Türk iş hukukunda doğum izinleri 1 Mayıs 2026'dan itibaren yeniden yazıldı. 22/4/2026 tarihli ve 7578 sayılı Kanun, 4857 sayılı İş Kanununun 74 üncü maddesi ile Ek Madde 2'sini değiştirdi: doğum sonrası analık hâli izni sekiz haftadan on altı haftaya, toplam süre on altı haftadan yirmi dört haftaya, eşin doğum yapması hâlinde verilen ücretli izin ise beş günden on güne çıktı.
Bu yazı yeni sürelerin tamamını, hangi hâlde hangi izne dönüştüğünü ve işveren tarafındaki sonuçlarını 8 Eylül 2026 itibarıyla yürürlükteki metin üzerinden ele alıyor. İzin hukukunun genel çerçevesi için yıllık ücretli izinde on dört, yirmi ve yirmi altı gün yazısına bakılabilir.
Değişikliğin tam tablosu
| Kalem | Eski | Yeni |
|---|---|---|
| Doğumdan önce çalıştırılmama süresi | 8 hafta | 8 hafta (değişmedi) |
| Doğumdan sonra çalıştırılmama süresi | 8 hafta | 16 hafta |
| Toplam analık hâli izni | 16 hafta | 24 hafta |
| Çoğul gebelikte doğum öncesine eklenen süre | 3 hafta | 2 hafta |
| Ücretsiz izin hakkının başlangıcı | 16 haftanın tamamlanması | 24 haftanın tamamlanması |
| Çoğul gebelikte ücretsiz izin başlangıcı | 18 hafta | 26 hafta |
| Eşin doğum yapması hâlinde ücretli izin | 5 gün | 10 gün |
| Koruyucu aile olan işçiye ücretsiz izin | — | 10 gün (yeni) |
Değişikliklerin tamamı 1/5/2026 tarihinde yürürlüğe girdi. Dikkat edilmesi gereken tek "eksi" kalem, çoğul gebelikte doğum öncesine eklenen sürenin üç haftadan iki haftaya indirilmesidir; buna karşılık doğum sonrası sürenin sekiz hafta artması nedeniyle çoğul gebelikte toplam süre yine yükselmiştir.
Madde 74'ün bugünkü hâli
Maddenin ilk cümlesi artık şu şekildedir: "Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır." Çoğul gebelikte doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta eklenir.
Bu süreler mutlak değildir; kadın işçinin lehine esnetilebilir:
- Doğum öncesi çalışma seçeneği. Sağlık durumu uygunsa ve doktorun onayı varsa, kadın işçi isterse doğumdan önceki iki haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Bu durumda çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir.
- Erken doğum. Kadın işçinin erken doğum yapması hâlinde, doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler doğum sonrası sürelere eklenerek kullandırılır.
- Annenin ölümü. Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde, doğum sonrası kullanılamayan süreler babaya kullandırılır.
- Sağlık gerekçesiyle artırım. Öngörülen süreler, işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre doğumdan önce ve sonra gerekirse artırılabilir; bu süreler hekim raporu ile belirtilir.
Evlat edinmede ayrı bir süre işler: üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene, çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık hâli izni kullandırılır. Bu sekiz haftalık süre 7578 ile değiştirilmemiştir.
🔴 Yeni hak: koruyucu aileye on gün ücretsiz izin
7578 ile maddeye eklenen cümle, Türk iş hukukunda koruyucu aileliği ilk kez bir izin hakkına bağlıyor: "Bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya münferit olarak koruyucu aile olan işçiye, çocuğun teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir."
Hükmün üç özelliği var. Birincisi, izin ücretsizdir — evlat edinmedeki sekiz haftalık analık hâli izninden farklıdır. İkincisi, hak eşlerden birine değil, koruyucu aile olan işçiye tanınmıştır ve "eşiyle birlikte veya münferit olarak" ibaresi tek başına koruyucu aile olanları da kapsar. Üçüncüsü, izin isteğe bağlıdır; işverenin resen kullandırma yükümlülüğü değil, talep hâlinde verme yükümlülüğü vardır. Çocuk sayısı da hakkı çoğaltmıyor: "bir veya daha fazla çocuğa" ibaresi tek bir on günlük hakka işaret ediyor.
Yarım çalışma ve ücretsiz izin katmanları
Analık hâli izni bittiğinde devreye iki ayrı hak giriyor ve bunlar 7578 ile değişmedi.
Yarım çalışmalı ücretsiz izin. Doğum sonrası analık hâli izninin bitiminden itibaren, çocuğun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla, kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere, istekleri hâlinde haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir:
| Durum | Süre |
|---|---|
| Birinci doğum | 60 gün |
| İkinci doğum | 120 gün |
| Sonraki doğumlar | 180 gün |
| Çoğul doğum | Yukarıdaki sürelere 30'ar gün eklenir |
| Çocuğun engelli doğması | 360 gün |
Bu haktan yararlanılan süre içinde süt iznine ilişkin hükümler uygulanmaz; iki hak birlikte kullanılamaz.
Altı aya kadar ücretsiz izin. İsteği hâlinde kadın işçiye, yirmi dört haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelikte yirmi altı haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu izin, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme hâlinde eşlerden birine veya evlat edinene de verilir. Kritik nokta şudur: bu süre yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz.
Süt izni ise bağımsız işler: kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler ve süre günlük çalışma süresinden sayılır.
Hamilelik döneminde de iki koruma vardır: hamile kadın işçiye periyodik kontroller için ücretli izin verilir ve hekim raporu ile gerekli görülürse sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır; bu hâlde ücretinde indirim yapılamaz.
🔴 Mazeret izni: eşin doğumunda on gün
7578'in 16 ncı maddesi, 4857'nin mazeret iznini düzenleyen Ek Madde 2'sindeki "beş" ibaresini "on" olarak değiştirdi. Maddenin bugünkü hâline göre işçiye:
- Evlenmesi veya evlat edinmesi ya da ana veya babasının, eşinin, kardeşinin, çocuğunun ölümü hâlinde üç gün,
- Eşinin doğum yapması hâlinde on gün ücretli izin verilir.
Ayrıca ikinci fıkra yerindedir: işçilerin en az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak ve çalışan ebeveynden sadece biri tarafından kullanılması kaydıyla, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar ücretli izin verilir.
Mazeret izinlerinin tamamı ücretlidir; koruyucu aile izninden ayrılan yön budur.
Çevresindeki koruma hükümleri
Analık hâli izni, İş Kanununun kadın işçilere ilişkin koruma hükümlerinin yalnız bir parçasıdır ve bunlar 7578 ile değişmemiştir.
Yer ve su altında çalışma yasağı (m.72). Maden ocakları ile kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işlerde, on sekiz yaşını doldurmamış erkeklerin ve her yaştaki kadınların çalıştırılması yasaktır. Yasak mutlaktır; işçinin rızası veya hekim raporu bu yasağı kaldırmaz.
Gece çalışması (m.73). Sanayie ait işlerde on sekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır. On sekiz yaşını doldurmuş kadın işçilerin gece postalarında çalıştırılmasına ilişkin usul ve esaslar ise Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanacak yönetmelikte gösterilir; yani gece çalışması yasak değil, yönetmelikle koşullandırılmıştır.
Bu iki madde, m.74'teki hafif işe geçirme ve periyodik kontrol izniyle birlikte okunduğunda, gebelik ve doğum çevresindeki korumanın izinle sınırlı olmadığını, çalışma koşullarının kendisini de kapsadığını gösterir.
Kapsam: sözleşmeyle çalışan her işçi
Maddenin son fıkrası kapsamı olabildiğince geniş tutuyor: "Bu madde hükümleri iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçi için uygulanır."
Bu cümle pratikte belirleyicidir: 4857'nin kapsam dışı bıraktığı işlerde çalışan işçiler de, iş sözleşmesiyle çalışıyorlarsa analık hâli izni, süt izni ve ilgili haklardan yararlanır. İşveren bakımından "bu iş 4857 kapsamında değil" savunması, m.74 hakları için sonuç doğurmaz.
Doğum izni ile fesih arasındaki ilişki
Uzayan izin süreleri, iş sözleşmesinin feshine ilişkin kuralları değiştirmiyor; ancak sürelerin işleyişini etkiliyor.
Sözleşme askıda kalır, sona ermez. Analık hâli izni ve buna bağlı ücretsiz izinler süresince iş sözleşmesi ayakta kalır; işçinin işe dönme hakkı devam eder. Bu dönemde yapılan bir feshin geçerliliği, feshin dayandığı sebebe göre ayrıca değerlendirilir.
Altı iş günlük süre işlemeye devam eder. İşverenin haklı nedenle fesih hakkı, öğrenmeden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmak zorundadır; iznin devam ediyor olması bu süreleri durdurmaz. Ayrıntı için haklı nedenle fesihte altı iş günü ve bir yıllık sınır yazısına bakılabilir.
İşyeri devri izinleri etkilemez. İşyerinin devri hâlinde iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla devralana geçer; doğum izninde olan işçinin izin hakları da devralan işverene karşı aynen devam eder. Devrin kıdem ve sorumluluk boyutu için işyeri devrinde iş sözleşmeleri, kıdem ve sorumluluk yazısı ayrı bir çerçeve sunuyor.
Sürelerin hesabında üç ayrı rejim
Yeni düzenlemeyle birlikte bir işçinin doğum çevresinde kullanabileceği süreler üç farklı hukuki nitelik taşıyor ve bunların karıştırılması bordroda hata doğuruyor.
| Rejim | Ücret | Yıllık izne etkisi |
|---|---|---|
| Analık hâli izni (24 hafta) | İş Kanunu ücret ödeme yükümlülüğü getirmez; sosyal güvenlik mevzuatı uygulanır | Kanunda hesaptan çıkarılacağına dair hüküm yoktur |
| Yarım çalışmalı ücretsiz izin (60/120/180 gün) | Ücretsiz, haftalık çalışma süresinin yarısı kadar | Bu süre içinde süt izni uygulanmaz |
| Altı aya kadar ücretsiz izin | Ücretsiz | Yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz |
| Süt izni (günde 1,5 saat) | Ücretli — günlük çalışma süresinden sayılır | Çalışılmış gibi işlem görür |
| Mazeret izinleri (3 gün / 10 gün / 10 güne kadar) | Ücretli | Çalışılmış sayılır |
| Koruyucu aile izni (10 gün) | Ücretsiz | Kanunda özel hüküm yoktur |
Tablonun en çok hata üretilen satırı sonuncudan bir öncekidir: mazeret izinleri ücretlidir ve eşin doğumunda artık on gündür; buna karşılık koruyucu aile izni ücretsizdir. İki hak aynı olayda birleşebilir — örneğin koruyucu aile olan bir işçinin eşi doğum yapmışsa, iki ayrı hüküm iki ayrı izin doğurur.
Süt izninin kullanım şekli de sık tartışılır: sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi belirler. İşverenin tek taraflı olarak "günün başında veya sonunda toplu kullanılır" şeklinde bir düzenleme yapması, hükmün lafzına aykırıdır.
İşveren tarafında yapılacaklar
- İzin prosedürlerini ve şablonları güncelleyin. Toplam süre 24 haftaya çıktığı için iş sözleşmesi askı süreleri, ikame personel planlaması ve devir teslim akışları yeniden hesaplanmalıdır.
- Bordro ve puantaj kurallarını gözden geçirin. Süt izni günlük çalışma süresinden sayılır; yarım çalışma ücretsizdir; altı aya kadar ücretsiz izin yıllık izin hesabına girmez.
- Mazeret izni tablosunu değiştirin. Eşin doğumunda ücretli izin beş gün değil on gündür.
- Koruyucu aile başvurusu için bir akış tanımlayın. İzin talebe bağlıdır; talebin ve teslim tarihinin belgelenmesi gerekir.
- Çoğul gebelikte iki eşiği ayırın. Doğum öncesine eklenen süre iki hafta, ücretsiz izin başlangıcı ise yirmi altı haftadır.
