Babalık davasının en belirleyici hükmü, davacıya değil davalıya yük bindiren bir karinedir:
"Davalının, çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması, babalığa karine sayılır." (TMK m.302/1)
🔑 m.302/2 — karinenin genişletilmesi: "Bu sürenin dışında olsa bile fiilî gebe kalma döneminde davalının ana ile cinsel ilişkide bulunduğu tespit edilirse aynı karine geçerli olur."
🔴 m.302/3 — karine nasıl çürütülür: davalı, iki şeyden birini ispatlarsa karine geçerliliğini kaybeder:
- Çocuğun babası olmasının olanaksızlığını, veya
- Bir üçüncü kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha fazla olduğunu.
⚠ İkinci seçenek dikkat ister: karineyi çürütmek için mutlak imkânsızlık şart değildir; başka birinin olasılığının daha yüksek olduğunun ispatı da yeterlidir.
Kim, kime karşı açar
m.301/1: çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilir.
m.301/2: dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır.
🔑 m.301/3 — zorunlu ihbarlar: babalık davası;
- Cumhuriyet savcısına ve Hazineye,
- Dava ana tarafından açılmışsa kayyıma,
- Kayyım tarafından açılmışsa anaya
ihbar edilir.
⚠ Bu ihbarlar usulî bir zorunluluktur; dava dilekçesi hazırlanırken atlanmaması gerekir.
⏱ Süreler: bir yıl, iki farklı başlangıç ve bir aylık kurtarma
m.303/1: "Babalık davası, çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabilir. Ananın dava hakkı, doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer."
⚠ Not: maddenin ikinci fıkrası, Anayasa Mahkemesinin 27/10/2011 tarihli ve E.2010/71, K.2011/143 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. İptal edilen fıkranın içeriğine dayanan bir değerlendirme yapmıyoruz.
🔑 m.303/3 — başka bir soybağı varsa: "Çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı ilişkisi varsa, bir yıllık süre bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar."
🔴 m.303/4 — gecikmeyi haklı kılan sebep: "Bir yıllık süre geçtikten sonra gecikmeyi haklı kılan sebepler varsa, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir."
⚠ Bu fıkra, süresi geçmiş görünen dosyalarda ilk bakılacak yerdir: haklı bir gecikme sebebi varsa dava hakkı tamamen kapanmaz, ancak sebep ortadan kalkınca yalnız bir ay kalır.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Davacı | Ana ve çocuk (m.301/1) |
| Davalı | Baba; ölmüşse mirasçıları (m.301/2) |
| İhbar | Savcı ve Hazine; ana açtıysa kayyım, kayyım açtıysa ana (m.301/3) |
| Karine | Doğumdan önceki 300.–180. gün arası ilişki (m.302/1) |
| Karinenin genişlemesi | Fiilî gebe kalma dönemi (m.302/2) |
| Karinenin çürütülmesi | Olanaksızlık veya üçüncü kişinin daha yüksek olasılığı (m.302/3) |
| Ananın dava hakkı | Doğumdan 1 yıl (m.303/1) |
| Başka soybağı varsa | Süre, ilişkinin ortadan kalktığı tarihte başlar (m.303/3) |
| Haklı gecikme | Sebebin kalkmasından 1 ay (m.303/4) |
🔑 Ananın malî hakları
m.304/1: ana, babalık davası ile birlikte veya ayrı olarak, baba veya mirasçılarından şu giderlerin karşılanmasını isteyebilir:
- (1) Doğum giderleri,
- (2) Doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri,
- (3) Gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderler.
🔴 m.304/2: "Çocuk ölü doğmuş olsa bile hâkim, bu giderlerin karşılanmasına karar verebilir."
m.304/3: üçüncü kişiler veya sosyal güvenlik kuruluşlarınca anaya yapılan ödemeler, hakkaniyet ölçüsünde tazminattan indirilir.
⚠ Bu talep, babalık davasından ayrı olarak da ileri sürülebilir. Yani soybağı davası açılmasa dahi bu giderler istenebilir.
Karşı yön: soybağının reddi
Babalık davası soybağını kurmaya, soybağının reddi davası ise mevcut soybağını ortadan kaldırmaya yöneliktir ve süreleri ayrıdır.
m.289/1 — koca bakımından: koca, davayı; doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkek ile cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açmak zorundadır.
m.289/2: ana doğumdan, çocuk ise ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır.
🔑 m.289/3: "Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa, bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar."
m.290 — karinelerin çakışması: çocuk, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğmuş ve ana da bu arada yeniden evlenmiş olursa, "ikinci evlilikteki koca baba sayılır."
⚠ m.290, boşanma sonrası kısa sürede yeniden evlenme hâllerinde doğrudan sonuç doğurur ve babalık ile ret davalarının hangisinin açılacağını belirler.
Soybağı kurulduktan sonra velayet ve kişisel ilişki ayrı bir konudur; velayetin değiştirilmesi ve kişisel ilişki yazımıza bakınız. Nafakanın icra aşamasındaki yaptırımı için nafakada tazyik hapsi yazımız ilgilidir. Boşanma protokolüyle düzenlenen konular için anlaşmalı boşanma protokolü yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: çocuğun doğum tarihi ve nüfus kaydı, çocukla başka bir erkek arasında soybağı bulunup bulunmadığı ve varsa bu ilişkinin ne zaman ortadan kalktığı, ananın medeni durumu ve varsa evliliğin sona erme tarihi, ilişkinin hangi tarih aralığında sürdüğüne ilişkin bilgi ve kayıtlar, gebelik ve doğuma ilişkin sağlık kayıtları, doğum ve gebelik giderlerine ait belgeler, ve bir yıllık süre geçmişse gecikmeyi haklı kılan sebebe ilişkin kayıtlar.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: m.302/1'deki üç yüz–yüz seksen günlük aralığın somut tarihlerle hesabı ve karinenin kurulabilirliği, aralık dışındaysa m.302/2'deki fiilî gebe kalma dönemi yolunun kullanılabilirliği, davalı tarafta m.302/3'teki iki çürütme seçeneğinin değerlendirilmesi, m.303/1'deki bir yıllık sürenin durumu, çocukla başka bir erkek arasında soybağı varsa m.303/3 uyarınca sürenin yeniden başlaması, süre geçmişse m.303/4'teki bir aylık kurtarma penceresi, m.301/3'teki zorunlu ihbarların yapılması, ve m.304 kapsamındaki malî taleplerin — babalık davasıyla birlikte mi ayrı mı — kurgulanması.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil tarih aralığının çıkarılmasıdır; karine üç yüz ile yüz seksen gün arasına oturuyorsa ispat yükü baştan yer değiştirir.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, davalının üçüncü bir kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha fazla olduğunu ispatlaması hâlinde karinenin geçerliliğini kaybedeceğini açıkça yazmaktadır.
