657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun zamanaşımı maddesi 23/1/2026 tarihli ve 7573 sayılı Kanunla değiştirildi. Değişen fıkra, iptal kararından sonra idareye açık bir pencere tanımaktadır:
"Disiplin cezasının yargı kararıyla iptal edilmesi hâlinde, kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan disiplin ceza zamanaşımı süresi içinde; zamanaşımı süresinin dolması veya altı aydan daha az süre kalması hâlinde en geç altı ay içinde karar gerekçesi dikkate alınarak yeniden disiplin cezası tesis edilebilir." (657 m.127/2, 7573/2026 değişik)
🔑 Bunun pratik anlamı şudur: iptal kararı, cezanın hukuka aykırı olduğunu tespit eder; ancak ceza verme yetkisini kendiliğinden tüketmez. İdare, mahkemenin gerekçesini dikkate alarak aynı fiil için yeniden karar üretebilir. Bu nedenle davanın hedefi çoğu zaman sadece iptal değil, yeniden ceza tesisini de kapatan bir gerekçedir.
Zamanaşımı: iki ayrı saat işler
m.127/1 — soruşturmaya başlama süresi. m.125'te sayılan fiil ve hâlleri işleyenler hakkında, "bu fiil ve hâllerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren";
- (a) uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına,
- (b) memurluktan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin kovuşturmasına
başlanmadığı takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
m.127/2 — ceza verme süresi. Fiilin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
⚠ İki saatin başlangıcı farklıdır: birincisi öğrenme, ikincisi fiilin işlenmesi tarihinden işler.
| Aşama | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Soruşturmaya başlama (uyarma–kademe ilerlemesi) | 1 ay | Fiilin öğrenildiği tarih |
| Kovuşturmaya başlama (memurluktan çıkarma) | 6 ay | Fiilin öğrenildiği tarih |
| Ceza verme | 2 yıl | Fiilin işlendiği tarih |
| İptalden sonra yeniden ceza | Kalan süre, dolmuşsa/6 aydan azsa en geç 6 ay | Kararın idareye ulaştığı tarih |
Ceza türleri ve karar mercileri
m.125 beş ceza türü sayar ve her birinin karşılığındaki fiil ve hâlleri listeler:
- A – Uyarma: görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesi,
- B – Kınama: görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesi,
- C – Aylıktan kesme: brüt aylıktan 1/30 – 1/8 arasında kesinti,
- D – Kademe ilerlemesinin durdurulması: fiilin ağırlık derecesine göre bulunduğu kademede ilerlemenin 1 – 3 yıl durdurulması,
- E – Devlet memurluğundan çıkarma: "Bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmaktır."
m.126 — kim verir:
- Uyarma, kınama, aylıktan kesme: disiplin amirleri,
- Kademe ilerlemesinin durdurulması: memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amirler; il disiplin kurulu kararlarına dayanan hâllerde valiler,
- Memurluktan çıkarma: amirlerin bu yoldaki isteği üzerine yüksek disiplin kurulu kararıyla.
🔑 m.126/3 kurulun yetkisini sınırlar: "Disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulunun ayrı bir ceza tayinine yetkisi yoktur, cezayı kabul veya reddeder." Ret hâlinde atamaya yetkili amirler 15 gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttirler.
m.128 — karar süreleri: disiplin amirleri uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren 15 gün içinde vermek zorundadır. Kademe ilerlemesinin durdurulmasında dosya 15 gün içinde kurula tevdi edilir, kurul 30 gün içinde kararını bildirir. Memurluktan çıkarmada yüksek disiplin kurulu dosyanın tevdiinden itibaren azami altı ay içinde karara bağlar.
🔴 Savunma alınmadan ceza verilemez
m.130/1: "Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez."
m.130/2: soruşturmayı yapanın veya yetkili disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen bir tarihte savunmasını yapmayan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.
⚠ Yedi gün burada bir tabantır: daha kısa süre verilemez, ancak verilen süre kullanılmazsa hak düşer.
m.129/2 memurluktan çıkarma istemli dosyalarda ek haklar tanır: hakkında bu ceza istenen memur soruşturma evrakını incelemeye, tanık dinletmeye, disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak kendisi veya vekili vasıtasıyla savunma yapmaya hak sahibidir.
İtiraz: yedi gün, ve iki ayrı merci
🔴 m.135/1 (6111/2011 değişik): "Disiplin amirleri tarafından verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilebilir."
m.135/2: "İtirazda süre, kararın ilgiliye tebliği tarihinden itibaren yedi gündür. Süresi içinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları kesinleşir."
m.135/3: itiraz mercileri, itiraz dilekçesi ile karar ve eklerinin kendilerine intikalinden itibaren otuz gün içinde kararlarını vermek zorundadır.
m.135/4: "İtirazın kabulü hâlinde, disiplin amirleri kararı gözden geçirerek verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilirler."
m.135/5: "Disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulabilir."
⚠ Bu son fıkra ayrı bir yoldur; idari yargıda dava açma süresi ve yürütmenin durdurulması rejimi için idari yargıda süre ve yürütmenin durdurulması yazımıza bakınız.
Ceza derhal uygulanır — ve on yıl atama engeli getirir
m.132/1: "Disiplin cezaları verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder ve derhal uygulanır." m.132/2: aylıktan kesme cezası, cezanın veriliş tarihini takip eden aybaşında uygulanır.
🔴 m.132/4 (6111/2011 değişik) — çoğu dosyada asıl zarar burada: aylıktan kesme cezası ile cezalandırılanlar 5 yıl, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası ile cezalandırılanlar 10 yıl boyunca;
- daire başkanı kadrolarına, bu kadronun dengi ve daha üstü kadrolara,
- bölge ve il teşkilatlarının en üst yönetici kadrolarına,
- düzenleyici ve denetleyici kurumların başkanlık ve üyeliklerine,
- vali ve büyükelçi kadrolarına
atanamazlar.
m.133 — silinme: memurluktan çıkarma dışındaki bir cezaya çarptırılmış memur, uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından 5 sene, diğer cezaların uygulanmasından 10 sene sonra atamaya yetkili amire başvurarak cezasının özlük dosyasından silinmesini isteyebilir. Kademe ilerlemesinin durdurulmasında disiplin kurulunun mütalaası alınır.
m.125 son fıkralar — ağırlaştırma ve hafifletme:
- Bir fiil veya hâlin, cezaların silinmesine ilişkin süre içinde tekerrüründe bir derece ağır ceza uygulanır.
- Aynı derecede cezayı gerektiren fakat ayrı fiil veya hâller nedeniyle verilen cezaların üçüncü uygulamasında bir derece ağır ceza verilir.
- Geçmiş hizmetlerindeki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir.
Ceza davası disiplini durdurmaz
m.131/1: "Aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması, disiplin kovuşturmasını geciktiremez."
m.131/2: "Memurun ceza kanununa göre mahkûm olması veya olmaması hâlleri, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz."
m.125 son fıkra aynı ayrımı ters yönden kurar: disiplin kovuşturmasının yapılmış olması, fiilin genel hükümler kapsamına girmesi hâlinde ayrıca ceza kovuşturması açılmasına engel değildir.
⚠ Yani "beraat ettim, disiplin cezası kalkar" beklentisinin kanunda karşılığı yoktur. Fiil aynı olsa bile iki değerlendirme ayrıdır. Fiilin ceza hukuku boyutu için örneğin hakaret suçunda şikâyet süresi yazımıza bakabilirsiniz.
Görevden uzaklaştırma: ceza değil, tedbir
m.137/1: görevden uzaklaştırma, "görevi başında kalmasında sakınca görülecek Devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir." m.137/2: tedbir soruşturmanın herhangi bir safhasında alınabilir.
m.138 — yetkililer: atamaya yetkili amirler; bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri; illerde valiler; ilçelerde kaymakamlar (ilçe idare şube başkanları hakkında valinin muvafakati şart).
🔑 m.139/1: "Görevinden uzaklaştırılan Devlet memurları hakkında görevden uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır." m.139/2: derhal soruşturmaya başlamayan, keyfî olarak veya garaz veya kini dolayısıyla bu tasarrufu yaptığı anlaşılan amirler hukuki, mali ve cezai sorumluluğa tabidir.
m.141/1 — aylık: görevden uzaklaştırılan ve görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memurlara bu süre içinde aylıklarının üçte ikisi ödenir; sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam ederler. m.141/2: m.143'teki durumlar gerçekleşirse kesilmiş olan üçte bir kendilerine ödenir ve görevden uzakta geçen süre kademe ilerlemesinde değerlendirilir.
m.143 — göreve iade zorunlu hâller: haklarında memurluktan çıkarmadan başka bir disiplin cezası verilenler; yargılamanın men'ine veya beraatine karar verilenler; hükümden evvel kovuşturması genel af ile kaldırılanlar; memurluğa engel olmayacak bir ceza ile hükümlü olup cezası ertelenenler — bu kararların kesinleşmesi üzerine tedbir kaldırılır.
🔴 m.145 — üst sınır: görevden uzaklaştırma, bir disiplin kovuşturması icabındansa en çok 3 ay devam edebilir. "Bu süre sonunda hakkında bir karar verilmediği takdirde memur görevine başlatılır." Bir ceza kovuşturması icabındansa yetkili amir ilgilinin durumunu her iki ayda bir inceleyerek karar verir ve yazı ile tebliğ eder.
Özel kanunlar saklıdır
m.125 sondan bir önceki fıkra ve m.126 son fıkra aynı çekinceyi koyar: "Özel kanunların disiplin suçları ve cezalarına ilişkin hükümleri saklıdır" ve "Özel kanunların disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullarla ilgili hükümleri saklıdır."
⚠ Bu nedenle hâkim ve savcılar, akademik personel, emniyet ve silahlı kuvvetler personeli gibi kendi disiplin rejimi bulunan gruplarda önce özel kanuna bakmak gerekir; yukarıdaki süreler doğrudan uygulanmayabilir. Bu yazı 657'ye tabi Devlet memurları bakımından yazılmıştır.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: disiplin cezası kararının tam metni ve tebliğ tarihi, savunma istem yazısı ile verilen süre ve savunma dilekçeniz, soruşturma başlama tarihini gösteren belge, fiilin işlendiği ve idarece öğrenildiği tarihe ilişkin veriler, varsa itiraz dilekçeniz ve itiraz merciinin kararı, varsa görevden uzaklaştırma kararı ve tarihi, özlük dosyanızdaki önceki cezalar ile ödül veya başarı belgeleri, ve tabi olduğunuz özel disiplin mevzuatı varsa künyesi.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: m.127/1'deki bir ay veya altı aylık soruşturmaya başlama ve m.127/2'deki iki yıllık ceza verme zamanaşımının dolup dolmadığı, m.130 uyarınca savunma hakkının usulüne uygun kullandırılıp kullandırılmadığı ve verilen sürenin yedi günden az olup olmadığı, cezayı verenin m.126'ya göre yetkili merci olup olmadığı ve m.128'deki karar sürelerine uyulup uyulmadığı, m.135'teki yedi günlük itirazın hâlâ mümkün olup olmadığı ve itiraz ile idari dava yolunun sıralanması, m.125 son fıkraları uyarınca tekerrür veya bir derece hafifletme koşullarının bulunup bulunmadığı, m.132/4'teki beş ve on yıllık atama engelinin dosyanıza etkisi, görevden uzaklaştırma varsa m.139'daki on iş günü ve m.145'teki üç aylık sınırların aşılıp aşılmadığı, ve olası bir iptal kararından sonra m.127/2 uyarınca yeniden ceza tesis ihtimalinin nasıl daraltılabileceği.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil tebliğ tarihinin ve savunma yazışmasının tespitidir; yedi günlük itiraz süresi geçtiğinde ceza kesinleşir.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, iptal kararından sonra bile idarenin karar gerekçesi dikkate alınarak yeniden disiplin cezası tesis edebileceğini açıkça yazmaktadır.
