Türkiye'de teknoloji yatırımının vergi tarafı iki kanunda kurulur: 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu ve 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun. İkisi de aynı üç aracı kullanır — kazanç istisnası, gelir vergisi stopajı teşviki ve sigorta primi desteği — ama şartları ve sınırları farklıdır.
İki sınır bütün planlamayı belirler: teşvikler 31/12/2028 tarihine kadar öngörülmüştür ve ücret teşviki brüt asgari ücretin kırk katını aşmayan kısımla sınırlıdır. Aşağıdaki değerlendirme 4691 ve 5746 sayılı Kanunların mevzuat.gov.tr'deki resmî güncel metinlerine dayanıyor (6 Eylül 2026'da okundu).
Bölge kazanç istisnası
🔴 4691 Geçici m.2/1 (16/2/2016 tarihli 6676 sayılı Kanunla değişik). "Yönetici şirketlerin bu Kanun uygulaması kapsamında elde ettikleri kazançlar ile Bölgede faaliyet gösteren gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, münhasıran bu Bölgedeki yazılım, tasarım ve AR-GE faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları 31/12/2028 tarihine kadar gelir ve kurumlar vergisinden müstesnadır."
Sürenin uzatılması. Resmî metnin dipnotu kaydeder: 28/1/2021 tarihli ve 7263 sayılı Kanunun 7 nci maddesiyle birinci fıkradaki "31/12/2023" ibaresi "31/12/2028" şeklinde değiştirilmiştir.
🔑 "Münhasıran" ölçütü. İstisna, Bölgedeki yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde edilen kazançlara özgüdür. Bölge içinde yürütülse bile bu üç faaliyet dışındaki gelirler — örneğin donanım ticareti veya danışmanlık — istisna kapsamında değildir; muhasebe ayrımı bu nedenle istisnanın ön şartıdır.
Gayri maddi haklarda ek şart
🔴 Geçici m.2/2 (18/6/2017 tarihli 7033 sayılı Kanunla eklendi). Kazançların gayri maddi hakların satılması, devri veya kiralanmasından elde edilmesi hâlinde Cumhurbaşkanı; istisnadan yararlanmayı, bu hakların mahiyetlerine göre Ar-Ge faaliyetleri neticesinde elde edilmesi ve ilgili mevzuat çerçevesinde tescil veya kayıt ettirilmesi ya da bildirilmesi şartına bağlamaya yetkilidir.
Zamanlama kolaylığı. Aynı fıkra, "istisnadan kazancın elde edildiği vergilendirme dönemine ilişkin beyannamelerin verilmesi gereken sürenin sonuna kadar tescil veya kayıt için yetkili kuruma başvurulmuş olması kaydıyla" bu kazançları doğuran işlemlerin gerçekleştirildiği dönemden başlayarak faydalandırmaya imkân tanır.
🔑 Nitelikli harcama oranı. Cumhurbaşkanı ayrıca, istisnadan yararlanacak kazancı "bu kazancın elde edilmesine yönelik faaliyetler kapsamında gerçekleştirilen nitelikli harcamaların toplam harcamalara oranına isabet eden kısmı ile" sınırlandırmaya ve bu oranı toplam harcama tutarını aşmamak üzere yüzde 30'una kadar artırımlı uygulatmaya yetkilidir.
🔴 Şart yerine getirilmezse (7103 sayılı Kanunla 2018'de eklenen cümle). "Belirlenen esaslar çerçevesinde tescil, kayıt veya bildirim şartının yerine getirilmemesi durumunda, zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergi, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faiziyle birlikte tahsil olunur."
Yaptırım cezasızdır ama verginin tamamı gecikme faiziyle geri gelir. Patent, faydalı model ve tasarım tescilinin şart ve sürelerini sınai mülkiyet yazısında ele aldık.
Ücret teşviki: kırk kat ve yüzde on
🔴 Geçici m.2/3 (28/1/2021 tarihli 7263 sayılı Kanunla değişik). 31/12/2028 tarihine kadar, Bölgede çalışan AR-GE, tasarım ve destek personelinin bu görevleriyle ilgili ücretlerinin brüt asgari ücretin kırk katını aşmayan kısmı üzerinden hesaplanan gelir vergisinden; 193 sayılı Kanunun 23 üncü maddesinin birinci fıkrasının (18) numaralı bendinde düzenlenen asgari ücret istisnasına isabet eden vergi düşüldükten sonra kalan vergi tutarı, muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden indirilmek suretiyle terkin edilir.
Damga vergisi (7263 ile eklenen cümle). "Bu kapsamdaki ücretlere ilişkin düzenlenen kağıtların brüt asgari ücretin kırk katını aşmayan kısmı damga vergisinden istisnadır."
🔴 Destek personeli oranı. "Gelir vergisi stopajı ve sigorta primi işveren hissesine ilişkin teşviklerden yararlanacak olan destek personeli sayısı, AR-GE ve tasarım personeli sayısının yüzde onunu aşamaz." 2021'de eklenen cümle küçük firmalara genişlik tanır: "Toplam personel sayısı on beşe kadar olan Bölge firmaları için bu oran yüzde yirmi olarak uygulanır."
Kapsam içi ve dışı süreler. Hak kazanılmış hafta tatili ve yıllık ücretli izin süreleri ile 2429 sayılı Kanunda belirtilen tatil günlerine isabet eden ücretler teşvik kapsamındadır. Buna karşılık: "Haftalık kırk beş saatin üzerindeki ve ek çalışma sürelerine ilişkin ücretler için bu teşvikten faydalanılamaz."
Denetim. "Yönetici şirket, ücreti gelir vergisi stopajı teşvikinden yararlanan kişilerin Bölgede fiilen çalışıp çalışmadığını denetler."
Bölge dışında çalışma: yüzde yirmi kuralı
Proje zorunluluğu. Bölgede yer alan işletmelerde çalışan Ar-Ge ve tasarım personelinin, Bölgede yürüttüğü projelerle doğrudan ilgili olmak şartıyla, faaliyetlerin bir kısmının Bölge dışında yürütülmesinin zorunlu olduğu durumlarda, bu faaliyetlere ilişkin ücretlerin yüzde yüzünü aşmamak şartıyla Cumhurbaşkanınca belirlenecek kısmı teşvik kapsamında değerlendirilir.
Lisansüstü eğitim. Aynı fıkra, Ar-Ge ve tasarım personelinin yüksek lisans yapanlar için bir buçuk yılı, doktora yapanlar için iki yılı geçmemek üzere Bölge dışında geçirdiği sürelere ilişkin ücretleri de aynı esasla kapsama alır.
🔴 Genel yüzde yirmi (21/12/2021 tarihli 7346 sayılı Kanunla değişik cümleler). "Buna ilave olarak gelir vergisi stopajı teşviki kapsamında Bölgede çalışan personelin toplam sayısının veya teşvike konu edilen toplam çalışma sürelerinin yüzde yirmisini aşmamak kaydıyla bu fıkrada belirtilen durumlar haricinde Bölge dışında geçirilen süreler de gelir vergisi stopajı teşviki kapsamında değerlendirilir."
Cumhurbaşkanı bu oranı, belirleyeceği bölgesel ve/veya sektörel alanlarda ya da meslek gruplarına göre yüzde yüze kadar artırmaya veya tekrar kanuni oranına indirmeye yetkilidir.
🔑 İki şart ve bir sorumluluk. Teşvikten yararlanmak için Bölge yönetici şirketinin onayının alınması ve Bakanlığın bilgilendirilmesi zorunludur. Ve: "Yönetici şirketin onayı ile Bölge dışında geçirilen sürenin Bölgede yürütülen görevle ilgili olmadığının tespit edilmesi halinde, ziyaa uğratılan vergi ve buna ilişkin cezalardan ilgili işletme sorumludur." Onay, işletmeyi sorumluluktan kurtarmaz.
Sermaye desteğinde indirim
🔴 Geçici m.4 (16/2/2016 tarihli 6676 sayılı Kanunla eklendi). 31/12/2028 tarihine kadar uygulanmak üzere; Bölgede faaliyette bulunanlara bu Kanun kapsamındaki projelerin finansmanında kullanılmak üzere gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri tarafından sağlanan sermaye destekleri, beyan edilen gelirin veya kurum kazancının yüzde onunu ve öz sermayenin yüzde yirmisini aşmamak üzere, Gelir Vergisi Kanununun 89 uncu maddesi uyarınca ticari kazancın ve Kurumlar Vergisi Kanununun 10 uncu maddesi uyarınca kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılır.
İki tavan birlikte işler: hem kazancın %10'u hem öz sermayenin %20'si aşılamaz.
5746: Ar-Ge ve tasarım indirimi
Kapsam (m.3/1). Teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile nitelikli vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen Ar-Ge ve yenilik projelerinde, rekabet öncesi işbirliği projelerinde ve teknogirişim sermaye desteklerinden yararlananlarca gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarının tamamı ile desteklenen tasarım projelerinde ve tasarım merkezlerinde gerçekleştirilen münhasıran tasarım harcamalarının tamamı; KVK m.10 ve GVK m.89 uyarınca indirim konusu yapılır.
🔑 Artış indirimi (6676, 2016). Cumhurbaşkanınca belirlenen kriterleri haiz Ar-Ge merkezlerinde, o yıl yapılan Ar-Ge ve yenilik harcamalarının bir önceki yıla göre artışının yüzde ellisine kadarı; aynı kriterleri haiz tasarım merkezlerinde ise tasarım harcamalarının artışının yüzde ellisine kadarı ayrıca indirim konusu yapılabilir.
Muhasebe ve devir. Harcamalar Vergi Usul Kanununa göre aktifleştirilerek amortisman yoluyla itfa edilir; bir iktisadi kıymet oluşmazsa doğrudan gider yazılır. 🔴 "Kazancın yetersiz olması nedeniyle ilgili hesap döneminde indirim konusu yapılamayan tutar, sonraki hesap dönemlerine devredilir. Devredilen tutarlar, takip eden yıllarda 213 sayılı Kanuna göre her yıl belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınır."
Devreden tutarın yeniden değerleme oranıyla artırılması, indirimin zaman içinde erimesini önler ve zarar dönemlerinde bu hakkın değerini korur.
5746'da stopaj teşviki: üç oran
🔴 m.3/2. Kamu personeli hariç olmak üzere; teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, desteklenen Ar-Ge ve yenilik projelerinde, teknogirişim sermaye desteklerinden yararlanan işletmelerde, rekabet öncesi işbirliği projelerinde çalışan Ar-Ge ve destek personeli ile desteklenen tasarım projelerinde ve tasarım merkezlerinde çalışan tasarım ve destek personelinin ücretlerinin brüt asgari ücretin kırk katını aşmayan kısmı üzerinden hesaplanan gelir vergisinden, GVK m.23/1-(18) asgari ücret istisnasına isabet eden vergi düşüldükten sonra kalan vergi tutarının:
- doktoralı olanlar ile desteklenecek program alanlarından birinde en az yüksek lisans derecesine sahip olanlar için yüzde doksan beşi;
- yüksek lisanslı olanlar ile desteklenecek program alanlarından birinde lisans derecesine sahip olanlar için yüzde doksanı;
- diğerleri için yüzde sekseni
muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden indirilmek suretiyle terkin edilir.
Ortak sınırlar. 4691'deki gibi; hafta tatili, yıllık ücretli izin ve resmî tatil ücretleri kapsamdadır, haftalık kırk beş saatin üzerindeki ve ek çalışma ücretleri kapsam dışıdır. Merkez dışında yürütülmesi zorunlu faaliyetlerde merkez yönetiminin onayı ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının bilgilendirilmesi kaydıyla, ücretlerin yüzde yüzünü aşmamak şartıyla Cumhurbaşkanınca belirlenecek kısmı ile yüksek lisansta bir buçuk yıl, doktorada iki yıl merkez dışı süreler teşvik kapsamındadır.
Grup içi Ar-Ge hizmetlerinin fiyatlandırılması ayrı bir katmandır; transfer fiyatlandırması rejimini örtülü sermaye ve transfer fiyatlandırması yazısında ele aldık.
Tek tabloda
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| 🔴 Bölge istisnası | Yazılım, tasarım ve Ar-Ge kazançları 31/12/2028'e kadar müstesna | 4691 Geç. m.2/1 |
| Süre değişikliği | 7263 (2021) ile 31/12/2023 → 31/12/2028 | 4691 Geç. m.2 dipnotu |
| 🔑 Münhasırlık | Yalnız yazılım, tasarım, Ar-Ge faaliyeti kazancı | 4691 Geç. m.2/1 |
| Gayri maddi hak | İstisna tescil, kayıt veya bildirim şartına bağlanabilir | 4691 Geç. m.2/2 |
| Başvuru zamanı | Beyanname süresinin sonuna kadar başvurulmuş olması yeterli | 4691 Geç. m.2/2 |
| Nitelikli harcama | Kazanç, nitelikli/toplam harcama oranıyla sınırlandırılabilir | 4691 Geç. m.2/2 |
| Artırım | Oran %30'a kadar artırımlı uygulanabilir | 4691 Geç. m.2/2 |
| 🔴 Şart ihlali | Vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faiziyle tahsil | 4691 Geç. m.2/2 |
| 🔴 Ücret teşviki | Brüt asgari ücretin kırk katını aşmayan kısım | 4691 Geç. m.2/3 |
| Hesap | GVK m.23/1-18 istisnasına isabet eden vergi düşüldükten sonra | 4691 Geç. m.2/3 |
| Damga vergisi | Aynı sınırla istisna | 4691 Geç. m.2/3 |
| 🔴 Destek personeli | Ar-Ge ve tasarım personelinin %10'unu aşamaz | 4691 Geç. m.2/3 |
| Küçük firma | Toplam personel 15'e kadar ise oran %20 | 4691 Geç. m.2/3 |
| Kapsam içi | Hafta tatili, yıllık izin, resmî tatil ücretleri | 4691 Geç. m.2/3 |
| Kapsam dışı | Haftalık 45 saat üstü ve ek çalışma ücretleri | 4691 Geç. m.2/3 |
| Denetim | Yönetici şirket fiilen çalışmayı denetler | 4691 Geç. m.2/3 |
| Bölge dışı — proje | Zorunlu hâllerde ücretlerin %100'ünü aşmamak üzere CB belirler | 4691 Geç. m.2 |
| Bölge dışı — eğitim | Yüksek lisansta 1,5 yıl, doktorada 2 yıl | 4691 Geç. m.2 |
| 🔴 Bölge dışı — genel | Personel sayısının veya sürelerin %20'sini aşmamak kaydıyla | 4691 Geç. m.2 (7346) |
| CB yetkisi | Bu oranı %100'e kadar artırabilir | 4691 Geç. m.2 |
| Şartlar | Yönetici şirket onayı + Bakanlık bilgilendirmesi zorunlu | 4691 Geç. m.2 |
| 🔑 Sorumluluk | İlgisiz çıkarsa vergi ve cezalardan işletme sorumlu | 4691 Geç. m.2 |
| 🔴 Sermaye desteği | 31/12/2028'e kadar; kazancın %10'u ve öz sermayenin %20'si | 4691 Geç. m.4 |
| Ar-Ge indirimi | Ar-Ge, yenilik ve münhasıran tasarım harcamalarının tamamı | 5746 m.3/1 |
| Artış indirimi | Kriterleri haiz merkezlerde artışın %50'sine kadar | 5746 m.3/1 |
| Muhasebe | Aktifleştirilir; iktisadi kıymet yoksa doğrudan gider | 5746 m.3/1 |
| 🔴 Devir | Kazanç yetersizse sonraki dönemlere; yeniden değerlemeyle artırılır | 5746 m.3/1 |
| Stopaj — doktora | Kalan verginin %95'i terkin | 5746 m.3/2 |
| Stopaj — yüksek lisans | %90 | 5746 m.3/2 |
| Stopaj — diğerleri | %80 | 5746 m.3/2 |
| Ücret tavanı | Brüt asgari ücretin kırk katı | 5746 m.3/2 |
Ne yapılmalı
Muhasebeyi "münhasıran" ölçütüne göre ayırın. Bölge istisnası yalnız yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde edilen kazançlara aittir; karışık gelir yapısında istisna, ayrıştırılabildiği ölçüde korunur.
Gayri maddi hak tescilini beyanname süresinden önce başlatın. İstisnadan, beyanname verme süresinin sonuna kadar tescil veya kayıt için yetkili kuruma başvurulmuş olması kaydıyla, işlemin gerçekleştiği dönemden itibaren yararlanılabilir.
Tescil ve bildirim şartını takip edin. Şart yerine getirilmezse zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergi, ceza uygulanmaksızın ama gecikme faiziyle tahsil edilir.
Ücret teşvikini kırk kat tavanıyla modelleyin. Teşvik, brüt asgari ücretin kırk katını aşmayan kısım üzerinden hesaplanır ve asgari ücret istisnasına isabet eden vergi düşüldükten sonra kalan tutara uygulanır.
Destek personeli oranını izleyin. Oran %10; ancak toplam personel sayısı on beşe kadar olan Bölge firmalarında %20 uygulanır.
Fazla mesaiyi teşvik hesabına katmayın. Haftalık kırk beş saatin üzerindeki ve ek çalışma ücretleri teşvik dışıdır; buna karşılık hafta tatili, yıllık izin ve resmî tatil ücretleri kapsamdadır.
Uzaktan çalışmayı yüzde yirmi sınırıyla kurgulayın. Bölge dışında geçirilen süreler, personel sayısının veya teşvike konu toplam çalışma sürelerinin %20'sini aşmamak kaydıyla kapsamdadır ve yönetici şirket onayı ile Bakanlık bilgilendirmesi zorunludur.
Yatırımcı desteğini iki tavanla hesaplayın. Sermaye desteği indirimi, beyan edilen gelirin veya kurum kazancının %10'unu ve öz sermayenin %20'sini aşamaz.
Zarar dönemlerinde Ar-Ge indirimini kaybetmeyin. İndirilemeyen tutar sonraki dönemlere devreder ve yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınır.
Teknoloji yatırımında getiriyi belirleyen, teşvikin varlığı değil sınırlarının doğru modellenmesidir. Uluslararası vergi planlaması çalışmalarımız bu üç aracı yapı kurulmadan önce birlikte hesaplar.
