Türkiye'ye ürün ithal eden bir şirket, çoğu zaman kendisini tedarik zincirinin bir halkası olarak görür. 5/3/2020 tarihli ve 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu ise ithalatçıyı imalatçıyla aynı hatta koyar: ürün bir kişiye veya mala zarar verdiğinde tazminattan sorumlu tutulan kişiler arasında ithalatçı da vardır ve bu sorumluluğu sözleşmeyle sınırlamak mümkün değildir.
Kanun aynı zamanda bir çıkış kapısı da bırakır: uygunsuzluğu kendiliğinden tespit edip gideren işletmeciye idari yaptırım uygulanmaz. Aşağıdaki çerçeve 6 Eylül 2026 tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel 7223 sayılı Kanun metninden doğrulanmıştır.
Kapsam: ihraç edilen ürünler de dâhil
m.2/1 kapsamı geniş tutar: Kanun, "piyasaya arz edilmesi hedeflenen, arz edilen, piyasada bulundurulan veya hizmete sunulan tüm ürünleri" kapsar.
İkinci fıkra ihracatı da içeri alır: "Avrupa Birliği üyesi ülkelere ihraç edilen veya ihraç edilmesi hedeflenen ürünler bu Kanun kapsamında piyasaya arz edilmiş sayılır." Yani AB'ye ihracat yapan bir üretici, ürünü Türkiye'de hiç satmasa bile bu Kanun'un yükümlülükleri altındadır.
Üçüncü fıkra hiyerarşiyi belirler: bir ürüne ilişkin özel bir kanun varsa, 7223 o ürüne yalnız özel kanunda hüküm bulunmayan hâllerde uygulanır. Dolayısıyla sektöre özgü mevzuat önce okunmalı, boşluklar bu Kanun'la doldurulmalıdır.
Ürün sorumluluğu tazminatı: m.6
Kanun'un en sert hükmü m.6'dır. Birinci fıkra: "Ürünün, bir kişiye veya bir mala zarar vermesi hâlinde, bu ürünün imalatçısı veya ithalatçısı zararı gidermekle yükümlüdür."
Sorumluluğun mekaniği şu şekilde kurulur:
- İspat yükü (m.6/2). İmalatçı veya ithalatçının sorumlu tutulabilmesi için, zarar gören tarafın uğradığı zararı ve uygunsuzluk ile zarar arasındaki nedensellik bağını ispat etmesi zorunludur. Kusur ispatı aranmaz; ispatlanması gereken zarar ve nedenselliktir.
- Müteselsil sorumluluk (m.6/3). Zarardan birden fazla imalatçı veya ithalatçının sorumlu olması hâlinde bunlar müteselsilen sorumlu tutulur.
- Sözleşmeyle sınırlama yasağı (m.6/4). "İmalatçı veya ithalatçıyı üründen kaynaklanan tazminat sorumluluğundan kurtaran ya da bu sorumluluğu azaltan sözleşmelerin ilgili maddeleri hükümsüzdür." Tedarik sözleşmesine konulan sorumsuzluk kaydı, zarar gören üçüncü kişiye karşı sonuç doğurmaz.
- Tazminatın hesabı (m.6/5). Ödenecek maddi ve manevi tazminat miktarının belirlenmesinde Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır.
- Zamanaşımı (m.6/6). Tazminat talebi için zamanaşımı, "zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren üç yıl ve her hâlde zararın doğduğu tarihten itibaren on yıl"dır.
- Saklı hükümler (m.6/7). Diğer kanunlardaki tazminat sorumluluğuna ilişkin hükümler saklıdır; bu, tüketici mevzuatındaki ayıp rejiminin ayrıca işleyeceği anlamına gelir.
İthalatçının yükümlülükleri: m.9
m.9, ithalatçıyı yalnız gümrükten geçiren kişi olmaktan çıkarır ve ona bir doğrulama görevi yükler. Öne çıkan yükümlülükler şunlardır:
- Piyasaya ancak teknik düzenlemesine veya genel ürün güvenliği mevzuatına uygun ürünleri arz etmek (a).
- Ürünü piyasaya arz etmeden önce, ürünün uygunluk işaretini taşıdığını, ürüne gerekli belgelerin eşlik ettiğini ve imalatçının m.7/1'in (b), (e) ve (f) bentlerindeki yükümlülüklerini yerine getirdiğini teyit etmek (b).
- Ürünün uygun olmadığını bildiği veya bilmesinin gerektiği durumlarda, uygun hâle getirilmeden ürünü piyasaya arz etmemek ve ürünün risk taşıdığı her durumda imalatçıyı ve yetkili kuruluşu bilgilendirmek (c).
- Mevzuatın gerektirdiği hâllerde ismini, kayıtlı ticari unvanını veya markasını ve açık adresini ürünün üzerinde, mümkün değilse ambalajında veya ürüne eşlik eden bir belgede belirtmek — imalatçının zorunlu bilgilerinin görünürlüğünü engellemeden (ç).
- Ürünün taşıyabileceği risklere karşı tedbir almak ve nihai kullanıcılara gerekli bilgileri sağlamak (d).
- (e) bendi: bu bilgilerin ve montaj, kullanım ve bakım talimatları ile güvenlik kurallarının Türkçe olmasını sağlamak.
- Ürün kendi sorumluluğu altındayken depolama ve nakliye şartlarının uygunluğa halel getirmemesini sağlamak (f).
- Taşınan risklerle orantılı olarak piyasadaki ürünlerden numune alarak test etmek, inceleme yapmak, şikâyetlerin ve geri çağrılan ürünlerin kaydını tutmak ve izleme faaliyetleri hakkında imalatçı ve dağıtıcıları bilgilendirmek (g).
- Uygun olmadığını öğrendiği veya bilmesinin gerektiği hâllerde ürünü uygun duruma getirmek, gerektiğinde arzı durdurmak, ürünü piyasadan çekmek veya geri çağırmak (ğ).
(ç) ve (e) bentleri pratikte en çok ihlal edilen yükümlülüklerdir: ithalatçı bilgisi taşımayan bir etiket veya Türkçe olmayan bir kullanım kılavuzu, ürün güvenli olsa bile idari yaptırım doğurur.
Sorumluluktan kurtaran hâller: m.21
m.21, üç ayrı savunma katmanı kurar.
Kendiliğinden düzeltme (m.21/1). Piyasaya arz ettikleri, piyasada bulundurdukları veya hizmete sundukları ürünün uygun olmadığını tespit edip yetkili kuruluşun talebi ve uyarısı olmadan, uygunsuzluğun giderilmesi ve riskin ortadan kaldırılması için ürünün geri çağrılması da dâhil gerekli tedbirleri kendiliğinden alan ve uygunsuzluğu tamamen gideren iktisadi işletmeciler için "bu Kanunda düzenlenen idari yaptırımlar uygulanmaz."
Bu, vergi hukukundaki pişmanlık kurumuna benzer bir yapıdır ve zamanlamaya bağlıdır: koruma, yetkili kuruluş harekete geçmeden önce ve uygunsuzluk tamamen giderildiğinde doğar.
Üç savunma (m.21/2). İmalatçı veya ithalatçı; (a) ürünü piyasaya kendisinin arz etmediğini, (b) uygunsuzluğun dağıtıcının veya üçüncü bir tarafın ürüne müdahalesinden ya da kullanıcıdan kaynaklandığını, (c) üründeki uygunsuzluğun teknik düzenlemelere veya diğer zorunlu teknik kurallara uygun olarak üretilmesinden kaynaklandığını ispatlarsa idari yaptırım uygulanmaz.
Tazminata etkisi (m.21/3-4). İmalatçı veya ithalatçı bu şartlardan birini ispatlarsa m.6'daki tazminat sorumluluğu da kalkar. Ancak aynı fıkra bir sınır koyar: zararın, üründeki uygunsuzluğun yanı sıra üçüncü bir kişinin fiili veya ihmalinden kaynaklanmış olması tazminat sorumluluğunu azaltmaz — yalnız üçüncü kişiye rücu hakkı saklıdır. Buna karşılık m.21/4, zararın zarar görenin veya onun sorumluluğundaki bir kişinin kusurundan kaynaklanması hâlinde sorumluluğun hâl ve şartlara göre azaltılabileceği gibi tamamen de kaldırılabileceğini söyler.
| Savunma | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Uygunsuzluğu kendiliğinden ve tamamen giderme | İdari yaptırım uygulanmaz | m.21/1 |
| Ürünü kendisi arz etmemiş olma | İdari yaptırım ve tazminat sorumluluğu kalkar | m.21/2-a, m.21/3 |
| Uygunsuzluğun dağıtıcı, üçüncü kişi veya kullanıcıdan kaynaklanması | İdari yaptırım ve tazminat sorumluluğu kalkar | m.21/2-b, m.21/3 |
| Zorunlu teknik kurallara uygun üretimden kaynaklanma | İdari yaptırım ve tazminat sorumluluğu kalkar | m.21/2-c, m.21/3 |
| Üçüncü kişinin fiili veya ihmali | Sorumluluğu azaltmaz; rücu hakkı saklı | m.21/3 |
| Zarar görenin kusuru | Sorumluluk azaltılabilir veya kaldırılabilir | m.21/4 |
İzlenebilirlik ve geri çağırma
İki hüküm daha, ithalatçının operasyonel yükünü belirler.
İzlenebilirlik (m.12). İktisadi işletmeciler, tedarik zincirinde yer alan bir önceki ve varsa bir sonraki iktisadi işletmecinin ismi, ticari unvanı veya markası ile irtibat bilgilerinin ve ürünün takibini kolaylaştıracak diğer bilgilerin kaydını düzenli tutar; bu kayıtları ürünü piyasaya arz ettikleri veya piyasada bulundurmaya başladıkları tarihten itibaren en az on yıl muhafaza eder ve yetkili kuruluşun talebi hâlinde sunar.
İkinci fıkra kapsamı dijital kanallara taşır: bu yükümlülükler "bir ürünü elektronik ortamda piyasaya arz eden veya bulunduranlar, başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetlerin yapılmasına elektronik ticaret ortamını sağlayan aracı hizmet sağlayıcıları ile radyo ve televizyon gibi medya hizmet sağlayıcıları için de geçerlidir." Pazaryeri üzerinden satış yapan yapılar bakımından kayıt yükümlülüğü doğrudan platformu da kapsar.
Geri çağırma (m.19). Alınan diğer önlemler riskin ortadan kaldırılmasında yetersiz kalırsa iktisadi işletmeci, kendiliğinden veya yetkili kuruluşun talebi üzerine ürünü geri çağırır. Duyuruya, ürünün teslim alınacağı veya onarılacağı adres ve irtibat noktaları ile nihai kullanıcıya sunulan teklif ve seçenekler eklenir.
m.19/3, nihai kullanıcıya en az birinin sunulmasını zorunlu kıldığı üç seçeneği sayar: geri çağırmaya yol açan sorunun giderilmesi; ürünün teslim tarihindeki perakende satış değerinin ödenmesi; ya da ürünün teknik düzenlemesine uygun, güvenli ve eş değer bir ürünle değiştirilmesi.
Maliyet tarafı m.19/4'te nettir: "Ürünün geri çağrılmasıyla ilgili tüm masraflar ürünü geri çağıran iktisadi işletmeci tarafından üstlenilir." Ayrıca işletmeci, nihai kullanıcıya ek bir maliyet yüklemeden ürünü zamanında ve kolaylıkla teslim edebilmesi için gerekli koşulları sağlamak zorundadır.
Yaptırım ve itiraz tarafında m.22 iki kural koyar: idari yaptırımlar yetkili kuruluş tarafından uygulanır ve hangi makam veya kamu görevlilerince uygulanacağı yetkili kuruluşun çıkardığı yönetmelikle belirlenir; verilen idari yaptırım kararlarına karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre idari yargı yoluna başvurulur.
Cezalar: kanundaki rakam bir taban
m.20, ihlalin ağırlığına göre beş kademeli bir bant kurar. Kanun metnindeki rakamlar 2020 tarihlidir ve uygulanmaz; metne parantez içinde işlenen tutarlar, resmî dipnotta belirtildiği üzere 31/12/2025 tarihli ve 33124 (4. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ticaret Bakanlığının (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2026/13) No.'lu Tebliği ile 1/1/2026 – 31/12/2026 arasında geçerli olmak üzere belirlenmiştir.
| İhlal | Kanundaki tutar | 2026 için geçerli tutar |
|---|---|---|
| Ürün güvenliğine ilişkin hükümlere aykırılık (m.20/1-a) | 50.000 – 500.000 TL | 434.505 – 4.345.058 TL |
| Ürün güvenliği dışındaki hükümlere aykırılık (m.20/1-b) | 20.000 – 200.000 TL | 173.801 – 1.738.022 TL |
| Uygunluk değerlendirme ve belge yükümlülükleri (m.20/1-c) | 20.000 – 200.000 TL | 173.801 – 1.738.022 TL |
| İzleme, bilgilendirme ve düzeltici önlem yükümlülükleri (m.20/1-ç) | 10.000 – 100.000 TL | 86.900 – 869.010 TL |
| Etiket, Türkçe talimat ve benzeri yükümlülükler (m.20/1-e) | 7.000 – 70.000 TL | 60.830 – 608.307 TL |
| Denetim görevlilerinin görevini engelleme (m.20/2) | 7.000 – 70.000 TL | 60.830 – 608.307 TL |
Tebliğin süreli olması önemlidir: tutarlar her yıl yeniden belirlenir. Bir uyum bütçesi hazırlanırken kanun metnindeki rakam değil, ilgili yılın Ürün Güvenliği ve Denetimi tebliği esas alınmalıdır.
Sonuç
7223 sayılı Kanun, ithalatçıyı tedarik zincirinin pasif bir halkası olmaktan çıkarır ve ona üç ayrı yük bindirir: ürünü piyasaya sürmeden önce doğrulama (m.9/1-b), piyasadayken izleme ve kayıt (m.9/1-g) ve uygunsuzluk çıktığında düzeltme, çekme veya geri çağırma (m.9/1-ğ). Zarar doğduğunda ise m.6, ithalatçıyı imalatçıyla aynı hatta koyar; zarar gören yalnız zararı ve nedenselliği ispatlar, birden fazla sorumlu müteselsilen sorumlu olur ve sorumluluğu azaltan sözleşme maddeleri hükümsüzdür. Kanun'un tanıdığı en değerli koruma m.21/1'dedir ve tamamen zamanlamaya bağlıdır: uygunsuzluk yetkili kuruluş harekete geçmeden önce kendiliğinden ve tamamen giderilirse idari yaptırım uygulanmaz. İthalata başlamadan önce ürünün tarife ve menşe konumunun bağlayıcı biçimde belirlenmesi de aynı hazırlığın parçasıdır: bağlayıcı tarife ve menşe bilgisi ile YYS statüsü. Ürünün tüketiciye ulaşmasından sonraki uyuşmazlık yolları için tüketici hakem heyeti, mahkeme ve arabuluculuk ve mesafeli sözleşmede cayma hakkı ve pazaryeri sorumluluğu yazılarımız ilgilidir.
