Serbest tüketici olup bir tedarikçiyle ikili anlaşma yapan işletmelerin ve kullanıcıların korunması, Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliğinin üçüncü bölümünde düzenlenir (RG 30/5/2018, sayı 30436). 14 Ocak 2025 değişikliği, korumanın kapsamını belirsiz bir "tüketimi düşük" tanımından çıkarıp sayısal bir eşiğe bağladı. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Aynı Yönetmeliğin kesme ve borç tarafı için elektrik kesme saatleri okunmalıdır.
🔴 Korumanın kapsamı: yıllık 100.000 kWh
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Eski tanım | İkili anlaşmaya ilişkin usul ve esaslar "tüketimi düşük serbest tüketicilerle" tedarikçiler arasındaki anlaşmaları kapsıyordu |
| 🔑 Yeni tanım (14/1/2025) | Kapsam, "yıllık tüketimi 100.000 kWh'ın altında olan" serbest tüketicilerle yapılan ikili anlaşmalardır |
| Yansıması | Cayma hakkı, haklı fesih, ceza koşulu ve bilgilendirme maddelerindeki "tüketimi düşük serbest" ibareleri, "9 uncu maddenin birinci fıkrası kapsamındaki" tüketici ifadesiyle değiştirildi |
Değişiklik bir eşik koyarak tartışmayı bitirdi: koruma kapsamında olup olmadığı artık yorumla değil, yıllık tüketim miktarıyla belirlenir. Yıllık tüketimi 100.000 kWh ve üzerinde olan serbest tüketiciler bu bölümün koruyucu hükümlerinden yararlanamaz; onlar için sözleşme serbestisi esastır.
Anlaşma kurulmadan önce: bilgilendirme ve ispat yükü
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Form | Tedarikçi, anlaşma kurulmadan önce EK-1 ve EK-2'deki standart formlarla, açık ve anlaşılabilir şekilde, kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısıyla bilgilendirmek zorundadır |
| Teyit | Tüketicinin bu bilgileri edindiğini teyit etmesi sağlanır |
| 🔑 İspat | Bilgilendirmenin yapıldığına ve teyit edildiğine ilişkin ispat yükü tedarikçiye aittir |
| 🔴 Yaptırım | Bilgilendirmenin gereği gibi ya da hiç yapılmamış olması, tüketici için haklı fesih sebebidir |
| Fiyat tablosu (2025) | Tüketici, anlaşma kurulmadan önce EK-2-B'deki Fiyat Karşılaştırma Tablosu formatlarından uygun olanı düzenlenmek suretiyle bilgilendirilir |
| İmza | Anlaşma el yazısı imza veya güvenli elektronik imza ile imzalanabilir |
| Nüsha | Anlaşma ve eklerinin "aslının aynıdır" onaylı bir örneği, anlaşmanın kurulduğu gün tüketiciye verilir |
| Saklama | Tedarikçi, kuruluşa ilişkin bilgi ve belgeleri anlaşmanın sonlanmasını izleyen 3 yıl saklar; istendiğinde Kuruma ve yılda bir defayı geçmemek üzere tüketiciye ücretsiz sunar |
Fiyat Karşılaştırma Tablosu 2025'in en somut tüketici kazanımıdır: teklifin, düzenlemeye tabi tarifeyle karşılaştırılabilir biçimde sunulması zorunlu hâle gelmiştir.
İspat yükünün tedarikçide olması da pasif bir kayıt yükümlülüğü değildir: bilgilendirmenin yapıldığını ve tüketicinin teyit ettiğini gösteremeyen tedarikçi, aynı zamanda tüketiciye haklı fesih hakkı vermiş olur. Belgelerin üç yıl saklanması ve talep hâlinde yılda bir kez ücretsiz sunulması da bu ispatın tüketici tarafından da denetlenebilmesini sağlar.
🔑 Cayma hakkı: 14 gün, bedelsiz, gerekçesiz
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kim | Yıllık tüketimi 100.000 kWh'ın altında olan serbest tüketici |
| Süre | İkili anlaşmanın kurulduğu ya da yenilendiği tarihten itibaren 14 gün |
| Şart | Herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cayma bedeli ödemeksizin |
| Yol | Telefonla, e-postayla veya yazılı olarak bildirim |
Sürenin yenileme tarihinden de işlemesi önemlidir: mevcut anlaşmanın yenilenmesi, cayma hakkını yeniden doğurur. Cayma için ne gerekçe ne de bedel arandığı, üstelik telefonla bildirimin de yeterli sayıldığı düşünüldüğünde, hakkın kullanımı önündeki tek pratik engel ispattır; bu nedenle telefonla yapılan bildirimin görüşme kaydı veya çağrı numarasıyla belgelenmesi önerilir.
Belirli süreli anlaşma: kendiliğinden sona erme
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Sona erme | Belirli süreli ikili anlaşma, anlaşmada belirlenen sürenin sonunda kendiliğinden sona erer |
| 🔑 Ön bildirim | Tedarikçi, sona erme tarihinden en az 60 gün önce, sona erme tarihi ve tüketicinin portföyden çıkarılacağı tarih konusunda kayıt altına almak suretiyle bilgilendirir |
| 🔴 Yasak | Anlaşmaya, belirlenen süre kadar kendiliğinden yenileneceğine veya uzayacağına ilişkin hüküm konulamaz |
| Yenileme | Yenilemede, kuruluştaki bilgilendirme usulü yeniden uygulanır |
Otomatik uzama yasağı, elektrik tedarik sözleşmelerini diğer abonelik sözleşmelerinden ayıran en keskin kuraldır. Süre bittiğinde anlaşma kendiliğinden sona erer; devam için yeni bir irade gerekir ve bu irade yeniden 14 günlük cayma hakkı doğurur.
Tüketicinin haklı fesih sebepleri
Aşağıdakiler sayılanlarla sınırlı olmamak üzere haklı fesih sebepleridir; bunlara dayanan tüketici cayma bedeli ve/veya ceza koşulu ödemeksizin ve önceden bildirimle feshedebilir:
| Bent | Sebep |
|---|---|
| (a) | Kuruluş, yenileme ve değişiklik süreçlerinde yapılması gereken bilgilendirme veya bildirimlerin gereği gibi ya da hiç yapılmaması |
| (b) | Tedarikçinin, tüketicinin anlaşma kapsamında doğan alacağını Yönetmelikte özel süre yoksa muaccel olduğu tarihten itibaren en geç 5 iş günü içinde ödememesi |
| (c) | Anlaşmada belirtilen portföye geçiş tarihinde, tedarikçiden kaynaklanan nedenlerle tüketicinin portföye geçirilmemesi |
| (ç) | Tüketicinin başka bir kullanım yerine taşınması ya da taşınmaksızın kullanım yerini tahliye etmesi |
| (d) | İlgili mevzuat kapsamında tedarikçinin temerrüde düşmesi |
| (e) | Anlaşma kapsamındaki faturanın, dağıtım şirketince okunarak sisteme girilen endeks değerlerine göre düzenlenmemesi |
Listenin "sayılanlarla sınırlı olmamak üzere" ifadesiyle açılması, başka haklı sebeplerin de ileri sürülebileceğini gösterir. (ç) bendi pratikte en çok kullanılanıdır: taşınma veya tahliye, ceza koşulu doğurmadan fesih hakkı verir.
(e) bendi ise tahmini endekse dayalı faturalamaya karşı doğrudan bir koruma sağlar: fatura, dağıtım şirketince okunarak sisteme girilen endeks değerlerine dayanmıyorsa tüketici anlaşmayı bedelsiz feshedebilir.
(b) bendindeki beş iş günü de dikkat ister: tedarikçinin tüketiciye olan borcu — örneğin fazla tahsil edilmiş bir tutarın iadesi — Yönetmelikte özel bir süre öngörülmemişse muacceliyetten itibaren beş iş günü içinde ödenmelidir. Bu sürenin aşılması tek başına haklı fesih sebebidir.
Tedarikçinin haklı fesih sebepleri
| Bent | Sebep |
|---|---|
| (a) | Tüketicinin anlaşmada belirlenen güvence bedelini süresinde ödememesi |
| (b) | Kullanım yerinde usulsüz ya da kaçak elektrik tüketilmesi |
| (c) | Tüketiciye ilişkin iflasın kesinleşmesi ve tasfiye memuru atanması |
Belirsiz süreli anlaşmalarda ise tüketici, herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cayma bedeli ya da ceza koşulu ödemeksizin istediği zaman feshedebilir.
🔴 Ceza koşulu: yalnız haksız fesihte ve %10 tavanla
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Ne zaman | Belirli süreli anlaşmada, tedarikçi ya da tüketici aleyhine ceza koşulu ancak haksız fesih için kararlaştırılabilir |
| Tanım | Haksız fesih, haklı bir sebebe dayanmaksızın yapılan fesihtir |
| 🔑 Tavan | Tüketicinin ödeyeceği cayma bedeli ve/veya ceza koşulu; cayma/fesih tarihi öncesi son 12 aylık tüketim toplamı ile cayma veya fesih tarihinde uygulanan fiyat esas alınarak hesaplanan toplam tutarın %10'unu geçemez |
| Kapsam dışı | 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve ilgili ikincil mevzuat kapsamındaki tüketiciler bu fıkranın dışındadır |
| 🔑 Simetri | Anlaşmanın tedarikçi tarafından haksız feshi hâlinde, tedarikçi tüketiciye aynı tutarda ceza koşulu öder |
Tavanın yapısı iki katmanlıdır: ceza koşulu ancak haksız fesihte doğar ve doğduğunda da %10 ile sınırlıdır. Hesabın son 12 aylık tüketim ile fesih tarihindeki fiyat üzerinden yapılması, sözleşmede yazılı sabit bir tutarın bu tavanı aşamayacağını gösterir.
Simetri kuralı da tüketici lehinedir: tedarikçi anlaşmayı haksız feshederse aynı hesapla tüketiciye ödeme yapar. Böylece ceza koşulu tek yönlü bir bağlama aracı olmaktan çıkar; her iki taraf için de aynı tavan ve aynı hesap yöntemi geçerlidir.
Fesih bildirimi ve tahliye
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Şekil | Fesih bildirimi, TTK m.18/3 saklı kalmak kaydıyla kayıt altına alınmak suretiyle telefonla, e-postayla veya yazılı olarak yapılabilir |
| 🔑 Tarih | Bildirimlerin tedarikçi tarafından alındığı tarih, bildirim yapma tarihidir |
| Tahliyede | Tedarikçi dağıtım şirketini bilgilendirir; dağıtım şirketi imar ve yerleşim alanında en geç bir gün, dışında en geç 2 gün içinde son endeksi alarak elektriği keser |
| Endeks | Endeks değerleri, alınmasını izleyen gün içinde tedarik şirketine bildirilir |
"Alındığı tarih" kuralı, gönderim ile varma arasındaki farkı tüketici aleyhine işletmez; bildirimin ulaştığı an esas alınır. Bu nedenle telefonla yapılan bildirimin kayıt altına alınması kritik önemdedir.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Kapsam | Yıllık tüketim 100.000 kWh'ın altında mı |
| Bilgilendirme | EK-1, EK-2 ve EK-2-B fiyat karşılaştırma tablosu sunuldu mu; teyit alındı mı |
| Nüsha | Anlaşmanın onaylı örneği kuruluş günü verildi mi |
| Cayma | Kuruluş veya yenilemeden itibaren 14 gün doldu mu |
| Uzama | Sözleşmede kendiliğinden yenilenme hükmü var mı — varsa geçersizdir |
| Ön bildirim | Sona erme 60 gün önce bildirildi mi |
| Fesih sebebi | Fesih haklı sebeplerden birine mi dayanıyor |
| Ceza | Ceza koşulu son 12 aylık tutarın %10'unu aşıyor mu |
| Bildirim | Fesih bildirimi kayıt altına alındı mı; tedarikçiye ulaştığı tarih belgeli mi |
Bölümün bütününde koruma üç ayakta duruyor: bilgilendirme (ispat yükü tedarikçide), çıkış hakkı (14 gün cayma, geniş haklı fesih listesi, otomatik uzama yasağı) ve bedel tavanı (%10). Yeni eşik bu korumanın kimlere uygulanacağını netleştiriyor; 100.000 kWh'ın üzerindeki tüketiciler bakımından ise sözleşme metninin kendisi tek dayanak hâline geliyor. Uyuşmazlığın hangi mercie taşınacağı için tüketici hakem heyeti ve tüketici mahkemesi, teminat tarafı için elektrikte güvence bedeli okunmalıdır.
