Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun on beş yıldır uygulanan belirsiz alacak davası hükmü yürürlükten kaldırılmıştır. Kanunun mevcut metninde madde tek satırdır:
"Belirsiz alacak davası — MADDE 107– (Mülga: 16/7/2026-7589/19 md.)"
Kanunun yürürlük tablosuna göre 7589 sayılı Kanunun 107, 109, 147, 166, 168 ve 362 nci maddelere ilişkin değişiklikleri 31/7/2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. (Aynı Kanunun m.149'a ilişkin düzenlemesi ise "yayımı tarihinden itibaren üç ay sonra (31/10/2026)" yürürlüğe girecektir.)
🔑 Kaldırılan hükmün yerini boşluk almamıştır: aynı Kanunla kısmi dava maddesine yeni bir fıkra eklenerek, alacağın tamamının baştan belirlenemediği dosyalar için farklı bir mekanizma kurulmuştur.
🔴 Yeni mekanizma: kısmi davada bir defaya mahsus artırım
HMK m.109/4 (Ek: 16/7/2026-7589/20 md.):
"Alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın, tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir. Bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır."
Fıkra dört ayrı kural içerir ve dördü de birlikte okunmalıdır:
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kaç kez | Bir defaya mahsus |
| Ne zamana kadar | Tahkikatın sona ermesine kadar |
| Hangi engelden muaf | İddianın genişletilmesi yasağı |
| Zamanaşımı | Artırılan kısım için de dava tarihinden kesilmiş sayılır |
⚠ "Bir defaya mahsus" kaydı belirleyicidir: artırım hakkı tek kullanımlıktır. Bilirkişi raporundan sonra yapılacak bir artırımın ardından, ikinci bir rapor daha yüksek bir tutar gösterse bile aynı davada yeniden artırım yapılamaz.
🔑 Zamanaşımı kuralı ise en değerli kısmıdır: artırılan kısım bakımından zamanaşımı artırım tarihinde değil, dava tarihinde kesilmiş sayılır. Bu, alacağın tamamının dava tarihindeki durumuna göre korunması sonucunu doğurur.
Kısmi davanın kendi şartları değişmedi
HMK m.109/1: "Talep konusunun niteliği itibarıyla bölünebilir olduğu durumlarda, sadece bir kısmı da dava yoluyla ileri sürülebilir."
⚠ Bu şart yerinde durmaktadır: kısmi dava, bölünebilir bir talep konusunu gerektirir. Bölünemeyen taleplerde bu yol kullanılamaz.
m.109/2: (Mülga: 1/4/2015-6644/4 md.)
m.109/3: "Dava açılırken, talep konusunun kalan kısmından açıkça feragat edilmiş olması hâli dışında, kısmi dava açılması, talep konusunun geri kalan kısmından feragat edildiği anlamına gelmez."
🔑 Üç fıkra birlikte şu tabloyu verir: bölünebilir bir alacakta kısmi dava açılır, kalan kısımdan feragat edilmiş sayılmaz, ve m.109/4 uyarınca talep bir kez artırılabilir.
7589 ile gelen diğer usul değişiklikleri
Aynı Kanun, yargılamanın hızına ve kanun yollarına ilişkin başka hükümler de getirmiştir.
🔴 m.147/3 (Ek: 16/7/2026-7589/21 md.) — duruşma aralığına üst sınır: "Duruşmalar arasındaki süre üç aydan daha uzun olamaz. İşin niteliği gereği bilirkişi incelemesinin uzaması veya istinabe yoluyla tahkikat işlemlerinin yürütülmesi gibi zorunlu hâllerde, hâkim gerekçesini belirterek daha uzun bir süre belirleyebilir."
m.166 (Değişik cümle: 16/7/2026-7589/23 md.) — davaların birleştirilmesi: "İlk davanın açıldığı mahkeme birleştirme kararının kesinleşmesinden itibaren bununla bağlıdır."
m.168 (Değişik: 16/7/2026-7589/24 md.) — birleştirme ve ayırma kararlarında kanun yolu:
- /1: aynı yargı çevresindeki aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde görülmekte olan davalar yönünden verilen birleştirme kararına karşı sadece istinaf yoluna başvurulabilir.
- /2: ilk derece mahkemelerinin ayırma kararlarına karşı istinaf; bölge adliye mahkemelerinin birleştirme ve ayırma kararları hakkında ise temyiz yoluna ancak hükümle birlikte gidilebilir. "Şu kadar ki, bu husus tek başına, bölge adliye mahkemesinde hükmün kaldırılarak esastan incelenme; Yargıtayda ise bozma sebebi teşkil etmez."
m.362/3 (Ek: 16/7/2026-7589/25 md.) — istinaftan sonra temyiz: bölge adliye mahkemesinin inceleme sonucunda istinaf başvurusunun kısmen veya tamamen kabul edilerek yeniden esas hakkında verdiği kararın, kabul edilen ya da reddedilen kısmının miktar veya değeri itibarıyla m.341/2'deki parasal sınırın üzerinde olması hâlinde temyiz edilebilir.
Kanun yollarındaki süreler ve parasal sınırların hangi tarihe göre belirlendiği için istinaf ve temyiz: iki hafta ve parasal sınırlar yazımıza bakınız.
Derdest davalar ne olacak
⚠ Bu yazıda kullanılan 6100 sayılı Kanunun yürürlükteki metninde, 7589 sayılı Kanunla yapılan bu değişikliklere ilişkin bir geçiş hükmü yer almamaktadır. Hâlihazırda görülmekte olan davaların — özellikle belirsiz alacak davası olarak açılmış ve hâlâ derdest olan dosyaların — durumu, değişiklik kanununun kendi yürürlük ve geçiş maddelerine göre belirlenir. Bu nedenle derdest bir dosyada karar vermeden önce 31/7/2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Kanun metninin kendisine bakılması gerekir; bu yazıda derdest davalar hakkında bir sonuç iddia edilmemektedir.
Alacak davası nasıl kurgulanır
Yeni düzenle birlikte, tutarı baştan tam olarak hesaplanamayan alacaklarda kurgu şu üç soruya indirgenir:
- Talep bölünebilir mi? Değilse m.109 yolu kapalıdır ve alacağın tamamı baştan talep edilmelidir.
- Kısmi dava hangi tutarla açılacak? Harç ve vekâlet ücreti sonuçları bu tutara bağlıdır; ancak zamanaşımı bakımından m.109/4 artırılan kısmı da dava tarihine bağladığından, düşük tutarla açmanın zamanaşımı riski azalmıştır.
- Tek artırım hakkı ne zaman kullanılacak? Hak bir defaya mahsus olduğundan, artırımın hesabın kesinleştiği aşamada — tipik olarak bilirkişi raporunun kesinleşmesinden sonra, ancak tahkikat sona ermeden — kullanılması gerekir.
İşçilik alacaklarında hangi kalemin hangi zamanaşımına tabi olduğu ve dava öncesi arabuluculuk şartı için işçilik alacaklarında zamanaşımı ve arabuluculuk; ticari uyuşmazlıklarda görev ve arabuluculuk için ticari dava, zorunlu arabuluculuk ve görevli mahkeme yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: alacağın kaynağı (sözleşme, haksız fiil, iş ilişkisi) ve dayanak belgeler, alacağın muaccel olduğu tarih ve zamanaşımı bakımından kritik tarihler, alacağın tutarının neden baştan belirlenemediğini gösteren veriler, dava açılmışsa dava dilekçesi, dava tarihi ve dosyanın hangi aşamada olduğu, alınmışsa bilirkişi raporu, dava belirsiz alacak davası olarak açılmışsa buna ilişkin dilekçe ve ara kararlar, ve varsa arabuluculuk son tutanağı.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: talebin m.109/1 anlamında bölünebilir olup olmadığı, dava açılacaksa kısmi dava tutarının belirlenmesi ve bunun harç ile vekâlet ücretine etkisi, m.109/4'teki tek artırım hakkının ne zaman ve hangi tutarla kullanılacağının planlanması, artırılan kısım bakımından zamanaşımının dava tarihinden kesilmiş sayılmasının dosyaya etkisi, hâlihazırda belirsiz alacak davası olarak açılmış derdest bir dosya varsa 7589 sayılı Kanunun kendi yürürlük ve geçiş maddelerinin incelenmesi, m.147/3'teki üç aylık duruşma aralığı sınırının yargılama takvimine etkisi, ve karar sonrası m.362/3 uyarınca temyiz yolunun açık olup olmadığı.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil tek artırım hakkının ne zaman kullanılacağının planlanmasıdır; bu hak bir kez kullanıldığında aynı davada yeniden artırım yapılamaz.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Değişiklik yenidir ve derdest davalara etkisi, değişiklik kanununun kendi geçiş hükümlerine göre belirlenir.
