Türkiye'de çekim yapmayı planlayan yabancı bir yapım şirketi için iki ayrı soru vardır: destekten yararlanabilir miyim ve filmim gösterime nasıl girer. İkisinin de cevabı 14/7/2004 tarihli ve 5224 sayılı Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılması ile Desteklenmesi Hakkında Kanun'dadır ve Kanun 18/1/2019 tarihli ve 7163 sayılı Kanun'la büyük ölçüde yeniden yazılmıştır.
Aşağıdaki çerçeve 7 Eylül 2026 tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel 5224 sayılı Kanun metninden doğrulanmıştır.
Destek başvurusunda yerleşiklik şartı
8 inci maddenin (18/1/2019 tarihli ve 7163 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesiyle değişik) ilk cümlesi kısa ve kapsayıcıdır:
"Destek başvuruları ülke içinde yerleşik gerçek veya tüzel kişiler tarafından yapılır."
Ölçüt uyruk değil yerleşikliktir. Yurt dışı merkezli bir yapım şirketi, Türkiye'de yerleşik bir tüzel kişi üzerinden — iştirak, ortak yapım ortağı veya yerel yapım hizmeti şirketi — başvurabilir; kendi adına doğrudan başvuru bu cümlenin kapsamında değildir.
Destek türleri ise 6 ncı maddede sayılmıştır ve ortak yapımı da içerir: proje geliştirme, ilk uzun metrajlı kurgu film yapım, uzun metrajlı sinema film yapım, ortak yapım, senaryo ve diyalog yazım, animasyon film yapım, kısa film yapım, belgesel film yapım, çekim sonrası, dağıtım ve tanıtım ile yerli film gösterim. Bu başvuruları değerlendirmek üzere ihtisas alanlarına göre "sayısı dördü geçmemek üzere" destekleme kurulları oluşturulur.
Üç ayrı tavan: %30, %50 ve tamamı
8 inci maddenin ikinci fıkrası, destek tutarını üç kategoriye böler ve her birine ayrı bir tavan koyar.
Yüzde elli tavanı. Proje geliştirme, ilk uzun metrajlı kurgu film yapım, uzun metrajlı sinema film yapım, ortak yapım, belgesel film yapım, çekim sonrası ile dağıtım ve tanıtım destek türleri için destek tutarı, "başvuruda belirtilen toplam bütçenin %50'sini aşamaz."
Tamamı desteklenebilenler. Animasyon film yapım, kısa film yapım, senaryo ve diyalog yazımı ile yerli film gösterim destek türleri için "başvuruda belirtilen toplam bütçenin tamamı desteklenebilir."
Yabancı film yapımında yüzde otuz. Sınır ötesi yapımlar bakımından belirleyici cümle şudur:
"Yabancı film yapım destek türü için destek tutarı ülke içinde harcanan ve Bakanlıkça kabul edilen tutarın %30'unu aşamaz."
Üç unsur birlikte okunmalıdır. Taban, filmin toplam bütçesi değil ülke içinde harcanan tutardır; bu tutarın ayrıca Bakanlıkça kabul edilmiş olması gerekir; ve oran yüzde otuzdur. Yani destek, Türkiye'de fiilen yapılan ve belgelenen harcamanın bir fonksiyonudur — harcama kalemlerinin kabul edilebilirliği, bütçe planlamasının merkezinde yer alır.
Üçüncü fıkra bir nitelik belirlemesi yapar: "Bu Kanun kapsamındaki bütün destekler geri ödemesiz olarak verilir." Yani destek bir kredi değildir; ancak koşulsuz da değildir.
| Destek türü | Tavan | Taban tutar |
|---|---|---|
| Proje geliştirme, uzun metraj, ortak yapım, belgesel, çekim sonrası, dağıtım-tanıtım | %50 | Başvuruda belirtilen toplam bütçe |
| Animasyon, kısa film, senaryo-diyalog, yerli film gösterim | Tamamı | Toplam bütçe |
| Yabancı film yapım | %30 | Ülke içinde harcanan ve Bakanlıkça kabul edilen tutar |
| Başvuru ehliyeti | Ülke içinde yerleşik gerçek veya tüzel kişi | — |
| Desteğin niteliği | Geri ödemesiz | — |
Geri alma: 6183 faizi ve bir aylık süre
Desteğin geri ödemesiz olması, geri alınamayacağı anlamına gelmez. 8 inci maddenin dördüncü fıkrası iki tetikleyici sayar: Kanun, yönetmelik ve destek sözleşmesinde belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya desteğin haksız alındığının tespiti.
Bu hâllerde destek tutarı, "desteğin ödendiği tarihten geri alındığı tarihe kadar geçen süre için 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci maddesine göre hesaplanacak faizi ile birlikte geri alınır."
Usul de kanunîdir: Bakanlık, geri alınmasına karar verilen destekler için tutarın ve faizin bir ay içinde ödenmesini bildirir; bu süre içinde ödenmeyen tutarlar Bakanlığın bildirimi üzerine ilgili vergi dairesince 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilir.
Yani destek sözleşmesindeki bir yükümlülüğün ihlâli, doğrudan bir kamu alacağına dönüşür ve icra takibi vergi dairesi eliyle yürür. Ortak yapım sözleşmelerinde teslim tarihleri, harcama belgeleri ve teminat hükümlerinin hangi tarafın sorumluluğunda olduğu bu nedenle açıkça yazılmalıdır — başvuru şartları, destek alanın yükümlülükleri, harcama belgeleri, proje teslim süreleri, teminat ve kefalet hükümleri Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Gösterim: değerlendirme ve sınıflandırma zorunlu
7 nci madde (7163 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesiyle değişik), dağıtım tarafındaki ön şartı koyar ve ithal filmleri açıkça kapsar:
"Ülke içinde üretilen veya ithal edilen sinema filmlerinin, ticari dolaşıma veya gösterime sunulmasından önce değerlendirilmesi ve sınıflandırılması yapılır. Değerlendirme ve sınıflandırma sonucunda uygun bulunmayan filmler, ticari dolaşıma ve gösterime sunulamaz."
Festival ve özel gösterimler için ise ayrı bir kural vardır ve bir varsayılan işaret öngörür: "Değerlendirme ve sınıflandırması yapılmamış olan sinema filmleri; festival, özel gösterim ve benzeri kültürel ve sanatsal etkinliklerde ancak 18+ yaş işareti ile gösterilir." Daha önce sınıflandırılmış filmler ise aldıkları işaret ve ibarelere uygun gösterilir ve bu işaretlerin "her türlü tanıtım ve gösterim alanında kullanılması zorunludur."
Bunun pratik sonucu şudur: bir yabancı filmi Türkiye'de yalnız festival kapsamında göstermek isteyen taraf, sınıflandırma yaptırmadığı takdirde filmi 18+ işaretiyle göstermek zorunda kalır; ticari gösterim ise sınıflandırma olmadan mümkün değildir.
Kurulun yapısı ve karar nisabı
4 üncü madde, değerlendirme ve sınıflandırmayı Bakanlık bünyesindeki Değerlendirme ve Sınıflandırma Kuruluna bırakır ve kurulun bileşimini sayar: Bakanlık ile İçişleri ve Millî Eğitim bakanlıklarından birer üye, ilgili alan meslek birliklerince önerilecek uzmanlar arasından Bakanlıkça seçilecek üç üye ile alanında doktora derecesi bulunan bir sosyolog, bir psikolog ve bir çocuk gelişimi uzmanı olmak üzere toplam dokuz üye.
Nisaplar da maddededir: "Kurul, en az altı üyenin katılımıyla toplanır ve beş üyenin aynı yöndeki oyuyla karar alır." Ayrıca "değerlendirilmesi ve sınıflandırılması yapılan filmin yapımcısı istediği takdirde Kurula gözlemci olarak katılabilir."
Kurul, ön değerlendirme ve sınıflandırma için üç kişilik alt kurullar oluşturarak çalışabilir; alt kurul, gerekli gördüğü hâllerde veya "filme ilişkin öngörülen kısıtlayıcı tedbire yapımcının muvafakat etmemesi hâlinde" filmi bir kez daha değerlendirilmek üzere Kurula gönderir. Yani yapımcının itirazı, dosyayı üst kurula taşıyan bir mekanizmadır.
Bakanlığa ayrıca bir yeniden inceleme yetkisi tanınmıştır: "insan onurunun, kamu düzeninin, genel ahlakın, çocukların ve gençlerin ruh sağlığının korunması amacıyla; şiddet, pornografi ve insan onuruyla bağdaşmayan görüntü ve etkiler içeren filmleri yeniden değerlendirilmek üzere Değerlendirme ve Sınıflandırma Kuruluna sevk edebilir."
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kurul | Dokuz üye | m.4 |
| Toplantı nisabı | En az altı üye | m.4 |
| Karar nisabı | Beş üyenin aynı yöndeki oyu | m.4 |
| Yapımcı | İsterse gözlemci olarak katılır | m.4 |
| Alt kurul | Üç kişi; muvafakat yoksa dosya Kurula gider | m.4 |
| Ticari gösterim | Sınıflandırma olmadan mümkün değil | m.7 |
| Festival / özel gösterim | Sınıflandırılmamışsa 18+ işareti | m.7 |
Yaptırım: durdurma yetkisi ve idari para cezaları
13 üncü madde (7163 sayılı Kanun'un 8 inci maddesiyle başlığıyla birlikte değişik) iki katmanlı bir yaptırım kurar. Birinci katman durdurmadır: değerlendirme ve sınıflandırma yükümlülüğüne uyulmaması ya da zorunlu tutulan işaret ve ibarelerin "her türlü tanıtım ve gösterim alanında ve taşıyıcı materyal üzerinde" kullanılmaması veya yanıltıcı şekilde kullanılması hâlinde, "mahallin mülki idare amiri tarafından filmlerin gösterim ve dağıtımı, işaret ve ibareler kullanılıncaya kadar durdurulur."
Yani yaptırım yalnız parasal değildir; dağıtımı fiilen durduran bir idarî tedbir, mahkeme kararına gerek olmaksızın mülki idare amirinin yetkisindedir.
İkinci katman idari para cezasıdır. Madde, cezaları fiil ve fail tipine göre ayırır: değerlendirme ve sınıflandırma yükümlülüğüne uymayan ya da işaret ve ibareleri kullanmayan veya yanıltıcı şekilde kullanan yapımcıya ve bu filmlerin dağıtımını yapanlara yirmi bin Türk lirası; bu filmlerin gösterimini yapanlar ile işaret ve ibareleri kullanmadan gösterim yapanlara elli bin Türk lirası; gösterim ve tanıtım alanlarında gerekli işaret ve ibareleri kullanmadan etkinlik düzenleyenlere film başına yirmi bin Türk lirası.
🔴 Bu rakamlar Kanun metnindeki 2019 tarihli taban tutarlardır. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/7 uyarınca kanunlardaki idari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılır; uygulanacak güncel tutar için ilgili yılın Hazine ve Maliye Bakanlığı tebliği esas alınmalıdır.
Cezalar mahallin mülki idare amiri tarafından verilir ve "tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir." Madde ayrıca bir uyarı içerir: "İdari para cezasının ödenmiş olması yükümlülükleri ortadan kaldırmaz." Yani ceza ödense de sınıflandırma ve işaret yükümlülüğü devam eder ve durdurma, işaretler kullanılıncaya kadar sürer.
Aynı madde salon işletmeciliğine ilişkin sürelerle ticarî kısıtlar da getirir: film öncesi reklam süresi en fazla on dakika, fragman en az üç en fazla beş dakika, film gösterim arası on beş dakikayı aşamaz — kamu spotları ve sosyal sorumluluk gösterimleri bu sürelere dâhil değildir. Salon işletmecileri, yapımcı ve varsa dağıtımcı ile yapılacak sözleşmede belirlenecek indirimli bilet fiyatlandırmaları hariç olmak üzere abonelik, promosyon, kampanya ve toplu satış yapamaz ve bilet ile birlikte başka bir ürünün satışını aynı anda gerçekleştiremez. Bakanlıkça belirlenen donanım ve yazılımı işler hâlde bulundurma yükümlülüğünde ise denetimde belirlenen eksikler için altmış gün süre verilir.
| Fiil | Muhatap | Taban ceza (2019) |
|---|---|---|
| Sınıflandırma yükümlülüğüne uymamak / işareti yanıltıcı kullanmak | Yapımcı | 20.000 TL |
| Sınıflandırılmamış filmin dağıtımı | Dağıtımcı | 20.000 TL |
| Sınıflandırılmamış filmin gösterimi | Gösterimi yapan | 50.000 TL |
| İşaretsiz etkinlik düzenlemek | Etkinlik düzenleyen | Film başına 20.000 TL |
| Reklam / fragman / ara sürelerine uymamak | Salon işletmecisi | Salon başına 50.000 TL |
| Ek tedbir | Gösterim ve dağıtım durdurulur | Mülki idare amiri |
Destek tarafında ise 9 uncu madde (7163/5) Bakanlığa, sinema alanındaki etkinlik, proje ve faaliyetleri destekleme, ödül verme ve uluslararası festivallere ve yarışmalara katılım ile bunlara ilişkin tanıtım faaliyetlerini destekleme imkânı tanır. Yurt dışı festival stratejisi olan yapımlar için bu, 8 inci maddedeki yapım desteğinden ayrı bir kalemdir.
Arşiv yükümlülüğü ve kaynak yapısı
10 uncu madde bir teslim yükümlülüğü getirir: "Sinema envanteri oluşturulmasını teminen, sinema filmlerinin yanı sıra gerekli görülen bilgi ve belgelerin Bakanlığa verilmesi zorunludur." 7163 sayılı Kanun'la eklenen fıkra ise Bakanlığa, arşiv veya müze oluşturmak amacıyla yurt içi veya yurt dışından eser ya da çoğaltılmış nüshaları satın alma veya bağış yoluyla temin etme imkânı tanır.
Destek sisteminin finansmanı 11 inci maddededir (7163 sayılı Kanun'un 7 nci maddesiyle değişik): 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 21 inci maddesi kapsamında ayrılan paylar ile bu Kanun kapsamında Bakanlıkça gerçekleştirilecek iş ve işlemlerden alınacak ücretler Bakanlık merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır ve bütçeye gelir kaydedilir. Bir süreklilik kuralı da vardır: "Her yıl, kesinleşmiş bir önceki yıl bütçesine gelir kaydedilen tutardan az olmamak üzere ilgili tertiplere ayrıca ödenek konur" ve kullanılmayan tutarlar ertesi yıl bütçeye devren ödenek kaydedilir.
Çok yıllı projeler bakımından ise bir yetki tanınmıştır: "Bakanlık, bu Kanunda sayılan destek türleri için Cumhurbaşkanlığının uygun görüşünü almak kaydıyla gelecek yıllara sâri taahhüt ve sözleşmeler yapmaya yetkilidir." Uzun süreli ortak yapımlarda taahhüdün hukukî dayanağı budur.
Kanun'un 2019'da yeniden yazıldığını gösteren bir başka işaret de mülga maddelerdir: Danışma Kurulunu düzenleyen 5 inci madde, geri ödemeyi düzenleyen 12 nci madde ve 15 inci madde, 18/1/2019 tarihli ve 7163 sayılı Kanun'un 11 inci maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. 2019 öncesi kaynaklar bu maddeleri hâlâ yürürlükteymiş gibi aktarabilir.
Sonuç
Türkiye'de çekim yapan veya Türkiye'ye film getiren bir yabancı yapımcı için üç eşik vardır. Başvuru eşiği: destek talebi ancak ülke içinde yerleşik bir gerçek veya tüzel kişi tarafından yapılabilir. Tutar eşiği: yabancı film yapım desteği, ülke içinde harcanan ve Bakanlıkça kabul edilen tutarın yüzde otuzunu aşamaz; ortak yapım gibi diğer türlerde tavan toplam bütçenin yüzde ellisidir. Gösterim eşiği: ithal filmler de dâhil olmak üzere hiçbir film, değerlendirme ve sınıflandırma yapılmadan ticari dolaşıma veya gösterime sunulamaz.
Destek alındıktan sonraki risk ise sözleşmededir: yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya desteğin haksız alındığının tespiti hâlinde tutar 6183 sayılı Kanun'un 51 inci maddesine göre faiziyle geri alınır ve ödenmezse vergi dairesince takip edilir.
Eser üzerindeki hakların korunması ve yapımcı tescili için yabancı eser ve FSEK yazımıza, kültür tesisi yatırımlarındaki teşvik rejimi için kültür yatırım belgesi yazımıza, içeriğin yayın tarafındaki lisans ve sınır ötesi yetki kuralları için yayın lisansında yabancı sermaye yazımıza bakılabilir.
Bu çerçeve genel bilgilendirme amaçlıdır; kabul edilebilir harcama kalemleri ve başvuru şartları yürürlükteki yönetmelikten doğrulanmalıdır.
