek cümle: 5763/2008) "Ölen sigortalı işsizlere ait fazla ödemeler geri tahsil edilmez."
- (Ek cümle: 10/9/2014-6552/25 md.) işe iade davası nedeniyle yatırılan primlerin son günü esas alınarak hak sahipliği belirlenir ve işsiz geçen dönem için ödeme yapılır.
⚠ Son cümle işe iade davası açanlar için önemlidir: dava sonucu yatırılan primler hak sahipliğinin başlangıcını kaydırır. İşe iade sürecinin kendi süreleri için işe iade davası: bir ay, iki hafta, on iş günü yazımıza bakınız.
m.50 ayrıca şunu düzenler: sigortalı, ödenekten yararlanma süresini doldurmadan tekrar işe girer ve şartları yerine getiremeden yeniden işsiz kalırsa, "daha önce hak ettiği işsizlik ödeneği süresini dolduruncaya kadar" bu haktan yararlanır.
Hangi fesihler ödenek hakkı doğurur
4447 m.51/1: hizmet akitleri maddede sayılan hâllerden birine dayalı olarak sona erenler, "Kuruma süresi içinde şahsen başvurarak yeni bir iş almaya hazır olduklarını kaydettirmeleri ve bu Kanunda yer alan prim ödeme koşullarını sağlamış olmaları kaydıyla" ödenek almaya hak kazanır.
Maddede sayılan hâller:
- a) İşveren tarafından bildirim önellerine uygun olarak hizmet akdinin sona erdirilmiş olması,
- b) Hizmet akdinin, sigortalı tarafından maddede sayılan haklı nedenlere dayanılarak feshedilmiş olması,
- c) Hizmet akdinin, işveren tarafından maddede sayılan haklı nedenlere dayanılarak feshedilmiş olması,
- d) Hizmet akdinin belirli süreli olması hâlinde sürenin bitimi nedeniyle işsiz kalmak (deniz iş sözleşmelerinde sefer sonunda işsiz kalmak),
- e) İşyerinin el değiştirmesi veya başkasına geçmesi, kapanması veya kapatılması, işin veya işyerinin niteliğinin değişmesi nedenleriyle işten çıkarılmış olmak,
- f) 4046 sayılı Kanunun 21 inci maddesi kapsamında işsiz kalmak,
- g) İş kanunları kapsamına girmeyen sigortalılarda, toplu iş sözleşmesi veya Borçlar Kanunu hükümleri doğrultusunda (a)-(e) bentlerine paralel biçimde sona ermiş olmak.
🔑 (d) bendi dikkat çekicidir: belirli süreli sözleşmenin süre bitimiyle sona ermesi de ödenek hakkı doğurur. Belirli süreli sözleşmenin kendi rejimi için belirli süreli iş sözleşmesi yazımıza bakınız.
⚠ m.51/2 (4904/2003 değişik): ödeneğe hak kazanabilmek için hizmet akdinin "başvuru sırasında grev, lokavt veya kanundan doğan ödevler nedeniyle askıya alınmamış olması" gerekir.
Ödenek hangi hâllerde kesilir
4447 m.52/1 dört kesme sebebi sayar. İşsizlik ödeneği almakta iken;
- a) Kurumca teklif edilen, mesleklerine uygun, son çalıştıkları işin ücret ve çalışma koşullarına yakın ve ikamet edilen yerin belediye mücavir alanı sınırları içinde bir işi haklı bir nedene dayanmaksızın reddeden,
- b) (4904/2003 değişik) ödenek aldığı sürede gelir getirici bir işte çalıştığı veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı aldığı tespit edilen,
- c) Kurum tarafından önerilen meslek geliştirme, edindirme ve yetiştirme eğitimini haklı bir neden göstermeden reddeden veya kabul etmesine karşın devam etmeyen,
- d) Haklı bir nedene dayanmaksızın Kurumun çağrılarını zamanında cevaplamayan, istenilen bilgi ve belgeleri öngörülen süre içinde vermeyen
sigortalı işsizlerin ödenekleri kesilir.
🔑 m.52/2 — geri dönüş: "Ancak (c) ve (d) bentlerinde öngörülen ödeneklerin kesilme gerekçesinin ortadan kalkması hâlinde, işsizlik ödeneği ödenmesine yeniden başlanır." Bu ödemenin süresi, "başlangıçta belirlenmiş olan toplam hak sahipliği süresinin sonunu geçemez."
⚠ Ayrım nettir: (a) ve (b) bentlerinde böyle bir geri dönüş öngörülmemiştir.
m.52/3 — durdurma: muvazzaf askerlik dışında herhangi bir nedenle silah altına alınanlar ile hastalık ve analık nedeniyle geçici işgöremezlik ödeneği almaya hak kazanan sigortalı işsizlerin ödenekleri, "bu durumların devamı süresince durdurulur."
Ayrıca m.50'ye göre, işsizlik sigortasının ödenme süresi içinde ödenmesi gereken geçici işgöremezlik ödeneğinin miktarı işsizlik ödeneği miktarından fazla olamaz.
İşleme itiraz: on beş gün
🔑 4447'nin itirazlara ilişkin hükmüne göre, işsizlik sigortası uygulamasına ilişkin işlemlere karşı sigortalıların ve işverenlerin yapacakları itirazlardan Sosyal Sigortalar Kurumuna verilen görevlerle ilgili olanlar o kuruluşa, diğerleri Kuruma yapılır.
"İtirazların, işlemin tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde yapılması ve 30 gün içinde sonuçlandırılması zorunludur. Yapılan itirazlar daha önce yapılmış bulunan işlemlerin uygulanmasını geciktirmez. İtiraz yoluna başvurulmuş olması ilgililerin yargı yoluna başvurma haklarını ortadan kaldırmaz."
⚠ Üç sonuç birlikte okunmalıdır: itiraz on beş günlük bir süreye tabidir, itiraz işlemi durdurmaz, ve itiraz dava hakkını ortadan kaldırmaz.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: işten ayrılma bildirgesi ve fesih tarihi, feshin hangi maddeye dayandığını gösteren fesih bildirimi, son dört aylık prime esas kazançları ve son üç yılın prim gün sayısını gösteren SGK hizmet dökümü, son 120 günün hizmet akdine tabi geçtiğini gösteren kayıtlar, Kuruma yapılan başvuru tarihi ve varsa gecikme sebebini gösteren belgeler, Kurumun verdiği ret veya kesme kararı ile tebliğ tarihi, ve varsa açılmış işe iade davası dosyası.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: feshin m.51'deki bentlerden hangisine girdiği ve ödenek hakkı doğurup doğurmadığı, m.50/2'deki 120 gün ve 600/900/1080 gün koşullarının sağlanıp sağlanmadığı ile hak edilen gün sayısı, m.48'deki otuz günlük başvuru süresinin aşılıp aşılmadığı ve aşılmışsa toplam süreden düşülecek gün ile mücbir sebep savunmasının kullanılabilirliği, ödenek miktarının m.50/1'deki yüzde kırk ve yüzde seksen tavan kuralına göre hesabı, kesme kararı verilmişse bunun m.52'nin hangi bendine dayandığı ve (c) veya (d) ise yeniden başlama imkânı, işe iade davası varsa m.50'deki prim son günü kuralının hak sahipliğine etkisi, ve işleme karşı on beş günlük itiraz ile yargı yolunun sıralanması.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil fesih tarihinin ve başvuru tarihinin tespitidir; aradaki her gün doğrudan ödenek gününden düşülür.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Ödenek hakkı, feshin kanunda sayılan sebeplerden birine dayanmasına ve prim koşullarının sağlanmasına bağlıdır.
