Asansörün yılda bir yaptırılan periyodik kontrolü, dört renkli bilgi etiketiyle sonuçlanır ve her rengin kendi süresi, kendi takip kontrolü ve kendi yaptırımı vardır. Rejimin kaynağı Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği (RG 4/5/2018, sayı 30411); asıl şekli veren ise 13 Eylül 2022 tarihli kapsamlı değişikliktir. 5 Ağustos 2025 değişikliği ceza rejimine dokunmuştur. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Bakım tarafındaki yükümlülükler ayrı bir rejimdir; bunun için asansör bakım sözleşmesi ve bina sorumlusu okunmalıdır.
Kontrol dönemi ve sorumluluk
| Konu | Kural |
|---|---|
| Sıklık | Binada/yapıda sürekli olarak kullanılan asansörün periyodik kontrolü yılda en az bir defa yaptırılır |
| Kim yapar | Bakanlıkça yetkilendirilen ve ilgili idare ile protokol imzalayan A tipi muayene kuruluşu |
| 🔴 Yükümlü | Periyodik kontrolün yaptırılmasına dair yükümlülük ilgili idare ve bina sorumlusuna aittir |
| Bir sonraki tarih | İçinde bulunulan takvim yılında gerçekleştirilen kontrol tarihi esas alınır; bina sorumlusunun talebiyle erkene alınabilir |
Yükümlülüğün hem idarede hem bina sorumlusunda olması, sorumluluğu paylaştırır: idarenin protokol yapmamış olması bina sorumlusunu kurtarmadığı gibi, bina sorumlusunun talebi de idarenin protokol yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Tarihin erkene alınabilmesi 2022 değişikliğiyle gelmiştir. Bu, uygunsuzlukları gideren bir yönetimin bir sonraki yılı beklemeden yeni kontrol istemesine imkân verir.
Kontrolün konusu olan asansörün hangi binada bulunmak zorunda olduğu imar mevzuatının işidir; eşikler için asansör zorunluluğu ve bodrum kat kuralı okunmalıdır.
Tescil öncesi ilk periyodik kontrol
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Zamanı | Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) kapsamında piyasaya arz edilen asansörde tescil başvurusundan önce |
| Süre | Asansör yaptırıcısının müracaatı üzerine en geç on beş gün içinde |
| 🔑 Sorumlu | Yaptırılmasına ve ücretinin ödenmesine dair sorumluluk asansör yaptırıcısındadır |
| Kontrol koşulu | Uyumlaştırılmış standarttaki "hizmete alınmadan önce muayene ve deneyler" bölümünde öngörülen yükte ve hızda; yük asansör monte eden tarafından temin edilir |
Başvuru aşamasında asansör monte eden veya yetkili servisi şu belgelerin birer suretini A tipi muayene kuruluşuna iletir:
| Belge | | --- | | AB uygunluk beyanı | | Onaylanmış kuruluş tarafından düzenlenen uygunluk belgesi | | Onaylı asansör avan ve/veya uygulama projesi | | Yük için kalibrasyon doğrulama raporu |
İlk kontrolün faturası bina sorumlusuna değil yaptırıcıya çıkar. Yeni yapılarda bu ayrım, müteahhit ile kat malikleri arasındaki hesaplaşmada sıklıkla atlanan bir kalemdir; sonraki yılların kontrol ve düzeltme giderleri ise ortak gider olarak yönetime döner. Ortak giderin bütçelenmesi ve tahsili için işletme projesi: üç ay, avans ve yeniden değerleme okunmalıdır.
🔑 Dört sonuç, dört renk
| Sonuç | Etiket |
|---|---|
| Kusursuz | Yeşil renkli bilgi etiketi |
| Hafif kusurlu | Mavi renkli bilgi etiketi |
| Kusurlu | Sarı renkli bilgi etiketi |
| Güvensiz | Kırmızı renkli bilgi etiketi |
Etiketi, ilgili idare adına periyodik kontrolü yapan A tipi muayene kuruluşu iliştirir. Yani etiket bir özel firma görüşü değil, idare adına yapılan bir tespitin sonucudur.
🔴 Kırmızı etiket: kullanım yasağı ve 60 gün
| Aşama | Kural |
|---|---|
| Derhal | Kırmızı etiketli asansörün kullanımına bina sorumlusu tarafından izin verilmez |
| Düzeltme | Tespit edilen uygunsuzluklar en fazla altmış gün içinde giderilir |
| Takip kontrolü | Sürenin bittiği tarih itibarıyla en fazla üç iş günü içinde A tipi muayene kuruluşunca yapılır |
| Giderilmemişse | Asansör, ilgili idarece ana besleme sisteminden elektriği kesilerek mühürlenmek suretiyle hizmetten men edilir |
| Tutanak | EK-2 formatına uygun tutanak üç nüsha; birer nüsha A tipi muayene kuruluşuna ve bina sorumlusuna |
| 🔴 İkinci eşik | Takip kontrolünde kusurlu duruma geçen ve periyodik kontrol tarihi başlangıç kabul edilerek 120 gün içinde hafif kusurlu veya kusursuz hâle gelmediği ikinci takip kontrolünde tespit edilen asansör de mühürlenir |
| Sorumluluk | Bu süre içinde güvenli hâle getirilmeden kullandırılmasından doğabilecek can ve mal kaybından bina sorumlusu mesuldür |
2022 değişikliği iki noktayı sıkılaştırdı. Birincisi, takip kontrolünün süresi belirlendi: eskiden "bu süre sonunda" denirken artık sürenin bittiği tarihten itibaren en fazla üç iş günü aranıyor. İkincisi, ölçüt netleşti — takip kontrolünde bakılan şey artık "asansör güvenli hâle geldi mi" değil, "kırmızı etiketi gerektiren uygunsuzluklar giderildi mi"dir.
Üçüncüsü ve en önemlisi, 120 günlük ikinci eşik yeni bir fıkra olarak eklendi. Kırmızıdan kusurluya geçmek mühürlemeyi bitirmez; sayaç periyodik kontrol tarihinden işlemeye devam eder.
Sarı etiket: 120 gün ve artık kullanım yasağı
| Aşama | Kural |
|---|---|
| Düzeltme | Uygunsuzluklar en fazla yüz yirmi gün içinde giderilir |
| Takip kontrolü | Sürenin bittiği tarih itibarıyla en fazla üç iş günü içinde |
| 🔴 Giderilmemişse | Asansörün kullanımına bina sorumlusu tarafından izin verilmez ve ilgili idarece elektriği kesilerek mühürlenir |
| Tutanak | EK-2 formatına uygun tutanak, üç nüsha |
Sarı etikette kullanım yasağı 2022'de eklendi. Değişiklikten önce sarı etiketli asansör için doğrudan bir kullanım yasağı öngörülmemiş, yalnız mühürleme sonucu düzenlenmişti. Bugün 120 gün dolduğunda ve uygunsuzluk sürüyorsa, mühür gelmeden önce de kullanım yasağı doğar.
Mavi ve yeşil: süre, ücretsiz takip ve ceza istisnası
| Konu | Kural |
|---|---|
| Mavi etiket | Belirlenen uygunsuzlukların bir sonraki periyodik kontrole kadar giderilmesi bina sorumlusunca sağlanır |
| 🔑 Ücretsiz takip | Periyodik kontrol raporu onay tarihinden itibaren altmış gün içinde bina sorumlusunun müracaatı hâlinde, mavi etiketli asansöre birinci takip kontrolü ücretsiz yapılır |
| 🔴 Ceza istisnası (5/8/2025) | Bina sorumlusuna veya kat maliklerine, mavi etikete esas uygunsuzlukları gidermediğinden dolayı idari para cezası uygulanmaz |
| Yeşil etiket | Kusursuz; ek bir düzeltme yükümlülüğü doğurmaz |
Mavi etiketin rejimi bu üç kuralla birlikte okunmalıdır: süre gevşek (bir sonraki kontrole kadar), teşvik var (60 gün içinde başvurulursa ilk takip kontrolü ücretsiz) ve para cezası yok. Mavi, sistemin uyarı basamağıdır; sarı ve kırmızı ise yaptırım basamakları. Ceza istisnasının mavi ile sınırlı olduğu da not edilmelidir: sarı ve kırmızı etiketlerde bina sorumlusu ile kat malikleri idari para cezasının muhatabı olmaya devam eder.
Mühür bozma tutanağı: 45 iş günü
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Başvuru | Bina sorumlusu düzeltme için ilgili idareye, işlem sonrası takip kontrolü için A tipi muayene kuruluşuna başvurur |
| Taahhüt | İlgili idare, bu süre zarfında asansörün kullandırılmayacağına dair yazılı taahhüt alır |
| Belge | Süreç, EK-3 formatına uygun mühür bozma tutanağı ile başlar; üç nüsha düzenlenir |
| 🔑 Azami süre | Tutanakta öngörülen düzeltme süresi kırk beş iş gününden fazla olamaz |
| Yükümlülük dağılımı | Düzeltmenin tamamlanmasına ilişkin yükümlülükler, bina sorumlusu ile asansör monte eden veya yetkili servisi arasındaki sözleşme ile belirlenir; mali sorumluluklar hariç, sözleşmedeki yükümlülüğünü yerine getirmeyen taraf sorumlu tutulur ve idari para cezası uygulanır |
| 🔴 Tekrar | 2022 öncesinde tutanak "bir defaya mahsus" düzenlenirdi; bu ibare kaldırıldı — süre sonunda düzeltme yapılmayan asansörün yeniden mühürlenmesi ve gerektiğinde tekrar mühür bozma tutanağı düzenlenmesi ilgili idarenin yetkisindedir |
| Sonuç | Uygunsuzlukların giderildiği bildirilen asansöre yeniden periyodik kontrol yapılır |
"Bir defaya mahsus" ibaresinin kaldırılması iki yönlü bir sonuç doğurur. Bina sorumlusu için ikinci bir şans doğar: ilk mühür bozma süresinde iş bitmezse süreç kapanmaz. Buna karşılık yetki idarededir — tekrar tutanak düzenlenmesi bir hak değil, idarenin takdiridir.
Düzeltme dönemindeki sorumluluk paylaşımı da dikkat ister: yükümlülükleri belirleyen belge sözleşmedir ve sözleşmedeki edimini yerine getirmeyen tarafa doğrudan idari para cezası öngörülmüştür. Bu, bakım/onarım sözleşmesinin metnini denetimde delil hâline getirir.
Takip kontrolü ücreti
| Durum | Ücret |
|---|---|
| Güvensiz veya kusurlu asansörün birinci takip kontrolü | A tipi muayene kuruluşunca bina sorumlusundan ayrıca ücret talep edilemez |
| Sonraki takip kontrolleri | Ücret alınıp alınmayacağı, ilgili idare ile A tipi muayene kuruluşu arasındaki protokolle belirlenir |
| Yetki iptali hâlinde | Takip kontrolü, protokol imzalayan A tipi muayene kuruluşunca yapılır; ücretin esasları ve miktarı protokolle belirlenir ve periyodik kontrol ücretinden fazla olamaz |
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Dönem | Son periyodik kontrol hangi tarihte yapıldı; bir yıl doldu mu |
| Etiket | Asansörde hangi renkte bilgi etiketi var |
| Sayaç | Kırmızıda 60, sarıda 120 günlük süre hangi tarihte başladı |
| Takip | Sürenin bitiminden itibaren üç iş günü içinde takip kontrolü talep edildi mi |
| Kırmızı sonrası | Kusurluya geçildiyse periyodik kontrol tarihinden itibaren 120 gün doldu mu |
| Mavi | Rapor onay tarihinden itibaren 60 gün içinde ücretsiz takip kontrolüne başvuruldu mu |
| Mühür | Mühür bozma tutanağındaki 45 iş günlük süre işliyor mu |
| Sözleşme | Düzeltme yükümlülükleri bakım/onarım sözleşmesinde yazılı mı |
| Yeni bina | Tescil öncesi ilk periyodik kontrolü ve ücretini asansör yaptırıcısı üstlendi mi |
Rejimin mantığı, bir asansörü "arızalı" ya da "sağlam" diye ikiye ayırmak yerine dört basamaklı bir eşik dizisi kurmasıdır: mavide uyarı, sarıda yüz yirmi gün, kırmızıda altmış gün ve kullanım yasağı, sonunda elektriğin kesilmesi. Bina yönetimi bakımından kritik olan, etiketin rengiyle birlikte sayacın hangi tarihte başladığını kayda geçirmektir; süreler etiketin görüldüğü gün değil, kontrolün yapıldığı tarih üzerinden işler.
