Bir semt pazarı, belediye meclisinin kararıyla ve on üyeli bir komisyonun raporu üzerine kurulur; yerleşim planı üç ay içinde onaylanır ve pazarda yedi zorunlu tesis bulunur. Kaynak, Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik (RG 12/7/2012, sayı 28351); kuruluş ve işletme hükümleri 13 Temmuz 2013'te belediye iştiraklerini de kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Kurulan pazarda tezgâhın nasıl tahsis edildiği için pazar tezgâhı tahsisi: iki yer sınırı ve devir okunmalıdır.
🔴 Kim kurabilir, kim işletebilir
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kurucu | Pazar yerleri, imar planında belirlenmiş veya asıl tahsis amacını engellememek kaydıyla ayrılmış diğer alanlarda, asgari koşulları taşıyacak şekilde belediyeler veya yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları iştirakleri tarafından kurulur |
| 🔴 Yasak | Gerçek veya diğer tüzel kişiler tarafından pazar yeri kurulamaz |
| İşletme | Pazar yerleri belediyeler veya %50'den fazlasına sahip oldukları iştiraklerince işletilir ve bu yetki devredilemez |
| İstisna | İşletmeye ilişkin bazı hizmetler, mevzuata aykırı hüküm içermeyecek belirli süreli protokoller ile meslek kuruluşları eliyle yürütülebilir; meslek kuruluşları belediye iştiraklerine ortak olabilir |
13/7/2013 değişikliği iki kapı açtı: pazar yerleri artık imar planındaki alanların yanı sıra asıl tahsis amacını engellememek kaydıyla ayrılmış diğer alanlarda da kurulabilir; ve kurma/işletme yetkisi belediyenin kontrol ettiği iştirake genişletildi.
Yetkinin devredilemezliği ise korunmuştur: iştirak dışında bir özel şirkete pazar yeri işlettirilemez, yalnız belirli hizmetler protokolle meslek kuruluşuna gördürülebilir.
🔑 Pazar yeri kuracak belediye iştirakinde aranan şartlar
| Şart | İçerik |
|---|---|
| (a) | Anonim şirket şeklinde kurulmuş olmak |
| 🔑 (b) | Ödenmiş sermayesinin en az iki yüz elli bin Türk lirası olması |
| (c) | Esas sözleşmesinin Kanun ve Yönetmelik hükümlerine uygun olması |
| (ç) | Yönetim kurulu üyelerinin adli sicil şartını taşıması ve bu kişiler ile şirketin mali ve ticari itibar bakımından engel bir durumunun bulunmaması |
| (d) | Vergi mükellefi olması |
| (e) | Pay senetlerinin nama yazılı olması |
| (f) | İlgili mevzuatla aranılan diğer şartlara sahip olması |
Adli sicil şartı burada geniş yazılmıştır: TCK m.53'teki süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan beş yıl veya daha fazla süreyle mahkûmiyet ile sayılan katalog suçlardan mahkûmiyet engeldir. Bu, halde işyeri kiralayacaklarda 2012'de daraltılan ölçütten farklıdır — pazar yeri iştiraki için geniş ölçüt yürürlüktedir.
Nama yazılı pay şartı ortaklık yapısının izlenebilir olmasını sağlar; hamiline yazılı pay senediyle kurulmuş bir şirket bu faaliyeti yürütemez.
Nerede ve hangi ölçütlere göre kurulur
| Pazar türü | Dikkate alınacaklar |
|---|---|
| Semt pazarı | Tüketici piyasasının büyüklüğü, ulaşım imkânları, semt pazarı sayısı ve birbirlerine yakınlığı, çevreye/altyapıya/trafiğe getireceği yükler ile can ve mal güvenliği riski |
| Üretici pazarı | Yörede yetiştirilen mal miktarı ve çeşidi, üretim sezonu, üretici ve tüketici talepleri |
| 🔑 Çakışma yasağı | Semt pazarı kurulan yerlerde üretici pazarı, semt pazarı ile aynı günde kurulamaz |
| Özel pazar | Münhasıran organik malların veya diğer gıda ve ihtiyaç maddelerinin satışı amacıyla da semt pazarı kurulabilir |
| Plan | İmar planlarında pazar yerleri belirlenirken Yönetmelik hükümleri belediyelerce göz önünde bulundurulur |
Aynı günde kurulma yasağı, üretici pazarının semt pazarıyla rekabet etmesini değil, birbirini tamamlamasını amaçlar. Ölçütlerin farklılığı da bu ayrımı gösterir: semt pazarında tüketici tarafı (piyasa büyüklüğü, ulaşım, trafik yükü, güvenlik), üretici pazarında üretim tarafı (mal miktarı ve çeşidi, sezon) belirleyicidir.
Alan kriteri de 2013'te esnetildi. Önceki metin yalnız imar planında belirlenmiş alanları kabul ederken, bugün asıl tahsis amacını engellememek kaydıyla ayrılmış diğer alanlar da kullanılabiliyor. Bu, plan değişikliği beklemeden pazar kurulmasına imkân verir; ancak alanın asıl tahsis amacının engellenmemesi şartı korunur. İmar planı değişikliği süreçleri için imar planına itiraz: askı, süre ve beş yıllık sınır okunmalıdır.
On üyeli kuruluş komisyonu
| Üye | Kim |
|---|---|
| Başkan | Belediye başkanı ya da görevlendireceği yardımcısı |
| Belediye | İmar ve denetim ile ilgili müdürlüklerden iki temsilci |
| Merkezî idare | İl müdürlüğü, il/ilçe emniyet müdürlüğü, il/ilçe tarım müdürlüğü, il/ilçe sağlık müdürlüğü (veya ilçe sağlık grup başkanlığı) temsilcileri |
| Meslek | İlgili meslek kuruluşu ve ziraat odası temsilcileri |
| Tüketici | O yerde faaliyet gösteren en fazla üyeye sahip tüketici örgütünce belirlenecek temsilci |
| Toplam | On üye |
| Eksik üyelik | Çözüm |
|---|---|
| Tüketici örgütü yoksa | Tüketiciler, o yerde en fazla ortağa sahip tüketim kooperatifi tarafından temsil edilir |
| İlgili kuruluş yoksa | Noksan üyelikler sırasıyla ilçe ya da il nezdinde faaliyet gösteren ilgili kuruluşça doldurulur |
Komisyon, alanın m.5/3 ve m.5/4'teki ölçütlere uygunluğunu değerlendirir ve raporunu belediye meclisine sunar; kuruluş kararını meclis verir. Komisyon bir onay makamı değil, görüş organıdır; ancak raporu meclis kararında göz önünde bulundurulur.
🔑 Yedi zorunlu tesis
| Tesis | Özellikleri |
|---|---|
| (a) Pazarcı ve üretici satış yerleri | Alan büyüklüğü, kullanımı ve tezgâh ebat ve biçimi; mal teşhirini olumsuz etkilemeyecek, yeterli geçiş yolu bırakacak ve standart görünüm kazandıracak şekilde, ilgili meslek kuruluşunun görüşü alınarak belediye encümenince belirlenir |
| (b) Zabıta bürosu | Personel ihtiyacını karşılayacak özellik ve kapasitede; seyyar kabinler de kullanılabilir |
| (c) Çöp toplama yeri | Çöplerin kaldırılıncaya kadar tutulacağı yer; kapasitesi pazarın büyüklüğü ve iş hacmine göre belirlenir |
| (ç) Elektronik tartılar | Tüketicinin satın aldığı malın ağırlığını kontrol edebileceği tartılar, pazar yerinin giriş ve çıkış noktalarına konulur |
| (d) Hoparlör sistemi | Duyuruların yapılabileceği uygun ve yeterli kapasitede |
| (e) Aydınlatma sistemi | Pazar yerinin yeterli düzeyde aydınlatılmasına imkân verecek |
| (f) Güvenlik kamerası | Can ve mal güvenliği için, pazarın kapasitesi göz önünde bulundurularak yeterli sayı ve özellikte, uygun alanlara |
| (g) Tuvalet | Kapasiteye göre yeterli sayı ve özellikte; seyyar kabinler veya çevredeki tuvaletler de kullanılabilir |
| Ek yükümlülük | Kural |
|---|---|
| Yükleme-boşaltma | Satış yerlerini kullananların mal getirme, boşaltma ve yükleme işlerini kolaylıkla yapabilmesi için belediyece tedbir alınır |
| Diğer tesisler | Zorunlu tesisler dışında ihtiyaca göre diğer tesisler belediyece oluşturulabilir |
| 🔴 Kapalı pazar (2013) | Kapalı pazar yerlerinde zorunlu tesislere ilave olarak, iş hacmi ile faaliyet gösterenlerin ihtiyaçlarını karşılayacak düzeyde otopark alanı ve yeterli kapasitede havalandırma sistemi bulunur |
Giriş-çıkış noktasındaki kontrol tartısı, tüketicinin aldığı malı doğrulayabilmesi için konur ve tezgâhtaki tartıdan ayrıdır.
Yerleşim planı, kuruluş günü ve kapatma
| Konu | Kural |
|---|---|
| 🔑 Süre | Yerleşim planı, kuruluşa ilişkin belediye meclisi kararını takiben üç ay içinde, zorunlu hizmet tesislerini içerecek şekilde hazırlanır ve belediye encümenince onaylanır |
| İçerik | Toplam satış yeri sayısının en az yüzde yirmisinin özel satış yeri olarak üreticilere ayrılması ve sebze-meyve ile diğer gıda/ihtiyaç maddelerinin birbirini olumsuz etkilemeyecek biçimde ayrı ayrı satışa sunulması gözetilir |
| Değişiklik | Plan, ihtiyaca göre belediye encümeni kararıyla değiştirilebilir; değişiklikte mevcut tahsis sahiplerinin hakları göz önünde bulundurulur |
| Kuruluş günü | O yerdeki diğer pazar yerlerinin kurulduğu günler dikkate alınarak; açılış ve kapanış saatleri mevsim şartları ve yöresel ihtiyaçlara göre belediye encümenince belirlenir |
| Görüş | Gün ve saatlerin belirlenmesinde ilgili meslek kuruluşunun görüşü alınır |
| 🔴 Taşıma/kapatma | Çevreye, altyapıya ve trafiğe yük getiren, ulaşım imkânları ve alan büyüklüğü yetersiz olan ve uygun çalışma ortamı bulunmayan pazar yerleri belediye meclisi kararı ile başka bir alana taşınabilir ya da kapatılabilir |
| Ön inceleme | Meclis, bu hususları 7 nci maddedeki komisyona incelettirir |
Taşıma ve kapatma kararı da kuruluş gibi komisyon incelemesine bağlanmıştır; meclis doğrudan karar veremez, önce komisyon raporu alınır. Taşınma hâlinde mevcut hak sahiplerine yeni pazarda öncelik tanınır.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Kurucu | Pazar yerini belediye veya %50'den fazlasına sahip olduğu iştirak mi kuruyor |
| İştirak | Anonim şirket mi; ödenmiş sermaye 250.000 TL'yi karşılıyor mu; paylar nama yazılı mı |
| Alan | İmar planında pazar yeri mi, yoksa asıl tahsis amacını engellemeyen bir alan mı |
| Komisyon | On üyeli komisyon kuruldu mu; eksik üyelikler nasıl dolduruldu |
| Rapor | Meclis kararı komisyon raporunu göz önünde bulundurdu mu |
| Tesis | Yedi zorunlu tesis mevcut mu; kapalı pazarda otopark ve havalandırma var mı |
| Tartı | Giriş ve çıkış noktalarında kontrol tartısı var mı |
| Plan | Yerleşim planı meclis kararından itibaren üç ay içinde onaylandı mı |
| Kota | Planda üretici satış yerleri toplamın %20'sini karşılıyor mu |
| Gün | Üretici pazarı, semt pazarıyla aynı güne mi konulmuş |
Pazar yeri rejiminin kuruluş tarafı, ticari bir işletme kurma değil bir kamu hizmeti tesisi kurma mantığıyla yazılmıştır: kurucu belediyedir, karar meclisindir, ön değerlendirme çok paydaşlı bir komisyonundur ve asgari donanım listelenmiştir. Belediye iştiraki üzerinden yürütülen modelde de kontrol belediyede kalır — yüzde elliden fazla pay, nama yazılı senetler ve yönetim kurulu için sicil şartı bu kontrolü güvenceye alır. Belediyenin hizmeti kendi şirketine gördürmesindeki genel ihale rejimi için belediye şirketine devir: ihalesiz, üçüncü kişiye ihaleli okunmalıdır.
