Halka Açık Ortaklıkta Önemli İşlem ve Ayrılma Hakkı

Halka açık bir ortaklıkta kontrolün el değiştirmesi veya yapının değişmesi, Türk Ticaret Kanunundan ayrı ve daha sert bir rejime tabidir. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu üç mekanizmayı birlikte çalıştırır: önemli nitelikteki işlem, ayrılma hakkı ve zorunlu pay alım teklifi.

Bu rejimin en sert yaptırımı bir dava değil, kendiliğinden işleyen bir sonuçtur: zorunlu pay alım teklifi süresinde yapılmazsa, teklifte bulunmakla yükümlü olanların oy hakları kendiliğinden donar ve payları genel kurul toplantı nisabında dikkate alınmaz. Aşağıdaki değerlendirme 6362 sayılı Kanunun mevzuat.gov.tr'deki resmî güncel metnine dayanıyor (6 Eylül 2026'da okundu).

Önemli nitelikteki işlem

Tanım (m.23/1, 20/2/2020 tarihli 7222 sayılı Kanunla değişik). Halka açık ortaklıkların birleşme, bölünme işlemlerine taraf olması, tür değiştirmesi, imtiyaz öngörmesi veya mevcut imtiyazların kapsam veya konusunu değiştirmesi gibi, "yatırımcıların yatırım kararlarının değişmesine yol açacak ortaklığın yapısına ilişkin temel işlemler" önemli nitelikte işlem sayılır.

🔑 Liste örnekleyicidir ("gibi"). Kurul; önemli nitelikteki işlemleri, önemlilik ölçüsü de dâhil olmak üzere, bu işlemlerde bulunulabilmesi veya kararların alınabilmesi için uyulması zorunlu usul ve esasları halka açık ortaklıkların niteliğine göre belirlemeye yetkilidir. Bu nedenle eşikler kanunda değil, Kurul düzenlemelerinde yer alır.

🔴 Uyulmazsa (m.23/2). Kurul; zorunluluklara uyulmaksızın gerçekleştirilen işlemlerin ortadan kaldırılmasına yönelik Kurul kararının tebliği tarihinden itibaren otuz gün içinde işlem öncesi durumun aynen sağlanmaması hâlinde idari para cezası verebilir ve bu işlemlerin iptali için 6102 sayılı Kanunun genel kurul kararlarının iptaline ilişkin hükümleri çerçevesinde dava açabilir.

Yani düzeltme için önce otuz günlük bir geri alma penceresi tanınır; kaçırılırsa hem ceza hem iptal davası gündeme gelir.

Ayrılma hakkı: iki ayrı doğuş yolu

Kural (m.24/1, 7222 ile değişik). m.23'teki önemli nitelikteki işlemlere ilişkin genel kurul toplantısına katılıp da olumsuz oy veren ve bu muhalefeti tutanağa geçirten pay sahipleri, paylarını halka açık ortaklığa satarak ayrılma hakkına sahiptir.

Ortaklığın yükümlülüğü. Halka açık ortaklık bu payları, pay sahibinin talebi üzerine, Kurulca belirlenecek esaslara göre adil bir bedel üzerinden satın almakla yükümlüdür. Kurul ayrıca, ayrılma hakkının işlemin kamuya açıklandığı tarihte sahip olunan paylar için kullanılabilmesine ilişkin esasları belirlemeye ve payların ortaklıkça satın alınmasından önce diğer pay sahiplerine veya yatırımcılara önerilmesine ilişkin usul getirmeye yetkilidir.

🔴 Muhalefet şerhi aranmayan hâller (m.24/2). Üç durumda muhalif kalma ve muhalefet şerhini tutanağa kaydettirme şartı aranmaz:

• pay sahibinin genel kurula katılmasına veya oy kullanmasına haksız bir biçimde izin verilmemesi;
• çağrının usulüne göre yapılmaması;
• gündemin gereği gibi ilan edilmemesi.

Bu fıkra, toplantı yönetimindeki usulsüzlüğü ayrılma hakkının önüne engel değil, kapısı hâline getirir.

Kurul yetkisi (m.24/3-4). Ayrılma hakkının doğmadığı hâller, ortaklığa bu hakkı kullandırma yükümlülüğünden muafiyet verilmesi, hakkın kullanılması ve adil bedelin hesaplanması ile payları borsada işlem görmeyen ortaklıklarda satım fiyatının hesaplanması Kurulca belirlenir.

Pay alım teklifi ve zorunluluk

Genel (m.25/1). Halka açık ortaklıklarda gönüllü ya da önemli nitelikteki işlemler nedeniyle zorunlu pay alım teklifine ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir.

🔑 Yasaklanan teklif (m.25/2). "Pay alım teklifinin Kurul tarafından yasaklandığı durumlarda, yasaklanan teklife dayanılarak gerçekleştirilen işlemler geçersizdir."

🔴 Zorunluluğun doğuşu (m.26/1). Halka açık ortaklıklarda yönetim kontrolünü sağlayan payların veya oy haklarının iktisap edilmesi hâlinde; söz konusu payların veya oy haklarının iktisabının kamuya açıklandığı tarihte pay sahibi olan diğer ortakların paylarını satın almak üzere teklif yapılması zorunludur. Parantez içindeki bu belirleme 2020'de 7222 sayılı Kanunla eklenmiştir ve teklifin muhatap kitlesini açıklama tarihine sabitler.

Yönetim kontrolü nedir (m.26/2). İki alternatif ölçüt:

• ortaklığın oy haklarının yüzde ellisinden fazlasına, tek başına veya birlikte hareket ettikleri kişilerle beraber, doğrudan veya dolaylı olarak sahip olunması;
• yönetim kurulu üye sayısının salt çoğunluğunu seçme veya genel kurulda bu sayıdaki üyelikler için aday gösterme hakkını veren imtiyazlı paylara sahip olunması.

🔑 İstisna. "Ancak, imtiyazlı payların mevcudiyeti nedeniyle yönetim kontrolünün elde edilemediği hâller bu madde kapsamında değerlendirilmez." Yani karşı tarafta duran imtiyaz, %50'yi aşan pay alımını zorunlu teklif doğurmaktan çıkarabilir.

Sözleşmesel kontrol (m.26/3). "Ortaklığın pay sahipliğinde herhangi bir değişiklik olmasa bile", m.23/1 ve m.29/6 kapsamındaki usul ve esaslara uyulmadan, bazı ortakların kendi aralarında yapacakları özel anlaşmalarla yönetim kontrolünü ele geçirmeleri de bu madde kapsamındadır. Pay devri olmayan oy sözleşmeleri bu fıkra üzerinden değerlendirilir.

Kurulun ek yetkileri (m.26/4-5). Kurul; imtiyazı kaldırılan, 5411 sayılı Kanun uyarınca faaliyet izni kaldırılan veya temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetimi TMSF'ye devredilen halka açık ortaklıklarda, bu sonuca neden olan hâkim ortaklara pay alım teklifi zorunluluğu getirebilir. Ayrıca yatırım ortaklıklarının niteliklerinin değiştirilmesine veya yitirilmesine yol açacak esas sözleşme değişikliklerine izin için de bu zorunluluğu arayabilir.

🔴 Oy hakkının donması (m.26/6). "Pay alım teklifinde bulunma zorunluluğu doğan gerçek ve tüzel kişiler ile bunlarla birlikte hareket edenlerin sahip olduğu oy hakları, Kurulca belirlenecek süre içinde bu zorunluluğun yerine getirilmemesi hâlinde kendiliğinden donar. Söz konusu paylar, genel kurul toplantı nisabında dikkate alınmaz."

Yaptırım kendiliğindendir: ayrı bir karar veya dava gerekmez. Kontrolü satın alan taraf, teklifi yapmadığı sürece oy kullanamaz ve payları nisapta sayılmaz.

Çıkarma ve satma hakkı

Çıkarma hakkı (m.27/1). Pay alım teklifi sonucunda veya birlikte hareket etmek de dâhil olmak üzere başka bir şekilde sahip olunan payların, ortaklığın oy haklarının Kurulca belirlenen orana veya daha fazlasına ulaşması hâlinde, bu kişiler açısından azınlıkta kalan pay sahiplerini ortaklıktan çıkarma hakkı doğar. Kurulca belirlenen süre içinde, azınlık paylarının iptalini ve karşılığında çıkarılacak yeni payların kendilerine satılmasını ortaklıktan talep edebilirler. Satım bedeli m.24 çerçevesinde belirlenir.

Satma hakkı (m.27/2). Aynı şartlar gerçekleştiğinde azınlıkta kalan pay sahipleri açısından satma hakkı doğar: paylarının adil bir bedel karşılığında satın alınmasını, eşiği aşan kişilerden ve bunlarla birlikte hareket edenlerden talep edebilirler.

🔑 TTK ile ayrım (m.27/3). "6102 sayılı Kanunun 208 inci maddesi halka açık ortaklıklara uygulanmaz." Yani TTK'daki hâkim şirketin satın alma hakkı halka açık ortaklıklarda işlemez; uygulanacak rejim m.27 ve Kurul düzenlemeleridir.

Genel kurul: üç hafta, üçte iki ve imtiyazın kalkması

Çağrı süresi (m.29/1). Halka açık ortaklıklar genel kurullarını; esas sözleşmede gösterilen şekilde, ortaklığın internet sitesi ve Kamuyu Aydınlatma Platformu ile Kurulca belirlenen diğer yerlerde yayımlanan ilanla çağırmak zorundadır. "Bu çağrı, ilan ve toplantı günleri hariç olmak üzere, toplantı tarihinden en az üç hafta önce yapılır."

🔑 Kapalı anonim şirketlerdeki iki haftalık çağrı süresi burada üç haftaya çıkar ve KAP ilanı zorunludur.

Genel nisap (m.29/3). Ortaklık merkezinin yurt dışına taşınması ile bilanço zararlarının kapatılması için yükümlülük ve ikincil yükümlülük koyan kararlar hariç olmak üzere, bu Kanunda veya esas sözleşmede açıkça oran belirtilmek suretiyle daha ağır nisap öngörülmedikçe TTK m.418 uygulanır. Ve bir yorum kuralı: "Esas sözleşmelerde, 6102 sayılı Kanundaki hükmün içeriği yazılmaksızın yalnızca 6102 sayılı Kanuna veya ilgili madde numarasına atıf yapılmış olması aksine hüküm sayılmaz."

🔴 Özel nisap — üçte iki (m.29/6). Yeni pay alma haklarının kısıtlanması, kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kuruluna bu yetkinin verilmesi, sermaye azaltımı ve m.23/1'e göre belirlenen önemli nitelikteki işlemler için: esas sözleşmede açıkça daha ağır nisap yoksa, toplantı nisabı aranmaksızın, genel kurula katılan oy hakkını haiz payların üçte ikisinin olumlu oyu aranır.

Hafifleyen alternatif. "Ancak, toplantıda sermayeyi temsil eden oy hakkını haiz payların en az yarısının hazır bulunması hâlinde, esas sözleşmede açıkça daha ağır nisaplar öngörülmedikçe, toplantıya katılan oy hakkını haiz payların çoğunluğu ile karar alınır."

Yani katılım %50'yi aşarsa eşik üçte ikiden basit çoğunluğa iner. Bu işlemlerde TTK m.436/1'e göre taraf olan ortaklar oy kullanamaz ve nisapları hafifleten esas sözleşme hükümleri geçersizdir.

Gündem (m.29/4-5). Halka açık ortaklıkların genel kurullarında, gündeme bağlılık ilkesine uyulmaksızın Kurulun görüşülmesini veya ortaklara duyurulmasını istediği hususların gündeme alınması zorunludur. Ayrıca TTK m.411'de azlığa tanınan gündeme madde ekletme hakkı, halka açık ortaklıklarda karar taslaklarının görüşmeye sunulmasını da kapsar.

🔴 İmtiyazın kalkması (m.28/2). Kurulun belirlediği esaslar çerçevesinde, faaliyetlerinin makul ve zorunlu kıldığı hâller saklı kalmak kaydıyla, finansal tablolarına göre üst üste beş yıl dönem zararı eden halka açık ortaklıklarda oy hakkına ve yönetim kurulunda temsil edilmeye ilişkin imtiyazlar Kurul kararı ile kalkar. İmtiyazlı payların kamu kurum ve kuruluşlarına ait olması hâlinde bu hüküm uygulanmaz.

Halka arzda şeffaflık (m.28/1). Sermaye piyasası araçlarının ilk halka arzında mevcut tüm imtiyazların şeffaf ve anlaşılır detayda kamuya duyurulması zorunludur.

Örtülü kazanç aktarımı ve kendi paylarını alma

Yasak (m.21/1). Halka açık ortaklıklar ve kolektif yatırım kuruluşları ile bunların iştirak ve bağlı ortaklıklarının; yönetim, denetim veya sermaye bakımından doğrudan veya dolaylı olarak ilişkide bulundukları kişilerle emsallerine uygunluk, piyasa teamülleri, ticari hayatın basiret ve dürüstlük ilkelerine aykırı olarak farklı fiyat, ücret, bedel veya şartlar içeren anlaşmalar yapmak, işlem hacmi üretmek gibi işlemlerle kârlarını veya malvarlıklarını azaltarak ya da artmasını engelleyerek kazanç aktarımında bulunmaları yasaktır.

İhmal yoluyla aktarım (m.21/2). Basiretli ve dürüst bir tacir olarak veya piyasa teamülleri uyarınca yapmaları beklenen faaliyetleri yapmamaları yoluyla ilişkili kişilerin kârlarının artmasını sağlamaları da örtülü kazanç aktarımı sayılır.

🔴 Sekiz yıl belge (m.21/3). Ortaklıklar, ilişkili taraf işlemlerinin emsallerine ve piyasa teamüllerine uygun gerçekleştirildiğini belgelemek ve tevsik edici bilgi ve belgeleri en az sekiz yıl saklamak zorundadır.

Sonuç (m.21/4). Kurulca tespit hâlinde ortaklıklar, kazanç aktarımı yapılan taraflardan aktarılan tutarın kanuni faizi ile birlikte iadesini talep eder; taraflar iade etmek zorundadır. m.94 ve m.110'daki hukuki, cezai ve idari yaptırımlar saklıdır.

Vergi tarafındaki karşılığını — transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı — örtülü sermaye ve transfer fiyatlandırması yazısında ele aldık; iki rejim aynı işlem üzerinden birlikte işleyebilir.

Kendi payını alma (m.22). Halka açık ortaklıklar kendi paylarını Kurul tarafından belirlenen şartlar çerçevesinde satın alabilir ve rehin olarak kabul edebilir; Kurul işlem sınırlarını, geri alınan payların elden çıkarılması veya itfasını ve kamuya açıklamayı düzenler. 🔑 "Halka açık ortaklık paylarının, söz konusu ortaklığın konsolide bilançosuna dâhil edilen ortaklıklar tarafından satın alınması da bu madde hükümlerine tabidir." Kapalı şirketlerdeki karşılığını şirketin kendi paylarını iktisabı yazısında inceledik.

Tek tabloda

Ne yapılmalı

Kontrol devrini planlarken zorunlu teklifi maliyet kalemi olarak hesaplayın. Yönetim kontrolünü sağlayan pay veya oy iktisabı, açıklama tarihindeki diğer ortaklara teklif yapma zorunluluğu doğurur.

Oy sözleşmelerini pay devri gibi değerlendirin. m.26/3, pay sahipliğinde hiçbir değişiklik olmasa bile ortaklar arasındaki özel anlaşmalarla kontrolün ele geçirilmesini kapsama alır.

Karşı taraftaki imtiyazı analiz edin. Yüzde elliyi aşan bir alım, imtiyazlı payların mevcudiyeti nedeniyle yönetim kontrolü elde edilemiyorsa zorunlu teklif doğurmayabilir.

Teklif süresini kaçırmanın bedeli oy kaybıdır. Zorunluluk süresinde yerine getirilmezse oy hakları kendiliğinden donar ve paylar nisapta sayılmaz — kontrol satın alınmış ama kullanılamaz hâle gelir.

Genel kurul çağrısını ve gündemi kusursuz yapın. Çağrının usulsüzlüğü veya gündemin gereği gibi ilan edilmemesi, muhalefet şerhi olmadan ayrılma hakkı doğurur ve ortaklığa adil bedelle satın alma yükümlülüğü yükler.

Önemli işlemde otuz günlük geri alma penceresini bilin. Kurul kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde işlem öncesi durum aynen sağlanırsa idari para cezası ve iptal davası gündeme gelmez.

Önemli işlem gündemli genel kurulda katılımı yönetin. Nisap kural olarak katılanların üçte ikisidir; ancak sermayenin yarısından fazlası hazır bulunursa eşik katılanların çoğunluğuna iner — katılımı artırmak nisabı kolaylaştırır.

İlişkili taraf dosyasını sekiz yıl saklayın. m.21/3 emsale uygunluğu belgeleme ve belgeleri en az sekiz yıl saklama yükümlülüğü getirir; aynı işlem vergi tarafında transfer fiyatlandırması incelemesine de konu olur.

Geri alım programlarını grup düzeyinde kurgulayın. Payların konsolide bilançoya dâhil ortaklıklarca satın alınması da m.22 kapsamındadır.

Halka açık ortaklıkta işlem tasarımı, TTK'nın değil Kurul düzenlemelerinin eşiklerine göre yapılır. Birleşme ve devralma (M&A) danışmanlığı çalışmalarımız bu eşikleri işlem yapısı kurulmadan önce ölçer.