Belirli süreli iş sözleşmesinin en pahalı hatası, sözleşmenin yenilenmesidir. Kanun sonucu geriye etkili biçimde kurar:
"Belirli süreli iş sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça, birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz. Aksi hâlde iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir." (4857 m.11/2)
🔑 "Başlangıçtan itibaren" ifadesi belirleyicidir: sözleşme yalnız son dönem için değil, ilk günden itibaren belirsiz süreli sayılır. m.11/3 ise karşı kenarı çizer: "Esaslı nedene dayalı zincirleme iş sözleşmeleri, belirli süreli olma özelliğini korurlar."
Belirli süreli sözleşmenin üç şartı
4857 m.11/1 iki cümlede hem karineyi hem tanımı verir:
- Karine: "İş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı hâlde sözleşme belirsiz süreli sayılır."
- Tanım: belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması ya da belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak, işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan sözleşme belirli süreli iş sözleşmesidir.
⚠ Üç unsur birlikte aranır: objektif koşul, yazılı şekil ve sürenin işin niteliğinden gelmesi. Tarafların sözleşmeye "belirli süreli" başlığı koyması tek başına yeterli değildir; kanun objektif koşulu açıkça arar.
Ayrım yasağı ve emsal işçi
4857 m.12/1: belirli süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılan işçi, ayırımı haklı kılan bir neden olmadıkça, salt sözleşmesinin süreli olmasından dolayı belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan emsal işçiye göre farklı işleme tâbi tutulamaz.
m.12/2 — iki ayrı kural:
- Belirli bir zaman ölçüt alınarak ödenecek ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatler, işçinin çalıştığı süreye orantılı olarak verilir.
- Bir çalışma şartından yararlanmak için aynı işyeri veya işletmede geçirilen kıdem arandığında, farklı kıdem uygulanmasını haklı gösteren bir neden olmadıkça, belirli süreli çalışan için de emsal işçi hakkında esas alınan kıdem uygulanır.
m.12/3 — emsal işçi kimdir: işyerinde aynı veya benzeri işte belirsiz süreli sözleşmeyle çalıştırılan işçidir. İşyerinde böyle bir işçi yoksa, o işkolunda şartlara uygun bir işyerinde aynı veya benzer işi üstlenen belirsiz süreli işçi dikkate alınır.
⚠ Süreksiz işlerde m.12 uygulanmaz
4857 m.10/1: nitelikleri bakımından en çok otuz iş günü süren işlere süreksiz iş, bundan fazla devam edenlere sürekli iş denir.
🔑 m.10/2 bir liste verir ve m.12'yi bu listeye dâhil eder: Kanunun "3, 8, 12, 13, 14, 15, 17, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 34, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 75, 80 ve geçici 6 ncı maddeleri süreksiz işlerde yapılan iş sözleşmelerinde uygulanmaz." Bu konularda Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır.
⚠ Yani otuz iş gününü aşmayan bir işte, m.12'deki ayrım yasağına dayanılamaz.
Sona erme: kendiliğinden, ama her zaman değil
TBK m.430/1: belirli süreli hizmet sözleşmesi, aksi kararlaştırılmadıkça, fesih bildirimine gerek olmaksızın, sürenin bitiminde kendiliğinden sona erer.
🔴 m.430/2 — örtülü sürdürme: "Belirli süreli sözleşme, süresinin bitiminden sonra örtülü olarak sürdürülüyorsa, belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür." Aynı fıkra istisnayı da yazar: "Ancak, esaslı bir sebebin varlığı hâlinde, üst üste belirli süreli hizmet sözleşmesi kurulabilir."
🔑 m.430/3 — on yıl kuralı: taraflardan her biri, on yıldan uzun süreli hizmet sözleşmesini on yıl geçtikten sonra, altı aylık fesih bildirim süresine uyarak feshedebilir. "Fesih, ancak bu süreyi izleyen aybaşında hüküm ifade eder."
m.430/4: sözleşmenin fesih bildirimiyle sona ereceği kararlaştırılmış ve iki taraf da bildirimde bulunmamışsa, sözleşme belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür.
🔴 Erken fesihte bedel: bakiye süre ücreti
TBK m.438/1: işveren haklı sebep olmaksızın hizmet sözleşmesini derhâl feshederse işçi;
- belirsiz süreli sözleşmelerde fesih bildirim süresine,
- belirli süreli sözleşmelerde ise sözleşme süresine
uyulmaması durumunda, "bu sürelere uyulmuş olsaydı kazanabileceği miktarı, tazminat olarak isteyebilir."
⚠ m.438/2 — indirim kalemleri: belirli süreli sözleşmede, işçinin sözleşmenin sona ermesi yüzünden tasarruf ettiği miktar ile başka bir işten elde ettiği veya bilerek elde etmekten kaçındığı gelir tazminattan indirilir.
🔑 m.438/3 — ek tazminat ve tavanı: hâkim, bütün durum ve koşulları göz önünde tutarak ayrıca miktarını serbestçe belirleyeceği bir tazminata hükmedebilir; ancak "belirlenecek tazminat miktarı, işçinin altı aylık ücretinden fazla olamaz."
🔴 İşçi işi bırakırsa: otuz günlük hak düşürücü süre
TBK m.439/1: işçi haklı sebep olmaksızın işe başlamadığı veya aniden işi bıraktığı takdirde işveren, aylık ücretin dörtte birine eşit bir tazminat isteme hakkına sahiptir; ayrıca ek zararlarının giderilmesini isteyebilir.
m.439/2: işveren zarara uğramamışsa veya uğradığı zarar aylık ücretin dörtte birinden azsa hâkim tazminatı indirebilir.
⚠ m.439/3 — süre: tazminat isteme hakkı takas yoluyla sona ermemişse işveren, "işçinin işe başlamamasından veya işi bırakmasından başlayarak otuz gün içinde, dava veya takip yoluyla bu hakkını kullanmak zorundadır. Aksi takdirde, tazminat isteme hakkı düşer."
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Karine | Süreye bağlanmamışsa belirsiz süreli | 4857 m.11/1 |
| Şekil | Yazılı + objektif koşul | 4857 m.11/1 |
| Zincirleme | Esaslı neden yoksa başlangıçtan itibaren belirsiz süreli | 4857 m.11/2 |
| Esaslı nedenli zincirleme | Belirli süreli kalır | 4857 m.11/3 |
| Örtülü sürdürme | Belirsiz süreliye dönüşür | TBK m.430/2 |
| On yıldan uzun sözleşme | 10 yıl sonra 6 aylık bildirimle fesih, aybaşında hüküm | TBK m.430/3 |
| İşverenin haksız erken feshi | Bakiye süre karşılığı + hâkimin 6 aylık ücreti aşmayan ek tazminatı | TBK m.438 |
| İşçinin işi bırakması | Aylık ücretin 1/4'ü + ek zarar; 30 gün içinde dava veya takip | TBK m.439 |
İş güvencesi kapsamındaki fesihlerde izlenecek ayrı süreler ve merciler için işe iade davası: bir ay, iki hafta, on iş günü yazımıza; alacakların zamanaşımı ve arabuluculuk şartı için işçilik alacaklarında zamanaşımı ve arabuluculuk yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: imzalı iş sözleşmesi ve varsa tüm yenilemeler (tarihleriyle), sözleşmedeki sürenin dayandığı objektif koşulu gösteren belgeler (proje, ihale, mevsim, geçici görev), işin süreksiz iş olup olmadığını gösteren veriler, fesih bildirimi ve tebliğ tarihi, kalan süreyi ve ücret unsurlarını gösteren bordrolar, işçi tarafında başka bir işten elde edilen gelir varsa buna ilişkin bilgiler, işçinin işi bıraktığı iddia ediliyorsa bırakma tarihi ve bunu gösteren kayıtlar, ve varsa emsal işçi karşılaştırmasına esas belgeler.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: sözleşmenin 4857 m.11/1'deki üç unsuru (objektif koşul, yazılı şekil, işin niteliği) taşıyıp taşımadığı, yenileme varsa m.11/2 uyarınca esaslı nedenin bulunup bulunmadığı ve sonucun başlangıçtan itibaren belirsiz süreli olup olmayacağı, m.12 kapsamında emsal işçiye göre farklı işlem ve orantılı bölünebilir menfaat iddialarının değerlendirilmesi ile işin m.10/2 uyarınca süreksiz iş olması hâlinde m.12'nin uygulanmayacağı, TBK m.430/2 uyarınca örtülü sürdürme veya m.430/4 uyarınca bildirimsizlik nedeniyle sözleşmenin belirsiz süreliye dönüşüp dönüşmediği, m.430/3'teki on yıl ve altı aylık rejimin uygulanabilirliği, haksız erken fesihte m.438/1'deki bakiye süre karşılığının hesabı ile m.438/2'deki indirim kalemlerinin ve m.438/3'teki altı aylık ücret tavanının etkisi, ve işçinin ayrılması hâlinde m.439/3'teki otuz günlük hak düşürücü sürenin durumu.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil sözleşmenin gerçekte belirli süreli olup olmadığının tespitidir; bu tespit, talep edilebilecek kalemlerin tamamını değiştirir.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, esaslı neden bulunmadığında sözleşmenin başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılacağını açıkça yazmaktadır.
