Sermaye piyasası suçlarında dosyanın kaderini belirleyen ilk kural ceza bandı değil, usul kuralıdır:
"Bu Kanunda tanımlanan veya atıfta bulunulan suçlardan dolayı soruşturma yapılması, Kurul tarafından Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunulmasına bağlıdır. Bu başvuru muhakeme şartı niteliğindedir." (6362 m.115/1)
🔑 Sonuçları maddede sıralanır: başvuru üzerine kamu davası açılırsa iddianamenin kabulüyle bir örneği Kurula tebliğ edilir ve Kurul aynı zamanda katılan sıfatını kazanır (m.115/2). Soruşturmada Cumhuriyet savcısı Kurul meslek personelinden yararlanabilir; şüpheli veya tanık ifadelerinde bu personelin hazır bulunması sağlanabilir (m.115/3). Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse Kurul bu karara karşı itiraza yetkilidir (m.115/4).
⚠ Yani Kurul, dosyada hem kapıyı açan hem taraf olan hem de ret kararına itiraz edebilen konumdadır.
Bilgi suistimali: kimler fail olabilir
6362 m.106/1 suçun maddi unsurunu tanımlar: doğrudan ya da dolaylı olarak sermaye piyasası araçları ya da ihraççılar hakkında, fiyatları, değerleri veya yatırımcıların kararlarını etkileyebilecek nitelikteki ve henüz kamuya duyurulmamış bilgilere dayalı olarak alım ya da satım emri veren, verdiği emri değiştiren veya iptal eden ve bu suretle kendisine veya bir başkasına menfaat temin eden kişiler.
🔑 Fail çevresi beş bent hâlinde sayılmıştır:
- (a) İhraççıların veya bunların bağlı veya hâkim ortaklıklarının yöneticileri,
- (b) İhraççılarda veya bağlı/hâkim ortaklıklarında pay sahibi olmaları nedeniyle bu bilgilere sahip olanlar,
- (c) İş, meslek ve görevlerinin icrası nedeniyle bu bilgilere sahip olanlar,
- (ç) Bu bilgileri suç işlemek suretiyle elde edenler,
- 🔴 (d) Sahip oldukları bilginin bu nitelikte olduğunu bilen veya ispat edilmesi hâlinde bilmesi gereken kişiler.
⚠ (d) bendi çevreyi kurum içiyle sınırlamaz: bilginin niteliğini bilen ya da bilmesi gereken herkes fail olabilir.
Ceza: üç yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası. "Ancak, bu suçtan dolayı adli para cezasına hükmedilmesi hâlinde verilecek ceza elde edilen menfaatin iki katından az olamaz."
Piyasa dolandırıcılığı: iki ayrı fıkra
m.107/1 — işlem bazlı: sermaye piyasası araçlarının fiyatlarına, fiyat değişimlerine, arz ve taleplerine ilişkin olarak yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım veya satım yapanlar, emir verenler, emir iptal edenler, emir değiştirenler veya hesap hareketleri gerçekleştirenler: üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası. "Ancak, … adli para cezasının miktarı, suçun işlenmesi ile elde edilen menfaatten az olamaz."
m.107/2 (Değişik: 27/3/2015-6637/11 md.) — bilgi bazlı: fiyatları, değerleri veya yatırımcıların kararlarını etkilemek amacıyla "yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi veren, söylenti çıkaran, haber veren, yorum yapan veya rapor hazırlayan ya da bunları yayan ve bu suretle menfaat sağlayanlar": üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası.
🔑 İki fıkranın ortak unsuru menfaattir; ancak birincisinde işlem/emir, ikincisinde bilgi yayma eylemi cezalandırılır.
| Suç | Ceza | Özel kural |
|---|---|---|
| Bilgi suistimali (m.106) | 3 – 5 yıl hapis veya adli para | Adli para, menfaatin iki katından az olamaz |
| Piyasa dolandırıcılığı – işlem (m.107/1) | 3 – 5 yıl hapis ve 5.000–10.000 gün | Adli para, elde edilen menfaatten az olamaz |
| Piyasa dolandırıcılığı – bilgi (m.107/2) | 3 – 5 yıl hapis ve 5.000 güne kadar | — |
| Usulsüz halka arz / izinsiz faaliyet (m.109) | 2 – 5 yıl hapis ve 5.000–10.000 gün | İkisi birlikteyse ceza yarı oranında artırılır |
🔴 Etkin pişmanlık yalnız m.107/1 için
m.107/3: birinci fıkradaki suçu işleyen kişi pişmanlık göstererek, kanun metnindeki asgari tutardan az olmamak üzere, "elde ettiği veya elde edilmesine sebep olduğu menfaatin iki katı miktarı kadar parayı, Hazineye" öderse:
- (a) Henüz soruşturma başlamadan önce ödediği takdirde, hakkında cezaya hükmolunmaz.
- (b) Soruşturma evresinde ödediği takdirde, verilecek ceza yarısı oranında indirilir.
- (c) Kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödediği takdirde, verilecek ceza üçte biri oranında indirilir.
⚠ İki sınır dikkat ister. Birincisi: fıkra açıkça "birinci fıkrada tanımlanan suçu işleyen kişi" der; m.106'daki bilgi suistimali ve m.107/2 bu etkin pişmanlık hükmünün lafzı dışındadır. İkincisi: ödenecek asgari tutar kanun metninde Türk Lirası olarak yazılıdır; bu tutar kanunla değiştirilebildiğinden burada rakam vermiyoruz — başvurudan önce yürürlükteki metnin teyit edilmesi gerekir.
Malvarlığına karşı suçlarda etkin pişmanlığın genel rejimi için güveni kötüye kullanma ile dolandırıcılık ayrımı yazımıza bakabilirsiniz.
Suç sayılmayan hâller
m.108/1 üç hâli kapsam dışında bırakır:
- (a) TCMB ya da yetkilendirilmiş başka bir resmî kurum veya bunlar adına hareket edenler tarafından para, döviz kuru, kamu borç yönetim politikalarının uygulanması veya finansal istikrarın sağlanması amacıyla işlem yapılması,
- (b) Kurul düzenlemelerine göre uygulanan geri alım programları, çalışanlara pay edindirme programları ya da ihraççı veya bağlı ortaklığının çalışanlarına yönelik diğer pay tahsisleri,
- (c) Kurulun fiyat istikrarını sağlayıcı işlemlere ve piyasa yapıcılığına ilişkin düzenlemelerine uygun icra edilmeleri kaydıyla, münhasıran aracın piyasa fiyatının önceden belirlenmiş bir süre için desteklenmesi amacıyla alım-satım yapılması veya emir verilmesi ya da iptal edilmesi.
🔑 (b) ve (c) bentleri Kurul düzenlemelerine uygunluk şartına bağlıdır; program dışına çıkan işlemler bu korumadan yararlanmaz.
Usulsüz halka arz ve izinsiz faaliyet
m.109/1: onaylı izahname yayımlama yükümlülüğünü yerine getirmeksizin sermaye piyasası araçlarını halka arz edenler ya da onaylı ihraç belgesi olmaksızın bu araçları satanlar: iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası.
m.109/2: sermaye piyasasında izinsiz olarak faaliyette bulunanlar aynı ceza ile cezalandırılır. "Bu kişiler, bu suçun icrası kapsamında aynı zamanda birinci fıkradaki suçu da işledikleri takdirde, sadece bu fıkradaki suçtan dolayı cezaya hükmedilir ve ceza yarı oranında artırılır."
m.114: m.106 ve m.107'deki suçların bir tüzel kişinin yararına işlenmesi hâlinde ilgili tüzel kişi hakkında tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
m.115/5: 5651 sayılı Kanunun 8 inci maddesi, m.109'daki suçlar bakımından da uygulanır. İnternet içeriğine ilişkin tedbirlerin güncel durumu için erişimin engellenmesi: m.9'un iptali ve kalan yollar yazımıza bakınız.
İzin rejiminin kripto varlık kanadı ve buna bağlı suçlar için kripto varlık hizmet sağlayıcı: izin, TÜBİTAK ve suç yazımız incelenebilir.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: Kurul başvurusu veya soruşturma evrakı, isnadın hangi maddeye ve fıkraya dayandığı, ilgili döneme ait emir ve işlem dökümleri ile hesap hareketleri, iddiaya konu bilginin kamuya duyurulma tarihi ve özel durum açıklamaları, fail konumunuzu belirleyen bilgiler (yönetici, pay sahibi, meslekî ilişki), elde edildiği ileri sürülen menfaatin hesabı, m.108 kapsamında bir geri alım veya pay edindirme programı varsa Kurul düzenlemesine uygunluğunu gösteren belgeler, ve varsa yapılmış ödeme ile tarihi.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: fiilin m.106 (bilgi suistimali) mi m.107/1 (işlem) mi m.107/2 (bilgi yayma) mi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, bilginin "henüz kamuya duyurulmamış" ve "etkileyebilecek nitelikte" olup olmadığı, failin m.106/1'in hangi bendine girdiği ve özellikle (d) bendindeki "bilmesi gereken" ölçütünün somut olayda karşılanıp karşılanmadığı, m.108'deki istisnalardan birinin uygulanabilirliği, m.107/3'teki etkin pişmanlığın dosyaya uygulanıp uygulanamayacağı ve hangi aşamada ödeme yapılmasının hangi sonucu doğuracağı, adli para cezasının menfaate bağlı asgari sınırlarının hesabı, m.115'teki muhakeme şartının gerçekleşip gerçekleşmediği ve Kurulun katılan sıfatının usule etkisi, ve m.114 uyarınca tüzel kişi bakımından güvenlik tedbiri riski.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil bilginin kamuya duyurulduğu an ile işlem anının karşılaştırılmasıdır; bu iki tarih arasındaki ilişki isnadın çekirdeğidir.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Etkin pişmanlık hükmü kanunda yalnız m.107/1 için düzenlenmiştir ve ödeme tutarı kanun metninde gösterilmiştir.
