Sığınak Yönetmeliğinin 7 Kasım 2025 değişikliği, sığınak yükümlülüğünü bina ölçeğinden çıkarıp kentsel altyapıya taşıdı: metrolar, millet bahçeleri, alışveriş merkezleri ve büyük otoparklar için ayrı yükümlülükler getirildi. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Bina ölçeğindeki zorunluluk eşikleri ayrı bir maddede düzenlenir; onlar için sığınak zorunluluğu hangi binada aranır okunmalıdır.
Metrolar ve yeraltı yapıları
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Yapılacak metrolar | Gerektiğinde genel sığınak olarak kullanılmak üzere projelendirilmeleri ve inşa edilmeleri esastır |
| Mevcut metro ve diğer yeraltı raylı sistem durakları ve tünelleri | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile belediyelerce, AFAD'ın görüşüne istinaden belirlenecek ihtiyaç analizi ve planlama dâhilinde noksanlıkları giderilerek genel sığınak vasfında düzenlenmesi esastır |
| 🔑 Yeraltı teşviki | Sinema, tiyatro, eğlence yeri, otopark, garaj, kapalı çarşı ve pasaj gibi yapı ve tesislerin yeraltında inşa edilmelerini teşvik için belediyelerce her türlü kolaylığın sağlanması ve buraların gerektiğinde genel sığınak olarak kullanılması için gerekli tedbirlerin alınması zorunludur |
Üçüncü satır, sığınak politikasını bir kentsel tasarım tercihine bağlar: belirli kullanımların yeraltına inmesi teşvik edilir, çünkü bu yapılar kriz anında hazır sığınak hacmi oluşturur. Belediyelere düşen yükümlülük iki yönlüdür — teşvik için kolaylık sağlamak ve sığınak olarak kullanım için tedbir almak.
Metro tarafındaki ayrım da dikkat ister: yapılacak metrolarda projelendirme baştan sığınak amacını gözetir; mevcut metro, durak ve tünellerde ise önce AFAD görüşüne dayalı ihtiyaç analizi ve planlama yapılır, ardından noksanlıklar giderilir. İkincisinde yükümlülük tek seferlik bir inşaat değil, planlamaya bağlı bir iyileştirme sürecidir.
🔑 Millet bahçelerinde %3 kuralı
| Millet bahçesi | Kural |
|---|---|
| Yeni yapılacak, yüzölçümü 15.000 m² ve üzerinde olanlar | Bahçe alanının %3'ünden az olmamak üzere, girişleri bulunduğu ortamla uyumlu ve korunaklı olacak şekilde yeraltında veya yerüstünde genel sığınak yapılır |
| 15.000 m²'nin altında kalanlar — Bakanlıkça yapılanlar | Bakanlığın gerekli gördüğü, bahçe alanının %3'ünden az olmamak üzere genel sığınak |
| 15.000 m²'nin altında kalanlar — diğer idarelerce yapılanlar | AFAD'ın gerekli gördüğü, bahçe alanının %3'ünden az olmamak üzere genel sığınak |
| 🔑 Düşüm | Bu millet bahçelerinde sığınak niteliğinde yapılacak mahaller, sığınak olarak ayrılması gereken alandan düşülür |
| Mevcut millet bahçeleri | Yer altındaki kapalı otoparkların sığınak olarak kullanımına ilişkin eksiklikler, millet bahçesini tesis eden ilgili kurumunca giderilir |
Eşiğin altında ve üstünde oran aynıdır — %3 — ama zorunluluğun doğuş biçimi farklıdır. 15.000 m² ve üzerinde yükümlülük doğrudan doğar; altında ise Bakanlığın veya AFAD'ın gerekli görmesine bağlıdır. Yani küçük millet bahçelerinde sığınak, idari bir değerlendirmeye tabidir.
Değerlendirmeyi yapacak makam da bahçeyi kimin yaptığına göre değişir: Bakanlıkça yapılanlarda Bakanlık, diğer idarelerce yapılanlarda AFAD. Sığınağın yeraltında veya yerüstünde yapılabilmesi bir esnekliktir; buna karşılık girişlerin bulunduğu ortamla uyumlu ve korunaklı olması aranır.
Düşüm kuralı, bahçede zaten sığınak niteliğinde yapılan mahallerin ikinci kez üretilmesini önler. Mevcut millet bahçelerinde ise yeni inşaat değil, yer altındaki kapalı otoparkların eksikliklerinin giderilmesi öngörülmüştür.
Genel sığınaklar barış zamanlarında, ilgili mevzuata göre gerekli tedbirler alınmak üzere sığınak niteliğini bozmadan halkın kullanımına yönelik farklı fonksiyonlarda kullanılabilir.
🔴 AVM ve büyük otoparklarda zorunluluk
Alışveriş merkezleri ile bölge, genel ve ticari otoparkların tabii veya tesviye edilmiş zemin altında kalan bodrum katlarındaki otopark alanlarının, sığınak vasfında projelendirilmesi ve yapılması zorunludur.
Bu, 2025 değişikliğinin en geniş kapsamlı hükmüdür. Yükümlülük bir alan eşiğine değil kullanım türüne bağlanmıştır: alışveriş merkezi ile bölge, genel ve ticari otoparklar. Kapsam da bodrum katlarındaki otopark alanlarıdır — yani bu yapılarda otopark ile sığınak aynı hacimde birleşir.
Hükmün kapsamı iki kayıtla sınırlıdır. Birincisi konum: yalnız tabii veya tesviye edilmiş zemin altında kalan bodrum katları; yer üstündeki otopark katları kapsam dışıdır. İkincisi kullanım türü: bölge, genel ve ticari otoparklar sayılmıştır. Bir binanın kendi ihtiyacı için yaptığı zorunlu otopark bu sayımda yer almaz — onun için Yönetmelik ayrı bir kural koyar ve konutlarda zorunlu otoparkın sığınak niteliğinde inşa edilmesi hâlinde ayrıca sığınak aranmayacağını söyler.
| Donanım | Kural |
|---|---|
| Aydınlatma | Batarya destekli led lamba |
| İletişim | Sabit telefon, radyo ve harici görüntülü iletişim ve haber alma aygıtları |
| 🔑 Erişim | Sığınağa erişimi sağlayan giriş kartı, anahtar ve benzeri ekipmanın bir yedeği; bina koruma amiri, ilgili sorumluluk alanına göre kolluk kuvvetleri, il afet ve acil durum müdürlüğü ile ilgili itfaiye teşkilatında muhafaza edilir |
| Haberleşme | Elektronik haberleşme istasyonları, bu sığınakların kullanımı anında kesintisiz iletişime imkân verecek yer ve kapasitede konumlandırılır |
Anahtar yedeği kuralı, hükmün en pratik yanıdır: kriz anında sığınağa erişimin bina yönetimine bağlı kalmaması için yedek ekipman dört ayrı yerde tutulur. Bu, sığınağın "kilitli kalması" riskini ortadan kaldırmayı hedefler.
Alışveriş merkezlerinin imar tarafındaki ölçü rejimi için pasaj ölçüleri ve tuvalet sayısı hesabı, otopark ihtiyacının hesabı için otopark bahçeye yapılabilir mi ve şarj kotası okunmalıdır.
Kayıt: beş iş günü
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Ne zaman | Yapı kullanma izni alınan yapılarda tesis edilen sığınak alanları |
| Süre | İlgili belgelerin iletilmesinden itibaren beş iş günü içinde |
| Kim | Mülki idare amirliğince kayıt edilir |
| Bildirim | Bu kayıtların ilgili idarelerce tutulması ve Valiliğe (İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü) bildirilmesi zorunludur |
| 🔑 Tadilat | Binalarda sığınakları etkileyen esaslı tadilatlar da bu idarelerce Valiliğe bildirilir |
Son satır, kaydı bir defalık işlem olmaktan çıkarır: sığınağı etkileyen esaslı tadilatlar da bildirime tabidir. Böylece sığınak envanteri, yapının ömrü boyunca güncel tutulmuş olur.
Genel sığınak ihtiyacı ve yer seçim kriterleri AFAD'ca belirlenir; ilgili idarece yer tespiti yapılır ve AFAD'ın uygun görüşü alınarak imar planlarına işlenir. 🔴 İmar planları ve ilgili idare meclisi kararları ile bu Yönetmeliğe aykırı hüküm getirilemez.
Geçiş takvimi: 2028 ve bir yıllık kontroller
| Kapsam | Süre |
|---|---|
| Maddede belirtilen mevcut alanlar | İlgili idaresince kontrol edilerek, varsa eksiklikler malikleri tarafından 31/12/2028 tarihine kadar giderilir ve sığınak olarak kullanılmak üzere hazır hâle getirilir; sonuç Valiliklere bildirilir |
| Eski şartlara göre sığınak zorunlu olan kamuya ait resmî binalar ile kamusal hizmet yürüten özel eğitim ve özel sağlık binaları | Varsa noksanlıklar derhal giderilerek kullanıma hazır hâle getirilir; AFAD'a kullanıma hazır sığınak listesi ve kapasite bilgileri iletilir |
| Diğer binalardaki mevcut sığınaklar | İlgili idaresince en geç 1 yıl içinde kontrol edilir |
| Tespit edilen yapısal olmayan eksiklikler | Bina yönetimine eksikliğin niteliğine göre en fazla 1 yıla kadar süre verilir |
| 🔴 Süre sonunda giderilmezse | Eksiklikler, Yönetmeliğin ilgili hükümleri uygulanmak suretiyle giderilir |
| Kontrol aracı | EK-1 Sığınak Kontrol Formu kullanılır |
Takvim iki hıza ayrılmıştır: kamuya ait resmî binalar ile özel eğitim ve sağlık binalarında "derhal", diğerlerinde kontrol için bir yıl, giderim için ilave bir yıl. Mevcut alanlar için ise uzun bir ufuk verilmiştir: 31 Aralık 2028.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Metro | Yeni metro projesi genel sığınak olarak kullanılabilecek şekilde mi tasarlandı |
| Yeraltı yapıları | Belediye, yeraltına inen kullanımlara kolaylık sağlıyor mu |
| Millet bahçesi | Yüzölçüm 15.000 m²yi aşıyor mu; bahçe alanının %3'ü ayrıldı mı |
| Küçük millet bahçesi | Bakanlık veya AFAD gerekli gördü mü |
| AVM ve otopark | Bodrumdaki otopark alanları sığınak vasfında projelendirildi mi |
| Donanım | Batarya destekli led lamba, sabit telefon, radyo ve görüntülü aygıtlar var mı |
| Anahtar | Yedek erişim ekipmanı dört adreste muhafaza ediliyor mu |
| Kayıt | İskân sonrası beş iş günü içinde mülki idare amirliğince kayıt yapıldı mı |
| Tadilat | Sığınağı etkileyen esaslı tadilat valiliğe bildirildi mi |
| Takvim | Mevcut alanlar için 31/12/2028 süresi işliyor mu |
Değişikliğin bütünü, sığınağı bireysel bina yükümlülüğü olmaktan çıkarıp bir kent envanteri meselesine dönüştürüyor: metro tünelleri, millet bahçeleri ve alışveriş merkezi otoparkları, kriz anında kullanılabilir hacimler olarak planlanıyor ve kayıt altına alınıyor. Bina sahibi için pratik sonuç, mevcut sığınakların kontrol ve giderim takvimine girmiş olmasıdır.
