Su deposu ve fosseptik, projede küçük görünen ama yapı kullanma izni aşamasında sıkça eksiklik doğuran iki kalemdir. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ikisini de sayısal olarak düzenler ve her iki madde de 3 Temmuz 2017'den bu yana hiç değiştirilmemiştir. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
İki madde birlikte okunduğunda binanın su döngüsünün iki ucu ortaya çıkar: temiz su tarafında depolama hacmi, pis su tarafında tahliye ve mesafe. Her ikisi de mimari projede yer ayrılmasını gerektirir; sonradan çözülmeye çalışıldığında bodrum yerleşimi ya da bahçe kullanımı yeniden kurgulanmak zorunda kalır.
🔑 Su deposu asgari hacimleri
| Yapı | Asgari hacim |
|---|---|
| Çok yüksek yapılar | 30 m³'ten az olamaz |
| Umumi binalar ve yüksek katlı yapılar | 15 m³'ten az olamaz |
| 10 bağımsız bölüme kadar konut binaları | 3 m³'ten az olamaz |
| Diğer binalar | 5 m³'ten az olamaz |
Dört kademe arasındaki fark on kata varır. Dikkat edilmesi gereken nokta, 10 bağımsız bölüme kadar konut binalarının en düşük kademede yer almasıdır; on daireyi aşan konut binaları bu satırda kalmaz ve aşağıdaki artış kuralına girer.
"Diğer binalar" kademesi ise artık bir kalemdir: konut olmayan ve umumi bina, yüksek katlı yapı ya da çok yüksek yapı tanımına girmeyen yapılar 5 m³ ile yükümlüdür.
| Artış kuralı | İçerik |
|---|---|
| Kapsam | Konut binaları |
| Eşik | 10 bağımsız bölümden sonraki artan her bağımsız bölüm |
| Artış | Su deposu hacmi 0.50 m³ artırılır |
Kuralın ürettiği değerler şöyledir:
| Bağımsız bölüm sayısı | Hesap | Asgari depo hacmi |
|---|---|---|
| 10 daire | Taban | 3.00 m³ |
| 16 daire | 3 + (6 × 0.50) | 6.00 m³ |
| 20 daire | 3 + (10 × 0.50) | 8.00 m³ |
| 30 daire | 3 + (20 × 0.50) | 13.00 m³ |
| 40 daire | 3 + (30 × 0.50) | 18.00 m³ |
Tablo, konut binalarında hacmin daire sayısıyla doğrusal olarak büyüdüğünü gösterir. Kırk daireli bir binada asgari hacim 18 m³'e çıkar — bu, umumi binalar için aranan 15 m³'ün de üzerindedir. Bu nedenle orta ölçekli konut projelerinde depo hacmi, bodrum yerleşiminde ciddi bir alan kalemi hâline gelir.
Hacmi belirleyen diğer ölçütler
Yönetmelik sayısal tabanı verdikten sonra hacmin nasıl belirleneceğini de sayar. Depo hacmi; yapının kullanma amacı, günlük su ihtiyacı ve seçilen yangın söndürme sistemi gibi kriterler ile ulusal ve uluslararası standartlara uyulmak ve gerekli drenaj ve yalıtım tedbirleri alınmak şartıyla belirlenir.
Bu cümlenin pratik sonucu şudur: maddedeki rakamlar taban, hesabın kendisi ise projeye özgüdür. Özellikle yangın söndürme sistemi seçimi, deponun asgari hacminin çok üzerinde bir değere çıkmasına yol açabilir; sprinkler sistemi bulunan bir yapıda depo hacmi yangın mevzuatının gerektirdiği rezerv üzerinden belirlenir.
Konum ve malzeme
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Hidrofor | Tüm binalarda su deposunun bulunduğu kat itibarıyla cazibeli akımın mümkün olmadığı durumlarda hidrofor konulması zorunludur |
| Konum — bina içi | Gerekli drenaj ve yalıtım tedbirleri alınarak binanın bodrum ya da çatı katında tertiplenebilir |
| Konum — bahçe | Aynı koşulları taşımak şartıyla, bina alanı dışında ön, yan ve arka bahçelerde toprağa gömülü şekilde de yerleştirilebilir |
| Malzeme | Su depoları taşıyıcı sistemden bağımsız olarak betonarme, paslanmaz çelik veya sıhhi şartlara uygun benzeri malzemeden yapılır |
Konum seçenekleri geniş tutulmuştur: bodrum, çatı veya bahçe. Bahçe seçeneğinde iki kayıt vardır — toprağa gömülü olmak ve aynı drenaj ile yalıtım koşullarını taşımak. Bu, ön bahçe dâhil üç bahçeyi de kullanıma açar ve dar parsellerde çözüm üretir. Bahçeye yerleştirme tercihinin bir yan sonucu da vardır: deponun bulunduğu alanın tesviyesi ve drenajı, bahçe tesviyesine ilişkin genel kurallarla birlikte çözülmek zorundadır. Bahçedeki kot, kademe ve dolgu sınırları için bahçe tesviyesi kuralları okunmalıdır.
Çatı katı seçeneğinde ise hidrofor sorusu çoğunlukla gündeme gelmez; deponun üstte olması cazibeli akımı mümkün kılar. Bodrumda konumlandırılan depolarda ise hidrofor pratikte kaçınılmazdır ve bu, ayrı bir mekanik hacim ihtiyacı doğurur.
Malzeme kuralındaki "taşıyıcı sistemden bağımsız" ifadesi ise yapısal bir gerekliliktir: depo, binanın taşıyıcı elemanlarının bir parçası olarak inşa edilemez. Bu, hem su yalıtımı hem de deponun bakımı ve yenilenmesi bakımından sonuç doğurur.
Su depolarının emsal hesabındaki yeri de ayrıca değerlendirilir; bodrum katta yer alan yakıt ve su depoları emsal harici alanlar listesinde sayılır ve genel tavanın içinde kalır. Listenin bütünü için pergola ve süs havuzunda %20 kuralı okunmalıdır.
Fosseptikler: 5.00 metre ve belediyenin yetkisi
| Kural | İçerik |
|---|---|
| Mesafe | Genel olarak pis su kuyuları ile fosseptikler, komşu hudutlarına 5.00 metreden fazla yaklaştırılmaz |
| 🔑 İstisna | Bahçe mesafelerinin müsait olmaması hâlinde, özellikle bitişik yapı nizamına tabi yerlerde, fennî ve sıhhi mahzur bulunmadığı takdirde bu mesafeleri azaltmaya veya birkaç komşuya ait fosseptikleri bir arada veya bitiştirerek yaptırmaya belediye yetkilidir |
Beş metrelik mesafe bir asgaridir ve komşu parsel sınırına göre ölçülür. İstisna ise üç şarta bağlanmıştır: bahçe mesafelerinin müsait olmaması, uygulamanın özellikle bitişik nizam alanlarında olması ve fennî ve sıhhi mahzur bulunmaması. Bu şartlar sağlandığında belediye iki farklı yetki kullanabilir — mesafeyi azaltmak veya komşu fosseptikleri birleştirmek.
İkinci yetki dikkat çekicidir: birkaç komşuya ait fosseptiklerin bir arada veya bitişik yaptırılması, parsel sınırlarını aşan bir çözümdür ve idarenin resen kurabileceği bir ortaklık doğurur.
Kanal kotu altındaki pis su deşarjı
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kapsam | Binaların en düşük kanal bağlantı kotu altında kalan pis su deşarjları |
| 🔑 Tasarım varsayımı | Deşarj pompalarının elektrik kesintisi durumunda çalışmayacağı göz önünde bulundurularak |
| Çözüm | Boyutları binanın kullanış şekillerine göre muvakkat depolama imkânı veren ayrı bir rögarda toplanır |
| Tahliye | Motopomp sistemi kullanılarak kanalizasyon şebekesine verilir |
Bu fıkranın kurduğu tasarım varsayımı, mevzuatta ender rastlanan açıklıkta yazılmıştır: pompanın elektrik kesintisinde çalışmayacağı kabul edilir ve çözüm buna göre boyutlandırılır. Sonuç, geçici depolamaya imkân veren ayrı bir rögardır; yani sistem, pompaya değil hacme dayanır.
Rögarın boyutu da sabit değildir — "binanın kullanış şekillerine göre" belirlenir. Bir konut binasıyla sürekli su kullanımı olan bir tesis, aynı kanal kotu altında bile farklı hacimlerde rögar gerektirir.
Hükmün kapsamı da dikkatle okunmalıdır: kural, binanın en düşük kanal bağlantı kotu altında kalan deşarjlar içindir. Bu kotun üstünde kalan tesisat doğrudan şebekeye bağlanır ve ayrı rögar ile motopomp gerekmez. Dolayısıyla bodrum kat sayısı ve kot tercihi, bu yükümlülüğün doğup doğmayacağını belirler.
Tesisat şaftlarının düzenlenmesinde ise ayrı bir sınır işler: elektrik-haberleşme, mekanik ve doğalgaz tesisatları için ortak tesisat bacası kullanılamaz. Baca ve şaft rejimi için duman bacası ve şönt baca kuralları okunmalıdır.
Bodrum katın su güvenliğine ilişkin diğer yükümlülükler ve sel ile taşkına karşı tedbirler için bodrumda daire ve dükkân kuralları okunmalıdır.
Konut binasında hangi kademe uygulanır
Maddedeki kademeler ile artış kuralı arasındaki ilişki, konut binalarında sık karıştırılır.
| Daire sayısı | Uygulanacak kural | Sonuç |
|---|---|---|
| 1–10 daire | (c) bendi: 10 bağımsız bölüme kadar konut binaları | 3 m³ taban |
| 11 daire ve üzeri | (c) bendi + ikinci fıkradaki artış | 3 m³ + her ilave daire için 0.50 m³ |
| Umumi bina niteliğindeyse | (b) bendi | 15 m³ taban |
| Yüksek katlı veya çok yüksek yapıysa | (b) veya (a) bendi | 15 ya da 30 m³ taban |
Tablonun ikinci satırı, konut binalarında "diğer binalar" kademesindeki 5 m³'e geçilmediğini gösterir: on daireyi aşan konut binası, 5 m³'lük kademeye değil, kendi tabanına eklenen artış kuralına tabidir. Üçüncü ve dördüncü satırlar ise yapı niteliğinin kademeyi değiştirdiği hâlleri gösterir; bir yapı hem konut hem yüksek katlı yapı niteliğindeyse, daha yüksek taban uygulanır.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Kademe | Yapı çok yüksek, umumi/yüksek katlı, 10 daireye kadar konut veya diğer bina kademesinden hangisinde |
| Artış | Konutta 10 bağımsız bölümden sonraki her daire için 0.50 m³ eklendi mi |
| Yangın | Seçilen yangın söndürme sistemi hacmi yükseltiyor mu |
| Hidrofor | Cazibeli akım mümkün mü; değilse hidrofor konuldu mu |
| Konum | Bahçeye yerleştirilecekse toprağa gömülü mü; drenaj ve yalıtım var mı |
| Malzeme | Depo taşıyıcı sistemden bağımsız mı |
| Fosseptik | Komşu hududuna mesafe 5.00 metreyi sağlıyor mu; azaltma için belediye kararı var mı |
| Deşarj | Kanal kotu altındaki deşarj için ayrı rögar ve motopomp öngörüldü mü |
İki maddenin ortak yanı, ölçüleri tavan değil taban olarak koymalarıdır. Su deposunda yangın sistemi, fosseptikte ise fennî ve sıhhi değerlendirme, sonucu maddedeki rakamların dışına taşıyabilir. Bu nedenle her iki kalem de mekanik tesisat projesiyle birlikte, mimari projede yer ayrılarak çözülmelidir. Yapı kullanma izni aşamasında aranan diğer şartlar ve iskânı kilitleyen kalemler için iskânı kilitleyen şartlar okunmalıdır.
