Nişan sözleşmelerine konulan "vazgeçen şu kadar öder" kayıtları, kanunun iki yönlü bir kuralına çarpar:
"Nişanlılık, evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez. Evlenmeden kaçınma hâli için öngörülen cayma tazminatı veya ceza şartı dava edilemez; ancak yapılan ödemeler de geri istenemez." (TMK m.119)
🔑 Kural iki tarafı da bağlar: kayıt icra edilemez, ancak buna dayanılarak gönüllü yapılmış bir ödeme de geri alınamaz. Yani ödenmemişse istenemez, ödenmişse geri verilmez.
Nişanlanmanın kurulması
TMK m.118/1: "Nişanlanma, evlenme vaadiyle olur."
m.118/2: "Nişanlanma, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça küçüğü veya kısıtlıyı bağlamaz."
⚠ Kanun nişanlanma için bir şekil şartı öngörmez; tören, yüzük veya yazılı bir metin aranmaz. Aranan, karşılıklı evlenme vaadidir.
Maddî tazminat: kusur ve harcama
TMK m.120/1 iki hâli birlikte sayar. Nişanlılardan biri haklı bir sebep olmaksızın nişanı bozduğu veya nişan taraflardan birine yükletilebilen bir sebeple bozulduğu takdirde; kusuru olan taraf, diğerine "dürüstlük kuralları çerçevesinde ve evlenme amacıyla yaptığı harcamalar ve katlandığı maddî fedakârlıklar karşılığında uygun bir tazminat" vermekle yükümlüdür. "Aynı kural nişan giderleri hakkında da uygulanır."
🔑 m.120/2 — üçüncü kişilerin talebi: "Tazminat istemeye hakkı olan tarafın ana ve babası veya onlar gibi davranan kimseler de, aynı koşullar altında yaptıkları harcamalar için uygun bir tazminat isteyebilirler."
⚠ Bu fıkra, davayı yalnız nişanlıya özgülemez: düğün hazırlığı için harcama yapan anne, baba veya onlar gibi davrananlar kendi adlarına talepte bulunabilir.
TMK m.121 — manevî tazminat: "Nişanın bozulması yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevî tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir."
| Talep | Kim isteyebilir | Koşul | Madde |
|---|---|---|---|
| Maddî tazminat | Nişanlı | Karşı tarafın kusuru + evlenme amacıyla harcama | m.120/1 |
| Maddî tazminat | Ana-baba veya onlar gibi davrananlar | Aynı koşullarla kendi harcamaları | m.120/2 |
| Manevî tazminat | Kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf | Karşı tarafın kusuru | m.121 |
| Hediyelerin iadesi | Verenler | Nişanlılığın evlenme dışında sona ermesi | m.122 |
| Zamanaşımı | — | Sona ermeden itibaren bir yıl | m.123 |
🔴 Hediyelerde ölçüt: alışılmışın dışında olması
TMK m.122/1: "Nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse, nişanlıların birbirlerine veya ana ve babanın ya da onlar gibi davrananların, diğer nişanlıya vermiş oldukları alışılmışın dışındaki hediyeler, verenler tarafından geri istenebilir."
🔑 Üç unsur birlikte aranır:
- Nişanlılık evlenme dışında bir sebeple sona ermiş olmalı,
- Hediye alışılmışın dışında olmalı,
- İstem, hediyeyi veren tarafından gelmeli.
⚠ Kanun bir kusur koşulu aramaz: iade talebi, nişanı kimin bozduğundan bağımsızdır. Buna karşılık alışılmış hediyeler iade kapsamı dışındadır.
m.122/2: "Hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa, sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır." Bu yollamanın geri verme ve süre rejimi için sebepsiz zenginleşme: iki yıl, on yıl ve geri verme yazımıza bakınız.
Bir yıllık zamanaşımı
🔴 TMK m.123: "Nişanlılığın sona ermesinden doğan dava hakları, sona ermenin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar."
⚠ Süre tek ve kısadır; maddî tazminat, manevî tazminat ve hediyelerin iadesi taleplerinin tamamı bu süreye tabidir. Başlangıç, nişanın bozulduğu değil nişanlılığın sona erdiği andır.
🔑 Bu nedenle dosyada ilk tespit edilen tarih, tarafların ayrılık kararının dışa yansıdığı gündür: mesajlaşmalar, düğün salonu iptali, davetiye iadesi gibi kayıtlar bu tarihi belgelemek için kullanılır.
Evlilik kurulduktan sonrası ayrı bir rejimdir
Nişanlılık hükümleri yalnız evlilik öncesi dönemi düzenler. Evlilik kurulduktan sonra tarafların hak ve yükümlülükleri, mal rejimi ve koruma tedbirleri başka maddelerde yer alır — boşanma davası açılmadan hâkimden istenebilecek önlemler için evlilik birliğinin korunması, anlaşmalı boşanmanın koşulları ve bir yıllık süre için anlaşmalı boşanma protokolü yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: nişanlılığın başladığı ve sona erdiği tarihler ile sona ermeyi gösteren kayıtlar (yazışmalar, iptal belgeleri), evlenme amacıyla yapılan harcamaların belgeleri (salon, organizasyon, davetiye, mobilya, seyahat), harcamayı kimin yaptığı (nişanlı veya ana-baba), verilen ve alınan hediyelerin listesi ile değer ve nitelikleri, hediyelerin kim tarafından verildiği, nişanın bozulma sebebine ilişkin deliller, varsa imzalanmış bir nişan sözleşmesi veya cayma tazminatı kaydı, ve varsa yapılmış ödemeler.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: nişanın m.120/1'deki iki hâlden hangisine girdiği (haklı sebep olmaksızın bozma veya taraflardan birine yükletilebilen sebep) ve kusurun hangi tarafta olduğu, evlenme amacıyla yapılan harcamalar ile nişan giderlerinin ayrıştırılması, m.120/2 uyarınca ana-baba veya onlar gibi davrananların kendi adlarına talepte bulunup bulunamayacağı, m.121 kapsamında kişilik hakkı saldırısının bulunup bulunmadığı, hediyelerin m.122 anlamında "alışılmışın dışında" sayılıp sayılmayacağı ve aynen iade mümkün değilse sebepsiz zenginleşme yollamasının sonucu, sözleşmedeki cayma tazminatı veya ceza şartı kaydının m.119/2 karşısındaki durumu, ve m.123'teki bir yıllık zamanaşımının hangi tarihten işlediği.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil nişanlılığın sona erdiği tarihin tespitidir; tüm talepler tek bir yıllık süreye tabidir.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun hem tazminat miktarını "uygun" ifadesiyle hâkimin takdirine bırakmakta hem de hediyelerde "alışılmışın dışında" ölçütünü somut olaya bırakmaktadır.
