Bir binanın yapı yaklaşma sınırının dışına ne kadar taşabileceği tahmine bırakılmamıştır: Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği çıkmayı, saçağı ve bahçe duvarını ayrı maddelerde santim santim yazar. Bu maddelerin bugünkü hâli 2017 ve 2021 değişiklikleriyle oluşmuştur. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Önce sınır: çıkma nereye kadar
Genel kural tek cümledir: binalarda taban alanı dışında, kendi bahçe hudutları dışına taşmamak şartıyla binanın her cephesinde açık ve kapalı çıkma yapılabilir. Bu iznin ölçüsü ise çıkmanın türüne göre ayrılır.
| Konum | Kapalı çıkma | Açık çıkma |
|---|---|---|
| Yol cepheleri | Parsel sınırları içinde kalmak koşuluyla, yapı yaklaşma sınırından itibaren en fazla 1.50 metre | Aynı: en fazla 1.50 metre |
| Arka ve yan bahçe mesafeleri | Parsel sınırlarına 3.00 metreden fazla yaklaşmamak kaydıyla 1.50 metre taşabilir | Aynı ölçü |
| Bina tabanı içeri çekilirse | Yukarıdaki mesafelere tecavüz etmemek şartıyla istenilen ölçülerde yapılabilir | Aynı imkân |
| Bitişik nizamda komşu sınırı | — | Bitişik olduğu komşu sınırına 2.00 metreden fazla yaklaşamaz |
Üçüncü satır projelendirmede en çok kullanılan imkândır: bina tabanını zeminde yapı yaklaşma sınırından geriye çekmek, üst katlarda daha geniş çıkma yapılmasına imkân verir; sınır, çıkmanın mutlak konumudur, taşma miktarı değil.
🔴 Bir bendin kaldırıldığı gözden kaçmamalıdır: açık çıkmalara ilişkin listede yer alan "Farklı bağımsız bölümlere ait açık çıkmalar arasında en az 3.00 metre boşluk bırakılır." hükmü 30 Eylül 2017'de yürürlükten kaldırılmıştır. 2017 öncesi kaynaklarda bu kural hâlâ yazılıdır.
Çıkmanın altındaki yükseklik
| Durum | Asgari düşey mesafe |
|---|---|
| Genel kural | Tabii veya tesviye edilmiş zeminden çıkma altına kadar en yakın şakuli mesafe en az 2.40 metre |
| Ön bahçe mesafesi 3 metre ve daha az olan parsellerde ön bahçeye yapılacak çıkmalar | Yol kotu ile çıkma altı arasındaki düşey mesafe hiçbir yerde 2.40 metreden az olamaz |
İkinci satır dar parsellerde belirleyicidir: ölçü zeminden değil yol kotundan alınır ve "hiçbir yerde" ibaresi eğimli yollarda en dezavantajlı noktayı esas aldırır.
Çıkma sayılmayanlar: motif çıkma, teras, giriş saçağı
Her taşma çıkma değildir. Yönetmelik üç grubu ayrıca sayar.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Motif çıkma | Zemin katta kendi parsel hududu dışına taşmayan, hangi katta yapılırsa yapılsın 0.20 metreyi geçmeyen, kullanım alanına dâhil edilmeyen çıkmalar yapılabilir |
| Bahçe içi teras ve merdiven | Bahçe içinde yapılacak üstü açık teras ve zemin kat giriş merdivenleri çıkma olarak değerlendirilmez |
| Giriş saçakları | Bina cephesinden itibaren genişliği 2.50 metreyi geçmemek, tretuar dışına taşmamak ve en alçak noktası tretuar kotundan en az 2.50 metre yükseklikte yapılmak kaydıyla çıkma sayılmaz |
| Birleşme hâli | Motif çıkmalar, açık ve kapalı çıkma önüne yapılacaksa motif çıkma da dâhil olmak üzere çıkma genişliği yukarıdaki hükümlere göre belirlenir |
Son satır bir kaçış yolunu kapatır: 0.20 metrelik motif çıkma, 1.50 metrelik çıkmanın üzerine eklenip toplam taşmayı 1.70 metreye çıkaramaz.
Cephede kullanılan bir başka eleman da güneş kırıcılardır: mimari projesinde cephe estetiği ve tasarımı göz önünde bulundurulmak, detay projeleri verilmek, hafif malzemeden yapılmak, parsel sınırına taşmamak ve kapalı mekân oluşturmamak kaydıyla 0.50 metreye kadar güneş kırıcı yapılabilir.
🔴 Ölçü serbest demek, çıkma serbest demek değil
Bu maddedeki ölçüler, çıkmanın nasıl yapılacağını düzenler; yapılıp yapılamayacağını başka bir hüküm belirler. 12 Mayıs 2023'te eklenen fıkraya göre içerisinde konut yer alan, zemin hariç 4 kat ve üzeri binalarda kapalı çıkma yapılamaz; ayrıca zemin katında konut dışı fonksiyon bulunan konut binalarında da kapalı çıkma yasaktır. Yasağın kapsamı, telafi mekanizması ve 31 Aralık 2025'te sona eren ertelemesi için kapalı çıkma yasağı ve zemin katta dükkân şartları okunmalıdır.
İki maddeyi birlikte okumak zorunludur: bu yazıdaki 1.50 metrelik ölçüler, kapalı çıkma yapılabilen binalar için geçerlidir.
Saçaklar: 1.00 metre ve çıkma varsa 0.50 metre
| Kural | İçerik |
|---|---|
| Genel ölçü | Uygulama imar planında belirlenmemişse 1.00 metreyi geçmeyen saçak yapılabilir |
| Takdir | Saçakların şekli ve genişliği, yörenin mimari karakterine ve yapılacak yapıların özelliğine göre mimari estetik komisyonu kararı alınarak ilgili idarece de tayin edilebilir |
| 🔴 Sınır | Saçaklar parsel sınırlarını aşamaz |
| Çıkma varsa | Binada çıkma yapılması hâlinde saçak genişliği çıkmadan itibaren 0.50 metreyi aşamaz |
Son satır, çıkma ile saçağın üst üste binmesini sınırlar: 1.50 metre çıkma yapılmış bir cephede saçak, çıkmanın ucundan itibaren yalnız 0.50 metre daha uzayabilir. Komisyonun bu ve benzeri takdir yetkilerinin çerçevesi için mimari estetik komisyonu: telif, on iş günü, reklam okunmalıdır.
Bahçe duvarları: 2021'de düşen tavan
Bahçe duvarı yüksekliği, 23 Ocak 2021 tarihli değişiklikle hem kotlandırmaya göre ayrıştırıldı hem de yol gerisindeki tavan düşürüldü.
| Konum | 3/7/2017 metni | 23/1/2021'den sonra |
|---|---|---|
| Binaların yol tarafındaki cephe hatlarının önünde | Tabii veya tesviye edilmiş zeminden 0.50 metre | Yoldan kotlandırılan binalarda kaldırım üst kotundan 0.50 metre; yoldan yüksek olup tabii zeminden kotlandırılan binalarda parselin yol sınırındaki tabii zemin kotundan 0.50 metre |
| Cephe hatlarının gerisinde | 2.00 metre | 1.5 metre |
| Parmaklık | Üzerlerine yüksekliği 1.00 metreyi aşmayan parmaklık yapılabilir | Aynı |
Aynı değişiklikle eğimli araziler için bir kural daha eklendi: eğimli yollarda/arazilerde bahçe duvarı üst kotunun tretuvardan en fazla 1.50 metre yükseldiği durumlarda duvar üstten kademelendirilir. Fazla meyilli ve tehlike arz eden yerlerde uygulanacak şeklin takdiri ise idarededir.
Maddenin son fıkrası geniş bir istisna listesi taşır: Devletin güvenlik ve emniyeti ile harekât ve savunma bakımından gizlilik veya önem arz eden bina ve tesisler ile okul, hastane, cezaevi, ibadet yerleri, elçilik, sefarethane, açık hava sineması ve benzerleri gibi özellik arz eden bina ve tesislerin bahçe duvarları ile sanayi bölgelerinde yapılacak bahçe duvarları bu madde hükmüne tabi değildir.
Korkuluklar: nerede zorunlu, ne kadarı yükseklikten sayılmaz
Çıkma ve terasla doğrudan bağlantılı üçüncü unsur korkuluktur. Yönetmelik korkuluğu isteğe değil, sayılı hâllerde zorunluluğa bağlar.
| Korkuluk zorunlu olan yerler | | --- | | Balkon, teras ve galeri boşluğu | | Sahanlıkların boş kenarları | | Birden fazla basamağı bulunan açık merdivenler ve rampalar | | İstinat duvarı üstü | | 0,50 metreden daha aşağıda veya yukarıda teşekkül etmiş bahçeler | | 1.10 metreden düşük düzenlenmiş bahçe duvarları | | Bulunduğu katın taban döşemesinden itibaren kotu 0.90 metreden az olan pencere boşlukları |
Bütün bu yerlerde, döşeme kotundan itibaren en az 1.10 metre yüksekliğe kadar teknik gereklere ve standartlara uygun korkuluk yapılması mecburidir.
🔑 Yükseklik hesabı bakımından ayrıca bir kolaylık vardır: bina son kat açık teraslarında düzenlenen korkulukların ve parapetlerin 1.10 metresi bina yüksekliğinden sayılmaz. Bu, teras çatıdaki 1.10 metrelik parapet zorunluluğunun bina yüksekliğini tüketmemesini sağlar; çatı ve teras kuralları için kat yüksekliği ve çatı kuralları okunmalıdır.
Malzeme ve dayanım da tanımlıdır: korkuluklar kırılmaz veya kırıldığında dağılmayan malzemeden, insan çarpması dâhil tasarım yüklerini karşılayacak taşıyıcı malzeme ve montaj sistemleriyle yapılır; düşme, kayma ve yuvarlanma gibi sebeplerle can güvenliğini tehlikeye düşürmeyecek şekilde tasarlanır.
Portikler ve bina girişi
Cephe hattının kamusal alana açıldığı bir başka düzenleme portiklerdir.
| Unsur | Ölçü |
|---|---|
| Nerede yapılır | Portikli yapıların yapılacağı cadde ve sokaklar uygulama imar planı kararı ile belirlenir |
| Yükseklik | Genel olarak 3.50 metre |
| Derinlik | Genel olarak 4.00 metre |
| Değiştirme | Civarın teşekkül tarzı ve mevkiin özellikleri dolayısıyla bu miktarlar ilgili idarece değiştirilebilir |
| Kapı | Portiğe ve doğrudan yola açılan bina giriş kapıları dışa açıldığında, gizlenecek kadar bina giriş holüne doğru çekilir |
Son satır, kaldırım üzerinde açılan bir kapının yaya geçişini engellememesini sağlar ve bina girişine ilişkin diğer kurallarla birlikte okunur: bina giriş koridoru genişliği, ana merdivene ve asansöre ulaşıncaya kadar dış kapı genişliğinden az olmamak koşuluyla umumi binalarda en az 2.20 metre, diğer binalarda en az 1.50 metredir. Ayrıca konut binalarının zemin katları dükkân veya mağaza olarak düzenlenirse, dükkân ve mağaza girişlerinin sadece yol cephesinden yapılması gerekir.
Ölçülerin emsal ve taban alanıyla ilişkisi
Çıkmaların emsal ve taban alanı hesabındaki yeri ayrı bir konudur ve karıştırılmamalıdır. Katlar alanı tanımı açık/kapalı çıkmaları dâhil eder; buna karşılık taban alanı, yapıların zemin üzerindeki izdüşümü üzerinden hesaplanır ve kitle verilmiş parsellerde kitle ölçüleri açık ve kapalı çıkmalar hariç bütün katların ölçülerini ifade eder. Emsal ve taban alanı hesabının bütünü için TAKS %40 ve %60 rejimi, bahçedeki yapıların emsal dışı sayılma şartları için pergola ve süs havuzunda %20 kuralı okunmalıdır.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| İzin | Bina, kapalı çıkma yasağı kapsamına giriyor mu |
| Taşma | Yapı yaklaşma sınırından taşma 1.50 metreyi aşıyor mu |
| Komşu | Arka ve yan bahçede parsel sınırına 3.00 metre kalıyor mu; bitişik nizamda 2.00 metre |
| Yükseklik | Çıkma altı en az 2.40 metre mi; dar ön bahçede ölçü yol kotundan mı alındı |
| Motif | Motif çıkma, açık/kapalı çıkma önündeyse toplam genişliğe dâhil edildi mi |
| Saçak | Saçak 1.00 metreyi, çıkma varsa çıkmadan itibaren 0.50 metreyi aşıyor mu |
| Duvar | Bahçe duvarı yol önünde 0.50, gerisinde 1.5 metreyi aşıyor mu |
| Korkuluk | Zorunlu hâllerde 1.10 metrelik korkuluk projelendirildi mi |
