Uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlığın en az bilinen hâli, kullanan kişiye tanınan tedavi yoludur:
"Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, hakkında kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmaktan dolayı soruşturma başlatılmadan önce resmî makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isterse, cezaya hükmolunmaz. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/16 md.) Bu durumda kamu görevlileri ile sağlık mesleği mensuplarının 279 uncu ve 280 inci maddeler uyarınca suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz." (TCK m.192/4)
🔑 2016'da eklenen ikinci cümle belirleyicidir: tedavi için başvuran kişi bakımından hekimin ve kamu görevlisinin ihbar yükümlülüğü ortadan kalkar. Başvurunun soruşturma başlatılmadan önce yapılmış olması şarttır.
Etkin pişmanlık: üç ayrı fıkra, üç ayrı sonuç
TCK m.192/1 — imal ve ticaret suçlarına iştirak edenler: resmî makamlar tarafından haber alınmadan önce, diğer suç ortaklarını ve maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri merciine haber veren kişi hakkında, verilen bilgi "suç ortaklarının yakalanmasını veya uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ele geçirilmesini sağlaması" hâlinde cezaya hükmolunmaz.
m.192/2 — kullanmak için satın alan, kabul eden veya bulunduran: resmî makamlar haber almadan önce, bu maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini haber vererek suçluların yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa cezaya hükmolunmaz.
⚠ İki fıkra arasındaki eşik farklıdır: birincisinde bilginin sonucu sağlaması, ikincisinde kolaylaştırması aranır.
🔑 m.192/3 — haber alındıktan sonra: suçlar haber alındıktan sonra gönüllü olarak suçun meydana çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişi hakkında verilecek ceza, "yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadarı indirilir."
| Zamanlama | Kim | Sonuç | Madde |
|---|---|---|---|
| Haber alınmadan önce | İmal-ticarete iştirak eden | Cezaya hükmolunmaz | m.192/1 |
| Haber alınmadan önce | Kullanmak için bulunduran | Cezaya hükmolunmaz | m.192/2 |
| Haber alındıktan sonra | Gönüllü yardım eden | Ceza 1/4 – 1/2 arası indirim | m.192/3 |
| Soruşturmadan önce | Kullanan (tedavi talebi) | Cezaya hükmolunmaz + ihbar yükümlülüğü doğmaz | m.192/4 |
Kullanma suçunda erteleme kararı zorunludur
TCK m.191/1 (6545/2014 değişik): kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da kullanan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ile cezalandırılır.
🔴 m.191/2 — erteleme: bu suçtan başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında "5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesindeki şartlar aranmaksızın, beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir."
⚠ Fıkra "karar verilebilir" değil "karar verilir" der: CMK m.171'deki genel koşullar aranmaz ve karar takdire bırakılmamıştır. Cumhuriyet savcısı, şüpheliyi yükümlülüklere uymaması hâlinde doğabilecek sonuçlar konusunda uyarır. (Ek cümle: 28/3/2023-7445/18 md.) "Erteleme kararı kolluk birimlerine de bildirilir."
🔑 m.191/3 (Değişik: 28/3/2023-7445/18 md.) — denetimli serbestlik: erteleme süresi zarfında şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Bu süre, denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya re'sen Cumhuriyet savcısının kararıyla altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Gerek görülmesi hâlinde kişi tedaviye tabi tutulabilir. Savcı, madde kullanılıp kullanılmadığını tespit için yılda en az iki defa ilgili kuruma sevke karar verir.
Erteleme nasıl bozulur, nasıl sonuçlanır
m.191/4 — kamu davası açılan hâller. Kişinin erteleme süresi zarfında;
- (a) kendisine yüklenen yükümlülüklere veya tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi,
- (b) tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması,
- (c) uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması
hâlinde hakkında kamu davası açılır.
🔑 m.191/5: erteleme süresi içinde tekrar kullanma veya bulundurma, dördüncü fıkra uyarınca ihlal nedeni sayılır ve "ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz."
⚠ m.191/6 — tek kullanımlık: dördüncü fıkraya göre kamu davası açıldıktan sonra, aynı suçun tekrar işlendiği iddiasıyla açılan soruşturmalarda ikinci fıkra uyarınca erteleme kararı verilemez.
🔴 m.191/7 — temiz çıkış: şüpheli erteleme süresi zarfında yükümlülüklere aykırı davranmaz ve yasakları ihlal etmezse hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.
Denetimli serbestlik tedbirinin infaz hukukundaki karşılığı ve koşullu salıverilme oranları için koşullu salıverilme oranları ve denetimli serbestlik süresi yazımıza bakınız.
İmal ve ticaret: ceza bantları ve artırım sebepleri
TCK m.188/1: uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişi yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve iki bin günden yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
m.188/3: ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden, bulunduran kişi on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (Ek cümle: 18/6/2014-6545/66 md.) "Ancak, uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin çocuk olması hâlinde, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz."
🔴 m.188/4 (Değişik: 27/3/2015-6638/11 md.) — yarı oranında artırım:
- (a) Maddelerin eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin ve türevleri olması,
- (b) Üçüncü fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafedeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi.
m.188/5 (Değişik: 6545/2014): suçların üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde bir kat artırılır.
m.188/6: üretimi resmî makamların iznine veya satışı yetkili tabip reçetesine bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran maddeler bakımından da yukarıdaki fıkralar uygulanır; (Ek cümle: 5377/2005) ancak verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.
m.188/7 — ön maddeler: uyuşturucu etkisi doğurmamakla birlikte üretiminde kullanılan ve ithali veya imali izne bağlı maddeyi ithal, imal, satan, satın alan, sevk eden, nakleden, depolayan veya ihraç eden kişi sekiz yıldan az olmamak üzere hapis ve adlî para cezası ile cezalandırılır.
m.188/8 — meslek mensupları: suçun tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi tarafından işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır.
m.189: suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
m.190/1 — kullanımı kolaylaştırma: kullanılmasını kolaylaştırmak için özel yer, donanım veya malzeme sağlayan, kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler alan veya kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi veren kişi cezalandırılır.
Soruşturma aşamasındaki gözaltı ve tutuklama süreleri ile adlî kontrol için gözaltı, tutuklama ve adli kontrol yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: yakalama ve arama tutanakları, ele geçirilen maddeye ilişkin ekspertiz raporu (madde türü ve miktarı), isnadın hangi maddeye ve fıkraya dayandığı, olay yerinin okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethaneye mesafesine ilişkin veriler, fail sayısı ve örgüt iddiası varsa buna ilişkin belgeler, varsa erteleme kararı ve tarihi, denetimli serbestlik yükümlülük belgeleri ile sevk ve tahlil sonuçları, tedavi başvurusu yapılmışsa başvurunun tarihi ve belgesi, ve varsa iddianame veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: fiilin m.188 (imal-ticaret) kapsamında mı yoksa m.191 (kullanmak için bulundurma) kapsamında mı değerlendirilmesi gerektiği, m.188/4'teki madde türü ve iki yüz metre ölçütü ile m.188/5'teki fail sayısı ve örgüt artırımlarının bulunup bulunmadığı, m.191/2 uyarınca erteleme kararının verilmesi gerekip gerekmediği ve m.191/6 uyarınca daha önce erteleme kullanılıp kullanılmadığı, m.191/3'teki denetimli serbestlik süresinin ve uzatmaların usulüne uygunluğu, m.191/4 kapsamında bir ihlal iddiası varsa bunun m.191/5 uyarınca ayrı soruşturma konusu yapılamayacağı, m.192'nin hangi fıkrasının dosyaya uygulanabileceği ve bildirimin haber alınmadan önce yapılıp yapılmadığı, ve m.192/4 kapsamında tedavi yolunun hâlâ açık olup olmadığı.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil bildirim veya başvuru tarihinin tespitidir; m.192'de sonuç, bilginin resmî makamlar haber almadan önce verilip verilmediğine bağlıdır.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Yukarıdaki ceza bantları kanunun kendi metnidir; nitelendirme ve ceza tayini mahkemenin takdirindedir.
