Evlat edinmede ana ve babanın rızası, imzalandığı anda kesinleşen bir beyan değildir. Kanun iki yönlü bir süre koyar:
"Rıza, küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden önce verilemez. Rıza, tutanağa geçirilme tarihinden başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir. Geri almadan sonra yeniden verilen rıza kesindir." (TMK m.310)
🔑 Üç kural birlikte işler: doğumdan itibaren altı haftalık bekleme, verildikten sonra altı haftalık geri alma penceresi ve geri almanın ardından yeniden verilen rızanın kesinliği.
m.309 — şekil: evlat edinme küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir. Rıza, "küçüğün veya ana ve babasının oturdukları yer mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak açıklanarak tutanağa geçirilir." Aynı madde ekler: verilen rıza, "evlât edinenlerin adları belirtilmemiş veya evlât edinenler henüz belirlenmemiş olsa dahi geçerlidir."
Küçüğün evlat edinilmesinin genel koşulları
TMK m.305/1: bir küçüğün evlat edinilmesi, "evlât edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması" koşuluna bağlıdır.
m.305/2: evlat edinmenin "her hâlde küçüğün yararına bulunması" ve evlat edinenin "diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı bir biçimde zedelenmemesi" de gerekir.
🔴 m.308/1 — yaş farkı: "Evlât edinilenin, evlât edinenden en az on sekiz yaş küçük olması şarttır."
m.308/2: ayırt etme gücüne sahip olan küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez. m.308/3: vesayet altındaki küçük, ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir.
| Koşul | İçerik | Madde |
|---|---|---|
| Bakım ve eğitim | Bir yıl | m.305/1 |
| Yaş farkı | En az 18 yaş | m.308/1 |
| Birlikte evlat edinme | En az 5 yıl evli veya 30 yaşını doldurmuş | m.306/2 |
| Eşin çocuğunu evlat edinme | En az 2 yıl evli veya 30 yaşını doldurmuş | m.306/3 |
| Tek başına | 30 yaşını doldurmuş ve evli değil | m.307/1 |
| Rızanın en erken zamanı | Doğumdan 6 hafta sonra | m.310 |
| Rızanın geri alınması | Tutanaktan itibaren 6 hafta | m.310 |
| Kaldırma davası | Sebebin öğrenilmesinden 1 yıl | m.319 |
Kimler evlat edinebilir
TMK m.306/1: "Eşler, ancak birlikte evlât edinebilirler; evli olmayanlar birlikte evlât edinemezler."
m.306/2: eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir.
m.306/3 — eşin çocuğu: eşlerden biri, "en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla" diğerinin çocuğunu evlat edinebilir.
m.307/1: evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuş ise tek başına evlat edinebilir.
🔑 m.307/2 — evli kişinin tek başına evlat edinmesi: otuz yaşını doldurmuş eş, diğer eşin;
- ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunluğu,
- iki yılı aşkın süreden beri nerede olduğunun bilinmemesi,
- ya da mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süreden beri eşinden ayrı yaşaması
yüzünden birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığını ispat ederse, tek başına evlat edinebilir.
Rızanın aranmadığı hâller
TMK m.311 iki hâl sayar. Ana ve babadan birinin rızası aranmaz:
- 1. "Kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa veya ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun bulunuyorsa",
- 2. "Küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa."
m.312: küçük, gelecekte evlat edinilmek amacıyla bir kuruma yerleştirilir ve ana babadan birinin rızası eksik olursa; evlat edinenin veya aracılık yapan kurumun istemi üzerine ve kural olarak yerleştirilmeden önce, küçüğün oturduğu yer mahkemesi bu rızanın aranıp aranmamasına karar verir.
Karar, araştırma ve yetkili mahkeme
TMK m.315/1: evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri; birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir. "Mahkeme kararıyla birlikte evlâtlık ilişkisi kurulmuş olur."
m.315/2: başvurudan sonra evlat edinenin ölümü veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer koşullar bundan etkilenmediği takdirde engel olmaz.
m.315/3: başvurudan sonra küçük ergin olursa, koşulları daha önceden yerine getirilmiş olmak kaydıyla küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler uygulanır.
🔑 m.316 — araştırma: evlat edinmeye ancak "esaslı sayılan her türlü durum ve koşulların kapsamlı biçimde araştırılmasından, evlât edinen ile edinilenin dinlenmelerinden ve gerektiğinde uzmanların görüşünün alınmasından sonra" karar verilir.
Hükümleri ve 2024'te yeniden düzenlenen nüfus kaydı
TMK m.314/1-3: ana ve babaya ait haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer; evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur; evlatlık küçükse evlat edinenin soyadını alır ve evlat edinen isterse yeni bir ad verebilir. Ergin olan evlatlık, evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir.
🔴 m.314'ün ilgili fıkrası — (İptal fıkra: Anayasa Mahkemesinin 26/7/2023 tarihli ve E.2023/3, K.2023/139 sayılı Kararı ile.) (Yeniden Düzenleme: 7/11/2024-7531/12 md.): "Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüklerin nüfus kaydına, birlikte evlât edinmede ana ve baba adı olarak evlât edinen eşlerin adları; tek başına evlât edinmede ise ana veya baba adı olarak evlât edinenin adı yazılır."
⚠ Fıkra 2023'te iptal edilmiş ve 7/11/2024 tarihli ve 7531 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir; bu nedenle nüfus kaydı uygulaması bakımından yürürlükteki metin esas alınmalıdır.
m.314 — kütükler arası bağ: evlatlığın "miras ve başka haklarının zedelenmemesi, aile bağlarının devam etmesi" için evlatlığın naklen geldiği aile kütüğü ile evlat edinenin aile kütüğü arasında her türlü bağ kurulur; kesinleşmiş mahkeme kararı her iki nüfus kütüğüne işlenir.
🔴 m.314 son fıkra — gizlilik: "Evlât edinme ile ilgili kayıtlar, belgeler ve bilgiler, mahkeme kararı olmadıkça veya evlâtlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz."
Evlatlık ilişkisinin kaldırılması
TMK m.317 — rızanın bulunmaması: yasal sebep bulunmaksızın rıza alınmamışsa, rızası alınması gereken kişiler, "küçüğün menfaati bunun sonucunda ağır biçimde zedelenmeyecekse" hâkimden evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir.
m.318/1 — diğer noksanlıklar: evlat edinme esasa ilişkin diğer noksanlıklardan biriyle sakatsa, Cumhuriyet savcısı veya her ilgili kaldırılmasını isteyebilir.
⚠ m.318/2 — iki engel: noksanlıklar bu arada ortadan kalkmışsa veya sadece usule ilişkin olup kaldırma evlatlığın menfaatini ağır biçimde zedeleyecekse, bu yola gidilemez.
🔴 m.319 — hak düşürücü süre: "Dava hakkı, evlâtlık ilişkisinin kaldırılması sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl … geçmekle düşer."
m.320 — aracılık: küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin aracılık faaliyetleri, ancak Cumhurbaşkanınca yetki verilen kurum ve kuruluşlarca yapılır.
Soybağının kurulmasına ilişkin diğer yollar ve süreler için babalık davası: karine, bir yıl ve ananın hakları; velayet ve kişisel ilişkinin sonradan değiştirilmesi için velayetin değiştirilmesi ve kişisel ilişki yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: evlat edinmek isteyenlerin nüfus kayıtları, evlilik tarihi ve doğum tarihleri, küçüğün doğum tarihi ve varsa vesayet kaydı, küçüğün bir yıl süreyle bakıldığını ve eğitildiğini gösteren belgeler (okul, sağlık, ikamet), ana ve babanın rızasına ilişkin tutanak ve tarihi, rızanın aranmaması talep ediliyorsa m.311'deki hâllere ilişkin deliller, evli kişinin tek başına evlat edinmesi söz konusuysa m.307/2'deki koşullara ilişkin belgeler (ayrılık kararı, gaiplik, sağlık raporu), ve varsa aracı kurum yazışmaları.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: m.305'teki bir yıllık bakım ve eğitim koşulunun hangi belgelerle kurulacağı, m.306-307 uyarınca birlikte mi tek başına mı evlat edinme yolunun açık olduğu ve beş yıl / iki yıl / otuz yaş eşiklerinin karşılanıp karşılanmadığı, m.308'deki on sekiz yaş farkı ile küçüğün rızası ve vesayet altındaki küçükte vesayet dairelerinin izni, m.309-310 uyarınca rızanın usulü, altı haftalık bekleme ve geri alma pencerelerinin durumu, rızanın aranmaması isteniyorsa m.311-312 yolunun kurgulanması, m.315 uyarınca yetkili mahkemenin belirlenmesi ve m.316'daki araştırma aşamasına hazırlık, kararın m.314 uyarınca soyadı, miras ve nüfus kaydı üzerindeki sonuçları, ve bir kaldırma iddiası varsa m.317-318'deki sebepler ile m.319'daki bir yıllık hak düşürücü sürenin durumu.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil bir yıllık bakım süresinin başlangıcının ve rıza tarihlerinin tespitidir; bu iki tarih başvurunun zamanlamasını belirler.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun her hâlde küçüğün yararını aramakta ve kararı kapsamlı bir araştırmaya bağlamaktadır.
