Lisanssız üretimde bağlantı anlaşmasını imzalamak işin sonu değil, sayacın başlamasıdır. 2 Nisan 2026 tarihli değişiklik (RG 33212) süreleri ve süre sonundaki yaptırımı yeniden yazdı: kabul tamamlanmazsa tahsis edilen kapasite kendiliğinden hükümsüz hâle geliyor. Kaynak, Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği (RG 12/5/2019, sayı 30772). Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Üretilen enerjinin değerlendirilmesi ayrı bir konudur; bunun için çatı GES'te saatlik mahsuplaşma okunmalıdır.
🔴 Kabul süreleri: bir, iki ve üç yıl
Yatırıma başlamak için gerekli ÇED, imar ve diğer izin ve onayların alınması ile kabul işlemlerinin, bağlantı anlaşmasının imza tarihinden itibaren şu süreler içinde tamamlanması zorunludur:
| Tesis | Süre |
|---|---|
| Şebeke işletmecisine ait dağıtım trafosunu kullanan tüm üretim tesisleri | Bir yıl |
| Dağıtım trafosunu kullanmayan, hidrolik kaynağa dayalı tesisler | Üç yıl |
| Dağıtım trafosunu kullanmayan, diğer kaynaklara dayalı tesisler | İki yıl |
| İletim şebekesine bağlanacak tesisler | Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği çerçevesinde aynı niteliklere sahip üretim tesisleri için öngörülen süre |
| 🔑 m.5/1-(h) bendi kapsamındaki tüm üretim tesisleri | Üç yıl |
Sürenin başlangıcı çağrı mektubu değil bağlantı anlaşmasının imza tarihidir. Süre içine yalnız inşaat değil, ÇED ve imar izinleri ile kabul işlemleri de girer; izin süreçlerinin uzunluğu bu takvimin içinde eritilmek zorundadır.
Bir yıllık sürenin dağıtım trafosunu kullanan tesislere bağlanması da tesadüf değildir: bu tesisler tipik olarak mevcut altyapıya bağlanan, ayrı bir trafo veya hat yatırımı gerektirmeyen küçük ölçekli kurulumlardır. Kendi trafosunu kuran tesislerde süre iki yıla, hidrolikte üç yıla çıkar. ÇED sürecinin kendi takvimi için ÇED karar türleri ve beş yıllık süre okunmalıdır.
(h) bendi kapsamındaki tesislere — belediyeler ve bağlı kuruluşları, sanayi tesisleri, tarımsal sulama tesisleri ve tüketim tesisiyle aynı ya da farklı ölçüm noktasında kurulan diğer yenilenebilir tesisler — üç yıl tanınması, bu grubun tipik olarak daha büyük ölçekli olmasıyla uyumludur.
Yeni imzalanacak bağlantı anlaşmalarında bu sürelere de yer verilir; yani süre artık sözleşme metninin bir unsurudur.
Süre dolarsa: kapasite kendiliğinden hükümsüz
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Sonuç | Sürelerin sonunda üretim tesisi tamamlanmazsa, bağlantı anlaşması ile tahsis edilen kapasite kendiliğinden hükümsüz hâle gelir |
| İstisna | Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinin 35 inci maddesinde belirtilen mücbir sebepler ve Kurul tarafından uygun bulunan hâller |
"Kendiliğinden" ifadesi bir tespit işlemi veya bildirim gerekmediğini gösterir. Kapasitenin düşmesi için idarenin ayrı bir kararına ihtiyaç yoktur; süre dolduğu anda tahsis sona erer. Yatırımcı bakımından bu, gecikmeyi telafi etmenin tek yolunun mücbir sebep veya Kurul kararı olduğu anlamına gelir.
İki istisnanın niteliği farklıdır. Mücbir sebep, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinin 35 inci maddesinde tanımlanmış, dışarıdan gelen ve öngörülemeyen olaylara bağlı bir kategoridir. Kurulca uygun bulunan hâller ise takdire dayanır ve önceden tanımlı bir listeye bağlı değildir. İkincisine dayanmak isteyen yatırımcının, süre dolmadan Kuruma başvurması ve gerekçesini belgeye bağlaması gerekir; süre dolduktan sonra yapılacak başvuru, düşmüş bir tahsisi geri getirme talebi hâline gelir.
🔑 Kısmi kabul: 10 MWe eşiği
| Kural | | --- | | Lisanssız üretim tesislerinde, m.17/6 kapsamındaki güç artışı işlemleri hariç olmak üzere tek bir kabul yapılabilir | | Bununla birlikte her bir seferinde 10 MWe gücünden aşağı olmamak üzere kısmi kabul de yapılabilir | | Kısmi kabulden sonra kalan güç 10 MWe'den az ise, kalan güç üzerinden kabul yapılır | | 🔴 Kabulü yapılan kısım dışında kalan gücün süresi içinde kabulü yapılmazsa, bağlantı anlaşması kabulü yapılan kısım esas alınarak güncellenir |
Kısmi kabul, büyük projelerde etaplı devreye almayı mümkün kılar; eşiği 10 MWe'dir. Son satır ise riski gösterir: kısmi kabul yapıp kalanı süresinde tamamlayamayan yatırımcı, kalan kapasiteyi kaybeder ve bağlantı anlaşması küçültülerek güncellenir.
Eşiğin "her bir seferinde" aranması, projeyi çok sayıda küçük etaba bölmeyi engeller. Buna karşılık kalan gücün 10 MWe'nin altına düştüğü hâl için özel bir kural vardır: o durumda kalan güç üzerinden kabul yapılabilir, yani eşik son etapta uygulanmaz. Güç artışı işlemleri ise "tek kabul" kuralının dışında tutulmuştur; artış, mevcut kabulü tüketen bir işlem sayılmaz.
🔴 Kabulsüz işletmeye alma: şebekeden ayırma ve üç yıl yasak
Kabul işlemleri yapılmadan bir üretim tesisinin kurularak işletmeye alındığı tespit edilirse:
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Çağrı mektubu veya bağlantı anlaşması bulunmayan tesisler | Herhangi bir bildirime gerek kalmaksızın şebeke işletmecisince şebekeden ayrılır |
| Demontaj | Tespiti takip eden altmış gün içinde tüm ekipman demonte edilerek parselin dışına tesis sahibince çıkarılır |
| 🔴 Başvuru yasağı | Bu bent kapsamındaki gerçek veya tüzel kişiler üç yıl boyunca bu Yönetmelik kapsamında başvuru yapamaz |
| Çağrı mektubu tebliğ edilmiş veya bağlantı anlaşması imzalanmış tesisler | Yine bildirime gerek kalmaksızın şebekeden ayrılır |
Ayrım nettir: her iki hâlde de şebekeden ayırma vardır, ancak üç yıllık başvuru yasağı ve demontaj yükümlülüğü yalnız hiçbir belgesi olmayan tesisler içindir. Belgesi bulunan tesiste yaptırım şebekeden ayırma ile sınırlı kalır; eksiklik giderildiğinde süreç kaldığı yerden yürüyebilir. Belgesiz tesiste ise yatırım fiilen tasfiye edilir.
Tahakkuk formülü ve iki katına çıkan tutar
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Formül | TT = KG × KKO × 90 × 24 × AEB |
| TT | Şebeke işletmecisince ilgili kişiden tahakkuk edilen tutar |
| KG | Kurulmuş olan üretim tesisinin mekanik kurulu gücü (kWm) |
| KKO | Kapasite kullanım oranı — güneş enerjisinde 0,2, rüzgâr enerjisinde 0,35 |
| AEB | İlgili tüketim tesisinin bulunduğu abone grubuna ait perakende tek zamanlı aktif enerji bedeli |
| Nitelik | Tespit edilen tutar için, Dağıtım Tarifesinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğin 26 ncı maddesindeki "kaçak elektrik enerjisi kullanım geliri" kapsamında işlem tesis edilir |
| 🔴 Tekrar | Belgesiz tesislerde aykırılık giderilinceye kadar her altmış günde bir inceleme yapılır; aykırılık sürüyorsa tahakkuk tutarı her defasında bir önceki tutarın iki katı olarak uygulanır |
Formülün mantığı, tesisin 90 gün boyunca 24 saat kapasite kullanım oranıyla üretim yapmış sayılmasıdır. Güneş için 0,2, rüzgâr için 0,35 oranı sabittir; gerçek üretimin ölçülmesi aranmaz. Tesisin ne zaman kurulduğu, ne kadar süre çalıştığı veya gerçekte ne ürettiği hesaba girmez — formül bir götürü hesaptır. Birim bedel olarak da tüketim tesisinin abone grubuna ait perakende tek zamanlı aktif enerji bedeli alınır; yani hesap, üretilen enerjinin satış değeri üzerinden değil, tüketicinin ödediği tarife üzerinden yapılır.
Asıl ağırlık ise tekrarda gizlidir. Aykırılık giderilmezse tutar her altmış günde ikiye katlanır: ilk tahakkukun iki katı, sonra dördü, sonra sekizi. Aykırılığı hızla gidermek, tutarın kendisinden daha belirleyici hâle gelir.
Ekipman yaşı ve mükerrer başvuru
| Konu | Kural |
|---|---|
| Ekipman | Üretim tesisi ve depolama ünitesinde kullanılan türbin, jeneratör, kanat, panel, invertör, buhar kazanı, motor, batarya gibi ana ekipmanların son beş yıl içinde üretilmiş olması zorunludur |
| İstisna | Beş yıl şartı, m.5/1'in (a) (imdat grupları) ve (d) (kojenerasyon) bentleri kapsamındaki tesislere uygulanmaz |
| 🔑 Mükerrer başvuru | Başvuru henüz sonuçlanmadan, aynı yere aynı kişi tarafından mükerrer başvuru yapılamaz |
| İstisna | Söz konusu başvurudan vazgeçilmesi hâlinde yeni başvuru mükerrer sayılmaz |
Mükerrer başvuru yasağı, kapasite tahsisinde sıra kapatma pratiğini hedefler. Kural mutlak değildir: önceki başvurudan vazgeçilirse yeni başvuru önü açıktır. Depolama tarafındaki ekipman şartı için lisanssız GES'e batarya okunmalıdır.
Devirde yeni tüketim tesisi şartı
| Şart | İçerik |
|---|---|
| (a) | Üretim tesisiyle ilişkilendirilmek istenen yeni tüketim tesisinin, üretim tesisinin çağrı mektubu tarihine göre m.28'in beşinci veya altıncı fıkra hükümlerinden birini sağlaması |
| (b) | Öncelik değerlendirmesi sonucunda çağrı mektubuna hak kazanıp bağlantı anlaşması imzalanan tesislerde, yeni tüketim tesislerinin yıllık toplam elektrik tüketiminin başvuruya esas tüketim miktarından az olmaması |
İkinci şart, öncelik sırasında elde edilen avantajın devirle boşaltılmasını engeller: tahsis, beyan edilen tüketim büyüklüğüne dayandığı için devirden sonraki tüketim de o büyüklüğün altına inemez.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Sayaç | Süre bağlantı anlaşmasının imza tarihinden mi işliyor |
| Kategori | Tesis dağıtım trafosunu kullanıyor mu; (h) bendi kapsamında mı |
| İzinler | ÇED ve imar izinleri süre içinde tamamlanabilecek mi |
| Kısmi kabul | Etaplı devreye almada her etap 10 MWe'nin altına düşüyor mu |
| Kalan güç | Kısmi kabulden sonra kalan güç süresinde kabul edilmezse anlaşma küçülecek |
| Kabul | Tesis kabul yapılmadan işletmeye alındı mı |
| Ekipman | Panel, invertör ve batarya son beş yıl içinde mi üretilmiş |
| Başvuru | Aynı yere aynı kişi tarafından açık bir başvuru var mı |
| Devir | Yeni tüketim tesisi m.28/5 veya /6'yı sağlıyor mu; tüketim miktarı düşüyor mu |
Değişikliğin ortak yönü, kapasite tahsisini kâğıt üzerinde tutulan bir hak olmaktan çıkarmasıdır: süre dolduğunda tahsis kendiliğinden düşer, kabulsüz işletme kaçak elektrik rejimine bağlanır ve tutar her iki ayda bir katlanır, mükerrer başvuru kapatılır, devirde tüketim büyüklüğü korunur. Yatırımcı bakımından kritik olan, izin süreçlerinin takvimini bağlantı anlaşmasının imza tarihine göre geriye doğru kurgulamaktır.
