Durum tarihi: 8 Eylül 2026. Statü: Yürürlükte. Enstrüman: Pravilnik o tehničkim zahtjevima za građevinske konstrukcije (Yapı Taşıyıcı Sistemleri İçin Teknik Şartlar Yönetmeliği), Karadağ Resmî Gazetesi Službeni list CG 130/2026, yayım 4 Eylül 2026, yürürlük 12 Eylül 2026, uygulama 12 Mart 2027. Mekânsal Planlama, Şehircilik ve Devlet Mülkiyeti Bakanlığı, Zakon o izgradnji objekata (İnşaat Kanunu) m. 27/5'e dayanarak çıkardı; kanunun künye zinciri 19/25, 92/25, 160/25 ve 114/26.
Bu metnin gazete kaydında iki tarih yan yana duruyor: bir alanda "yürürlüğe girdi 12.09.2026", öteki alanda "yürürlüğe giriş tarihi 12.03.2027". Karadağ'da proje sözleşmesi imzalamak, yarım kalmış bir kabayı devralmak ya da 2027 için ruhsat bütçesi kurmak üzere olan biri, hangi tarihin kendi dosyasını bağladığını sormakta haklı. Özeti değil, gazetenin kendi dizgi sayfalarındaki 98. maddeyi okuduk: iki tarih de gerçek ve ikisi ayrı iş görüyor.
98. madde ne diyor
Kapanış maddesi şöyle: yönetmelik "stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u 'Službenom listu Crne Gore', a primjenjivaće se nakon šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog pravilnika" — Resmî Gazete'de yayımından sonraki sekizinci gün yürürlüğe girer, yürürlüğe girişinden altı ay sonra uygulanmaya başlar. 4 Eylül 2026'da yayımlandığına göre yürürlük 12 Eylül 2026, uygulamanın başlangıcı 12 Mart 2027. Bakan metni 2 Eylül 2026'da, 06-333/26-7804/5 sayı ile imzalamış.
Aradaki altı ay süs değil. 97. madde yürürlükten kaldırmayı ikinci tarihe bağlıyor: "danom početka primjene ovog pravilnika" — uygulamanın başladığı gün — altı Karadağ yönetmeliği yürürlükten kalkıyor, taşıyıcı çelik yapıların muayenesine ve bakımına ilişkin 1965 tarihli iki federal yönetmeliğin de uygulanması sona eriyor. 12 Mart 2027'ye kadar eski yönetmelikler yürürlükteki hukuk olarak kalıyor; yeni metin gazetede duruyor ama onların yerini almıyor.
Bugün bağlayan yönetmelik hâlâ eski olan altı yönetmeliktir. Yeni metin yazılmıştır, henüz uygulanmaz.
| 12 Mart 2027'de yürürlükten kalkan yönetmelik | Künye zinciri |
|---|---|
| Betonarme taşıyıcı sistemler (betonske konstrukcije) | Sl. list CG 20/18, 39/19, 57/20, 71/21, 83/22 |
| Çelik taşıyıcı sistemler (čelične konstrukcije) | Sl. list CG 25/18, 40/19, 45/20, 71/21, 83/22 |
| Yığma taşıyıcı sistemler (zidane konstrukcije) | Sl. list CG 18/18, 40/19, 41/20, 71/21, 10/22, 83/22 |
| Ahşap taşıyıcı sistemler (drvene konstrukcije) | Sl. list CG 18/18, 40/19, 55/20, 71/21, 83/22 |
| Alüminyum taşıyıcı sistemler (aluminijumske konstrukcije) | Sl. list CG 19/18, 40/19, 42/20, 71/21, 83/22 |
| Çelik-beton kompozit sistemler (spregnute konstrukcije) | Sl. list CG 28/18, 40/19, 49/20, 71/21, 83/22 |
Tek yönetmelik yerine ne koyuyor
Kapsamı 2. madde çiziyor: yeni yapım ile mevcut yapıların güçlendirmesi, yatay ve düşey ilavesi; betonarme, çelik, kompozit, ahşap, yığma, geoteknik, alüminyum ve diğer taşıyıcı sistemler; yapının hem taşıyıcı hem taşıyıcı olmayan elemanları. 1. madde bunlara teknik dokümantasyonu, kullanımı, bakımı ve yıkımı da ekliyor. Yani taşıyıcı sistemin bütün ömrü artık tek metinde.
Tasarımın dayanağı, Karadağ standardı olarak kabul edilen Eurocode dizisi. 52. ve 90. maddeler projeciyi MEST EN 1990'a ve MEST EN 1991, 1992, 1993, 1994, 1997, 1998 ile 1999 serilerine, ulusal ekleriyle birlikte yolluyor; standart listesi Ek 1'de ve 96. madde ekleri metnin ayrılmaz parçası sayıyor. İki kez okunması gereken hüküm 95. madde: Ek 1'de tarihsiz anılan bir Karadağ standardı varsa, uygulanacak baskı ulusal eki hazırlanmış ve kabul edilmiş en yeni baskıdır. Ulusal eki kabul edilmemiş daha yeni bir Avrupa baskısı kendiliğinden uygulanacak standart hâline gelmiyor.
İki hüküm projeciyi aşıp doğrudan malike uzanıyor. 7. maddenin ikinci fıkrası, standart ya da başka bir mevzuat aksini söylemedikçe hesap kullanım ömrünü en az 50 yıl olarak sabitliyor; aynı maddenin birinci fıkrası projelendirmede iklim etkilerinin yanında sismik etkilerin de öngörülmesini arıyor, ki kıyı şeridinde satın alan biri için bu cümle teorik değil. 23. madde ise bir muayene ritmi kuruyor: ana muayeneler arasındaki süre köprü, tünel ve diğer karmaşık yapılarda beş yıla kadar, binalar dâhil öteki yapılarda on yıla kadar olacak; karmaşık yapılar ayrıca her yıl temel muayeneden geçiyor ve 22. madde yüksek barajlar ile büyük açıklıklı köprüler için sürekli izlemeyi (monitoring) zorunlu tutuyor.
- madde olağanüstü muayeneyi de yazıya döküyor: deprem, yangın, patlama, sel, yoğun kar, olağandışı şiddetli rüzgâr ve benzeri olaylardan sonra, ayrıca taşıyıcı sistemde önemli bir değişikliğin ardından. Satıcıya "şu depremden sonra ne yapıldı" diye sorarken artık dayanılacak yazılı bir hüküm var.
Metnin söylemediği
Geçiş hükmü yok. XI. bölüm üç maddeden ibaret — ekler için 96, ilga için 97, tarihler için 98 — ve öncesinde de değişim anına yakalanan projeleri karşılayan bir hüküm bulunmuyor. Metin, hazırlanmış ama revizijadan geçmemiş teknik dokümantasyonun hangi yönetmeliğe tabi olduğunu söylemiyor; Şubat 2027'de verilip Nisan'da karara bağlanan bir ruhsat başvurusu için de, eski yönetmeliklerle başlayıp 2028'de hâlâ açık olan bir şantiye için de söylemiyor.
İki okuma mümkün ve metin ikisinden birini desteklemiyor. Birincisinde eski yönetmelikler 12 Mart 2027'ye kadar her şeye uygulanır, yeni metin o günden sonraki dosyaları alır; 97. maddenin lafzı budur. İkincisinde belirleyici an projenin yapıldığı ya da başvurunun verildiği tarihtir; geçiş hukukunun olağan okuması budur ama burada yazmıyor. Bakanlık hangisini uygularsa uygulasın, bu belgede yok. İnşaat Kanunu'nda da böyle bir hüküm görmedik: kanunun konsolide metnini yazdığımız gün açamadık, bu yüzden boşluğu doldurmak yerine doğrulanamadı olarak kaydediyoruz.
Bizim okumamız
Altı ay, tasarımın kendisi için konmuş; malik için değil, proje ofisi için. 2027'de ruhsatlandırmayı beklediğiniz bir yapının statik projesini bugün ısmarlıyorsanız, projeciye verilecek daha güvenli talimat yeni yönetmelik ve ulusal ekleridir: 130/2026'ya uyan bir proje eski şartları da özünde karşılar, tersi ise ilga yürürlüğe girdikten sonra garanti değildir. Dosyanız bugün revizijada ilerliyorsa asıl risk standardın kendisi değil, takvim: 12 Mart 2027'yi aşan bir inceleme, denetçinin referansının değiştiği bir döneme düşer. Uygulanan standartların projede sayılmasını isteyin — 16. maddenin yedinci fıkrası, uygulamaya ilişkin bütün tarihli Karadağ standartlarının statik projede adıyla yazılmasını arıyor; belge kendi dayanağını göstermek zorunda.
İnşa etmek yerine satın alan için işe yarayan kısım 23. madde. Tamamlanmış bir binada on yıllık ana muayene aralığı, teknik incelemede sorulacak somut bir soru veriyor; 22. madde de fırtına ya da yangın geçirmiş kıyı yapıları için ikinci bir soru. Ruhsatı süresi dolmuş bir dosyanın ne olacağını Karadağ'da inşaat ruhsatı süresi dolduğunda yazısında, kullanım izni tarafını kullanım izni ve *upotrebna dozvola* yazısında anlattık. Somut bir dosyada taşıyıcı sistem sorusunun cevaplanması gerekiyorsa, bu inşaat ve proje danışmanlığı kapsamında yaptığımız iştir.
Değişmeyenler
Mevcut binalar yeniden mühendislik görmüyor. 21. maddenin ikinci fıkrası, bu yönetmelik yürürlüğe girmeden önce yapılmış bir taşıyıcı sistemin, teknik özellikleri korunacak ve yapının kendi projesiyle inşa edildiği dönemin mevzuatının aradığı şartlar sağlanacak biçimde bakılacağını söylüyor. 130/2026'da malike eski binasını Eurocode dizisine yükseltme borcu yükleyen hiçbir hüküm yok. Kaçak yapı rejimi de yerinde: legalizacija kanunundaki 14 Ağustos 2027 süresi kendi enstrümanıyla işliyor ve bundan etkilenmiyor; o hattı kaçak yapı ve 14 Ağustos 2027 yazısında ayrıca izliyoruz. Ruhsat usulü, upotrebna dozvola, müteahhitlik lisansı ve denetim yükümlülükleri de değişmedi; onlar İnşaat Kanunu'nda ve kendi alt düzenlemelerinde duruyor. 1965 tarihli iki federal çelik yönetmeliği ise 12 Mart 2027'ye kadar uygulanmaya devam ediyor.
Nasıl doğrularsınız
Metin, 130/2026 sayılı gazetede 2254 numaralı akt; tam dizgi hâli gazetenin kendi sitesinde, sluzbenilist.me/propisi/397832 adresinde duruyor, sayının içindekiler sayfası ise sluzbenilist.me/registri/397833. Gövde eklerden önce 98. maddede bitiyor; sayfaları sona kadar çevirip iki tarih için 98. maddeyi, künyeleriyle birlikte ilga listesi için 97. maddeyi okuyun. 21. maddenin ikinci fıkrası "Građevinska konstrukcija koja je izvedena prije stupanja na snagu ovog pravilnika" diye başlayan cümledir; beş ve on yıllık rakamlar 23. maddededir. Aktın kayıt kartında sicil numarası 2254 ve bu yazının açılışındaki yürürlük alanları görünür. Dosyayı Mevzuat Takibi altında tutuyoruz; Bakanlık geçiş sorusunu cevaplarsa yazacağız.