Baz istasyonlarının imar mevzuatındaki yeri, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin tek bir maddesinde toplanmıştır ve bu madde dokuz yılda üç kez elden geçmiştir. Bugünkü hâli, 2017'deki metinden yapısal olarak farklıdır: birinci fıkra ile yedinci fıkra tamamen kaldırılmış, ikinci fıkranın ilk iki cümlesi silinmiş, yerine dört yeni fıkra eklenmiştir. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Maddenin zinciri: neyin kaldığı, neyin gittiği
| Tarih | Yapılan | Sonuç |
|---|---|---|
| 3/7/2017 (asıl metin) | Kamu alanlarında (1. fıkra) ve özel mülkiyette (2. fıkra) ruhsat alınmadan istasyon kurulabiliyordu | Muvafakat 634 sayılı Kanuna göre kat maliklerinin muvafakati olarak yazılıydı |
| 30/9/2017 | 2. fıkra yeniden yazıldı | Muvafakat kat maliklerinin üçte ikisi + etkilenen bağımsız bölüm malikleri; cephede anten boyu 1,55 metre sınırı geldi |
| 25/7/2019 | 1. ve 2. fıkradaki "ruhsat alınmadan" ibareleri ile 3. fıkradaki "ve imar planı kararı aranmaksızın" ibaresi kaldırıldı; 7. fıkra eklendi | Ruhsat muafiyeti daraldı, yerine şartlı bir muafiyet fıkrası kondu |
| 🔴 11/7/2021 | 1. fıkra, 2. fıkranın birinci ve ikinci cümleleri ve 7. fıkra yürürlükten kaldırıldı; 5. fıkraya cümle eklendi; 8, 9, 10 ve 11. fıkralar eklendi | Muvafakat şartı ve anten boyu sınırı maddeden çıktı; yerine yüksekliğe göre üç ayrı rejim geldi |
Bu tabloyu okumanın pratik sonucu şudur: internette ve çok sayıda ikincil kaynakta hâlâ tekrarlanan "kat maliklerinin üçte ikisinin muvafakati" şartı ile "anten boyu 1,55 metreyi geçemez" kuralı, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde artık yoktur. Bu iki cümle 11 Temmuz 2021'de yürürlükten kaldırılmıştır.
Zincirin 2019–2021 arası bölümü ayrıca öğreticidir. 2019'da önce ruhsat muafiyetini taşıyan "ruhsat alınmadan" ibareleri silinmiş, aynı değişiklikle muafiyet daha dar bir çerçevede yedinci fıkraya taşınmıştır: betonarme ve kule tipi olanlar hariç istasyonlarda, çatılarda mahya kotunu geçmemek kaydıyla yapı ruhsatı aranmayacaktı. 2021 değişikliği o fıkrayı da kaldırmış ve muafiyet mantığını terk ederek yerine yüksekliğe göre kademelendirilmiş bir izin rejimi kurmuştur. Bugün soru "ruhsat gerekir mi" değil, "hangi eşiğe girdiği için ruhsat mı izin mi gerekir" sorusudur.
🔑 Muvafakat kalktı mı: iki ayrı katman
İmar mevzuatındaki özel şartın kalkması, bir apartmanın çatısına kat maliklerinin rızası olmadan istasyon kurulabileceği anlamına gelmez. Konu artık iki ayrı katmanda çözülür.
| Katman | Kaynak | Aranan |
|---|---|---|
| İmar izni katmanı | Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.62 | Başvuruya malik ya da tasarruf sahibi ile işletmeci arasında yapılan kiralamaya veya kullanıma ilişkin belge eklenir |
| Kat mülkiyeti katmanı | 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m.19/2 | Kat maliklerinden biri, bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası olmadıkça ortak yerlerde inşaat, onarım ve tesis yaptıramaz |
| Kat mülkiyeti katmanı | 634 sayılı Kanun m.45 | Anayapının dış duvarlarının, çatı veya damının kiralanması gibi önemli yönetim işleri, bütün kat maliklerinin oybirliğiyle verecekleri karar üzerine yapılabilir |
İmar tarafı artık bir nisap aramaz; yalnız bir kiralama veya kullanım belgesi ister. O belgenin geçerli biçimde doğup doğmadığı ise kat mülkiyeti hukukunun sorusudur ve iki farklı hükme temas eder: ortak yerde tesis kurulması m.19/2'nin beşte dört yazılı rıza eşiğine, çatı veya damın kiralanması ise m.45'in oybirliği kuralına bakar. Madde 45 reklam amaçlı kiralamayı örnek olarak sayar; "gibi önemli yönetim işleri" ifadesi listeyi kapalı tutmaz.
Yönetmeliğin belgeyi malik ya da tasarruf sahibi ile işletmeci arasında aramış olması da anlamlıdır: belge yalnız malikten değil, taşınmaz üzerinde tasarruf yetkisi bulunan kişiden de doğabilir. Buna karşılık bu ifade, kat mülkiyetine tabi bir binada tek bir bağımsız bölüm malikinin ortak yer olan çatı üzerinde tek başına tasarruf edebileceği anlamına gelmez; ortak yerin hukuki rejimi değişmez. İdare izin dosyasında belgenin varlığını arar, geçerliliğinin denetimi ise kat malikleri arasındaki uyuşmazlıkta mahkemeye kalır.
Ortak yerlerde nisap tartışmasının bina güçlendirme tarafındaki karşılığı için bina güçlendirme kredisi ve nisap okunmalıdır.
Üç izin rejimi: 15 metre, 15 metre altı ve bina üstünde 10 metre
2021 değişikliğiyle gelen yapı, yüksekliği ve konumu ölçüt alır.
| Rejim | Kapsam | Gereken |
|---|---|---|
| Yüksekliği 15 metreden yüksek kule ve direkler ile zorunlu altyapı unsurları | Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler, umumi hizmet alanları ve kamu ya da özel mülkiyete tabi arsa/araziler | Uygulama imar planında gösterilir ve yapı ruhsatı alınır |
| Yüksekliği 15 metreden fazla olmayan ve uygulama imar planında gösterilmeyen istasyonlara mahsus kule ve direkler | Aynı alanlar | Ruhsat değil izin: statik rapor, fennî mesuliyet, kiralama/kullanım belgesi, BTK koruma mesafesi, yer seçim belgesi — "başkaca bir şart aranmaksızın" |
| Yapı ve binalarda kule ve direkler | Mevcut yapı veya bina üzerinde | Yüksekliği 10 metreden az olmak; inşaat ve elektrik/elektronik mühendislerince rapor + fennî mesuliyet taahhütnamesi + kiralama/kullanım belgesi ile izin; yapı ulusal adres veri tabanına işlenir |
Üç rejimin ayrım noktaları farklıdır: ilk ikisini 15 metre, üçüncüsünü ise 10 metre ve "yapı ve binalarda" olma şartı belirler. Apartman çatısındaki tipik bir direk üçüncü rejime girer ve orada eşik 15 değil 10 metredir.
Üçüncü rejimin rapor şartı da diğerlerinden ayrılır: arazideki kule için yalnız inşaat mühendislerince hazırlanan statik rapor yeterliyken, yapı ve binalarda inşaat ve elektrik/elektronik mühendislerinin birlikte hazırladığı rapor ve bu meslek mensuplarınca fennî mesuliyetin üstlenildiğine dair taahhütname aranır. Mevcut bir binaya yük bindiren kurulumda hem taşıyıcı sistem hem elektrik altyapısı değerlendirildiği için şart ikiye çıkmıştır. Ayrıca yalnız bu rejimde yapının ulusal adres veri tabanına işlenmesi öngörülmüştür.
| Ruhsat başvurusunda | Kural |
|---|---|
| İstenebilecek belgeler | Yatay ve dikey görünüşü ihtiva eden kroki, statik ve elektrik projeleri |
| 🔴 İstenemeyecek | Bunların dışında herhangi bir proje veya belge istenemez |
| Eklenecek belge | Malik ya da tasarruf sahibi ile işletmeci arasındaki kiralama veya kullanıma ilişkin belge |
| Ruhsat sayısı | Kule veya direk ile birlikte kurulacak konteyner, kabin, kabinet ve benzeri altyapı unsurları için tek ruhsat düzenlenir |
"Başkaca bir şart aranmaksızın" ve "herhangi bir proje veya belge istenemez" ifadeleri, idarenin ek belge talebini sınırlayan kapalı liste hükümleridir. Ruhsat gerektirmeyen inşai faaliyetlerin genel çerçevesi için ruhsatsız yapılabilecek işler okunmalıdır.
Cihazın kendisi izne tabi değil
| Konu | Kural |
|---|---|
| Cihazlar | Her tür elektronik haberleşme cihazı ile bunların teknik donanım ve bileşenleri izin veya ruhsata tabi değildir |
| İlk başvuru | Sekizinci, dokuzuncu ve onuncu fıkra uyarınca kule, direk, konteyner, kabin ve kabinet için yapılan ilk izin veya ruhsat başvurusunda cihazlar ve teknik donanımları statik projelerde veya raporlarda gösterilir |
| 🔑 Sonraki değişiklik | Cihazlarda teknoloji değişikliği, ilavesi veya revizyon yapılması durumunda ayrıca proje veya rapor düzenlenmez |
Son satır operasyonel olarak en önemli hükümdür: bir kez izin veya ruhsat alınmış bir noktada anten ve donanım yenilemesi için yeni bir proje süreci işletilmez. Ayrım, taşıyıcı yapı (kule, direk, kabin) ile cihaz arasındadır; izin rejimi taşıyıcıya bakar.
Bu ayrımın sınırı da metinde çizilmiştir: cihazlar izne tabi olmasa bile, ilk başvuruda statik projede veya raporda gösterilmeleri zorunludur. Yani muafiyet cihazın görünmez kalmasını değil, sonraki teknoloji değişikliklerinde sürecin yeniden işletilmemesini sağlar. Taşıyıcının kendisinde bir değişiklik yapılıyorsa — direğin yükseltilmesi, yeni bir kabin eklenmesi — konu yeniden ilgili fıkranın izin veya ruhsat rejimine döner.
Yer seçim belgesi ve yirmi gün
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Zorunluluk | İstasyon kurulabilmesi için yer seçim belgesinin düzenlenmiş olması, yatayda ve düşeyde gerekli ve yeterli koruma mesafesinin bırakılması, koruyucu tedbirlerin alınması ve tasarımın kent ve yapı estetiğiyle uyumlu olması zorunludur |
| Süre | Belgelerin eksiksiz tesliminden ve ücretin ödenmesinden itibaren yirmi gün içinde verilmeyen yer seçim belgesi verilmiş sayılır |
| Büyükşehir | Büyükşehir sınırları içinde yer seçim belgesi vermeye ve ücretini almaya büyükşehir belediyeleri yetkilidir |
| 2021 eki | 5393 sayılı Belediye Kanununun 15 inci maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında ücreti yatırılmasına rağmen yirmi günde verilmezse dokuzuncu fıkradaki yer seçim belgesi alınmış sayılır |
| Sorumluluk | Uygulamalar Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun sorumluluğunda yürütülür |
Yirmi günlük süre bir zımni kabul kurgusudur ve iki koşula bağlıdır: belgelerin eksiksiz teslimi ve ücretin ödenmiş olması. 2021'de eklenen cümle, bu zımni kabulün sonucunu izin rejimine de bağlayarak, belediyenin sessiz kalmasının başvuruyu kilitlemesini önler. Belediyenin bu alandaki yetkisinin kanuni dayanağı ve ücret rejimi için belediyeden yatırıma altyapı desteği okunmalıdır.
Ruhsatsız kurulabilenler: sabit altyapı unsurları
İkinci fıkranın 2021'den sonra ayakta kalan tek cümlesi, sabit şebeke unsurlarını ruhsat dışında tutar.
| Unsur | Şart |
|---|---|
| Saha dolabı | Fennî mesuliyet üstlenilmek ve Kanunun cezai hükümleri saklı kalmak kaydıyla |
| Varlık noktası (PoP noktası) | Aynı |
| Menhol | Aynı |
| Ankesörlü telefon | Aynı |
| Bina içi anahtarlama ekipmanları | Aynı |
| Sonuç | Yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni alınmadan kurulabilir |
Bu liste kule ve direkleri kapsamaz; onlar yukarıdaki üç rejime tabidir. İşletmecinin yetkilendirme, ücret ve tedbir tarafındaki yükümlülükleri için elektronik haberleşmede yetkilendirme ve ücret okunmalıdır.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Konum | Arsa/arazi mi, mevcut yapı veya bina üstü mü |
| Yükseklik | Arazide 15 metre eşiği, bina üstünde 10 metre eşiği aşılıyor mu |
| Belge | Kiralama veya kullanıma ilişkin belge dosyada var mı |
| Nisap | Ortak yerde tesis için 634 m.19/2, çatı kiralaması için m.45 değerlendirildi mi |
| Yer seçim | Yer seçim belgesi alındı mı; yirmi günlük süre işledi mi |
| Ek belge | İdare kroki, statik ve elektrik projesi dışında belge istiyor mu |
Maddedeki en sık hata, güncelliğini yitirmiş iki cümlenin — üçte iki muvafakat ve 1,55 metre anten boyu — hâlâ yürürlükteymiş gibi kullanılmasıdır. İkincisi ise yükseklik eşiklerinin karıştırılmasıdır: arazideki 15 metre ile bina üstündeki 10 metre farklı rejimlere aittir.
