Pazar yerinde tezgâh kaybetmenin yolu tek bir büyük ihlalden değil, sayıya bağlanmış tekrarlardan geçer: yılda beş bildirimsiz satış, üst üste üç kullanmama, yılda üç hileli tartı. Kaynak, Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik (RG 12/7/2012, sayı 28351); iptal maddesi 13 Temmuz 2013'te yeniden yazılmış, 19 Temmuz 2024'te sadeleştirilmiştir. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Tahsisin nasıl alındığı ve devredildiği için pazar tezgâhı tahsisi: iki yer sınırı ve devir okunmalıdır.
Pazarda bildirim ve künye
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Pazarcı | Üreticilerden doğrudan alınan ve bildirim miktarının üzerinde bulunan sebze ve meyveler için bildirimi pazarcılar, diğer kişilerden alınanlarda malı satan kişiler yapar |
| 🔑 Üretici | Üreticilerce satışa sunulan sebze ve meyvelere ilişkin bildirim, ilgili belediyeye yıllık olarak her yılın Ocak ayında üreticiler tarafından yapılır |
| Künye | Sebze ve meyvelerin üzerinde veya kap/ambalajlarının kolaylıkla görülebilecek bir yerinde künyenin bulundurulması zorunludur; üreticilerin yıllık bildirimle yaptığı satışlar bu fıkranın dışındadır |
| Ambalajsız | Kaptan çıkarılarak satışa sunulanlarda künyeler satış yerinin uygun bir yerinde görülebilir şekilde bulundurulur |
| Yasak | Künyeler tahrif veya taklit edilemez, üzerinde bilerek değişiklik yapılamaz, yanıltıcı ifadelere yer verilemez |
Üreticinin bildirimi yıllık ve topludur — her sevkiyat için ayrı bildirim aranmaz. Bu, üreticiyi pazarcıdan ayıran en pratik kolaylıktır. Toptan taraftaki bildirim rejimi için hal kayıt sistemi: bildirim, künye ve fire beyanı okunmalıdır.
🔑 Üreticinin satabileceği miktar
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kapsam | Üreticiler pazar yerlerinde yalnızca kendi ürettikleri sebze ve meyvelerin satışını yapabilir |
| Alt sınır | Satılabilecek toplam mal miktarı; adet ile satışta 300 adet, bağ ile satışta 100 bağ, kilogram ile satışta 200 kilogramdan az olmamak üzere belediye encümenince belirlenir |
Rakamlar bir tavan değil, tabandır: belediye encümeni bu miktarların altına inemez, üstünde belirleyebilir. Üreticinin kendi ürünü dışında veya belirlenen miktarın üzerinde satış yapması, tekrarı hâlinde tahsisin iptali sebebidir.
Satışta uyulacak kurallar ve ambalaj
| Kural | | --- | | Pazar yerlerinde sebze ve meyveler ile belediye encümenince satışına izin verilen diğer gıda ve ihtiyaç maddeleri perakende olarak satılır | | Mallar gıda güvenilirliğine, kalite ve standardına, teknik ve hijyenik şartlara uygun sunulur | | Hileli olarak karışık veya standartlara aykırı mal satılmaz | | Aynı kap veya ambalaj içine değişik kalitede ve/veya yazılı miktardan az mal konulmaz | | Çevreyi rahatsız edecek şekilde satış yapılmaz, tüketiciye kötü muamelede bulunulmaz | | 🔑 Ambalaj | Mallar; reklam veya tahsis sahibine ilişkin bilgi mahiyetinde olanlar hariç, yazılı ve basılı kâğıtlardan imal edilmemiş kese kâğıtlarına ya da doğada çözünebilen veya bezden imal edilmiş poşetlere konularak satılır | | Satış yeri bulunmaksızın satış yapılmaz | | Organik malların satıldığı semt pazarlarında, sertifikalandırılan mallar dışında mal satılmaz |
Gazete kâğıdından kese kâğıdı yasağı, gıda güvenliğine yönelik somut bir kuraldır ve poşet tarafında doğada çözünebilen veya bez şartıyla tamamlanır.
Fiyat etiketi
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Zorunluluk | Satışa sunulan her bir mal çeşidi için, tüketici mevzuatına göre düzenlenen ve mala ilişkin bilgileri taşıyan EK-3'teki şekle uygun fiyat etiketi kullanılır |
| İçerik | Etiketlerde tüketicileri yanıltacak ifadelere yer verilemez |
| 🔴 Biçim | Etiketler mürekkepli veya tükenmez kalemle doldurulur; etiketlerde kazıntı ve karalama yapılamaz |
| Birim | Satış birimi olarak kilogram, adet, bağ, paket veya kutu kullanılır; satış biriminde küsurata yer verilmez |
| Temin | Fiyat etiketleri belediye veya belediyece uygun görülürse ilgili meslek kuruluşu tarafından bastırılır ve dağıtılır |
Etiketin belediyece bastırılıp dağıtılması, biçim birliğini sağlar; kazıntı ve karalama yasağı ise fiyatın gün içinde tek taraflı değiştirilmesini önler.
Elektronik tartılar
| Kural | | --- | | 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanununa göre gerekli muayeneleri yapılmış elektronik tartılar kullanılır | | 🔴 Damgalanmamış, damgası kopmuş, bozulmuş, periyodik muayeneye zamanında müracaat edilmemiş, damga süresi geçirilmiş ya da damgaları iptal edilmiş ölçü ve tartı aletleri kullanılamaz | | Tartılar, tüketicinin satın aldığı malın ağırlığını görmesini sağlayacak şekilde satış yerinin uygun bir yerine konulur | | Ölçü ve tartı aletleri hileli bir şekilde kullanılamaz |
İdari para cezası ve faaliyetten men
| Konu | Kural |
|---|---|
| Dayanak | Daha ağır ceza gerektirmedikçe Kanunun 14 üncü maddesindeki idari para cezaları uygulanır |
| 🔴 Tekrar | Cezayı gerektiren fiillerin bir takvim yılı içinde tekrarı hâlinde ceza her tekrar için iki katı uygulanır |
| Karar | Ceza tutanağına istinaden belediye encümenince karar verilir; tutanak, düzenlendiği günü takip eden ilk encümen toplantısında görüşülür; ceza kesilmemesi kararı gerekçeli alınır |
| Güncelleme | Cezalar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır |
| Boşluk | Yönetmelikte hüküm bulunmayan hâllerde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu uygulanır |
Faaliyetten men: aşağıdaki eylemleri bir takvim yılı içinde iki kez gerçekleştirenler, belediye encümeni kararıyla bir aya kadar faaliyetten men edilir:
| Bent | Eylem |
|---|---|
| (a) | Satış yeri dışında ya da geçiş yollarında mal teşhiri, satışı, mal veya boş kap bulundurulması |
| (b) | Çevreyi rahatsız edecek şekilde satış, tüketiciye kötü muamele |
| (c) | Atıkların belirlenen şekilde toplanmaması ya da satış yerinin temiz tutulmaması |
| (ç) | Fiyat etiketi, belirlenen saatler dışında mal getirilmesi, tanıtım levhası, kimlik kartı ve kıyafet kurallarına aykırılık |
Faaliyetten men cezası verilen satış yerine, cezaya ilişkin bilgi amaçlı bir levha belediyece konulur.
🔴 Tahsisin iptali sebepleri
| Bent | Sebep |
|---|---|
| (a) | Tahsis ücretini belediyenin yazılı uyarısına rağmen ödememek |
| 🔴 (b) | Sisteme bildirilmemiş malları satış yerinde bir takvim yılı içinde beş defa satmak |
| (c) | Hukuken geçerli mazeret olmaksızın satış yerini üst üste üç kez veya bir takvim yılında sekiz kez kullanmamak |
| (ç) | Serbest rekabeti engellemek amacıyla ticari anlaşma, uyumlu eylem veya hâkim durumun kötüye kullanılması |
| (d) | Piyasada darlık oluşturmak, fiyatları etkilemek için malları belirli ellerde toplamak, satıştan kaçınmak, stoklamak, yok etmek veya bu amaçla propaganda yapmak |
| (e) | Gıda güvenilirliğine aykırı satış, ambalaja eksik veya değişik kalitede mal koyma, ölçü ve tartıyı hileli kullanma veya hileli karışık mal satma eylemlerini bir takvim yılında üç kez yapmak |
| (f) | Bir takvim yılında üretici alacağını süresi içinde üç kez ödememek |
| (g) | Kendi ürettiği malların dışında veya belirlenen miktarın üzerinde bir takvim yılında üç kez satış yapan üreticiler |
| (ğ) | Satış yerlerini 16 ncı madde dışında devretmek veya herhangi bir şekilde kullandırmak |
| (h) | Doğrudan veya dolaylı olarak aynı pazar yerinde ikiden fazla satış yeri kullandığı anlaşılanlar |
| (ı) | 12 nci maddedeki şartları taşımadığı veya sonradan kaybettiği anlaşılanlar |
| Sonuç | Kural |
|---|---|
| Karar | Tahsisin iptaline belediye encümenince karar verilir |
| 🔑 Tahliye | Kararın tebliğinden itibaren satış yerleri yedi gün içinde tahliye edilir; süre sonunda tahliye edilmeyen yerler belediye zabıtasınca tahliye ettirilir |
| 🔴 Yeniden tahsis yasağı | Tahsisi iptal edilenlere, encümen kararını takip eden bir yıl içinde ilgili belediye sınırı ve mücavir alanlarındaki pazar yerlerinde doğrudan veya dolaylı olarak yeniden tahsis yapılamaz |
Bir yıllık yasağın belediye sınırı ve mücavir alanların tamamını kapsaması önemlidir: iptal edilen kişi aynı belediyedeki başka bir pazarda da yer alamaz. "Dolaylı olarak" ifadesi, aile bireyi veya ortaklık üzerinden dolanmayı da kapsar.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Bildirim | Üretici yıllık bildirimini Ocak ayında yaptı mı; pazarcı sevkiyat bazında bildirdi mi |
| Künye | Ambalajda veya satış yerinde görülebilir konumda mı |
| Miktar | Üretici, encümence belirlenen miktarı aştı mı |
| Ambalaj | Basılı kâğıttan kese kâğıdı kullanılıyor mu |
| Etiket | Her mal çeşidi için EK-3 etiketi var mı; kazıntı veya karalama yapılmış mı |
| Tartı | Damga ve periyodik muayene güncel mi; tartı tüketicinin göreceği yerde mi |
| Sayaç | Yıl içindeki bildirimsiz satış sayısı beşe yaklaştı mı |
| Kullanmama | Üst üste üç veya yılda sekiz kez kullanılmama durumu doğdu mu |
| Tahliye | İptal kararının tebliğinden itibaren yedi günlük süre işliyor mu |
Yaptırım rejiminin mantığı kademelidir: tek ihlal idari para cezası, yıl içindeki tekrar cezanın iki katına çıkması, belirli eylemlerde iki tekrar faaliyetten men, sayıya bağlanmış tekrarlarda ise tahsisin iptali. Tezgâh sahibi bakımından kritik olan, hangi ihlalin hangi sayaca yazıldığını takip etmektir — çünkü aynı fiil hem para cezası hem men hem de iptal sayacını birlikte işletebilir. Ölçü ve tartı aletlerinin muayene rejimi için ithal ölçü aleti: ilk muayene, damga ve el koyma okunmalıdır.
