Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğine 25 Şubat 2022'de eklenen "Binalarda tasarruf tedbirleri ve iklim değişikliğine dair ilkeler" maddesi, projeye doğrudan yansıyan dört ilke getirdi: sıcak su sirkülasyonu, musluk debisi, bahçe sulaması ve sıfır atık ekipmanlarının yeri. Maddeye 11 Mart 2025'te iki fıkra daha eklendi; ilk dört fıkra ise eklendiği günden bu yana değişmedi. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Maddenin ayırt edici yanı, iklim ve kaynak politikalarını soyut hedefler olarak değil proje eki belgelere yazılan somut değerler olarak kurmasıdır. Musluk debisi bir tesisat kalemi, atık ekipmanının yeri bir kat planı çizimi, sulama tercihi bir peyzaj kararı hâline gelir. Bu yüzden maddeye uyum, inşaat sırasında alınacak bir tedbirle değil, ruhsat dosyasının içeriğiyle sağlanır.
Dört ilke, tek bakışta
| Fıkra | Konu | Ölçü |
|---|---|---|
| (1) | Merkezi sıhhi sıcak su sistemleri | Sıcak su sirkülasyon (by-pass) tesisatı içerecek şekilde projelendirme ve uygulama |
| (2) | Musluk ve batarya debisi | Lavabo ve eviyelerde 6 lt/dk, duşlarda 8 lt/dk'yı geçmeyecek |
| (3) | Parsel bahçelerinde sulama | Damlama sulamaya uygun tasarım, az su isteyen bitki, varsa öncelikle yağmur suyu deposundaki su |
| (4) | Sıfır atık | Biriktirme ekipmanlarının ve geçici atık depolama alanlarının yerleri mimari projede gösterilir |
Sıcak su sirkülasyonu ve musluk debisi
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Amaç | Sıcak suyun hazır bulunması ve su verimliliğinin sağlanması |
| Kapsam | Merkezi sıhhi sıcak su sistemleri |
| Gereken | Sistemin sıcak su sirkülasyon (by-pass) tesisatı içerecek şekilde projelendirilmesi ve uygulanması |
| Debi — lavabo ve eviye | 6 lt/dk'yı geçmeyecek musluk veya batarya |
| Debi — duş | 8 lt/dk'yı geçmeyecek musluk veya batarya |
| 🔑 Nerede gösterilir | Bunların sıhhi tesisat projesi ve mahal listesinde gösterilmesi |
Debi sınırının mahal listesinde gösterilmesi şartı, kuralı denetlenebilir kılan asıl hükümdür. Mahal listesi, mimari projede yer alan mekân kodlamasına göre her mekânın malzeme bilgilerini taşıyan ve ilgili proje müellifleri tarafından hazırlanan ektir; musluk ve batarya da orada sayılan kalemler arasındadır. Yani debi sınırı, ruhsat dosyasında somut bir belgeye bağlanmıştır.
Sirkülasyon tesisatı şartının yalnız merkezi sistemler için getirildiğine de dikkat edilmelidir; kombiyle bireysel ısıtılan dairelerde bu fıkra işlemez. Sirkülasyon hattının amacı da metinde iki başlık hâlinde yazılıdır: sıcak suyun hazır bulunması ve su verimliliği. İkisi birbirini destekler; musluk açıldığında borudaki soğuk suyun akıtılarak boşa harcanması, hattın kendisiyle önlenir.
Debi sınırı ise cihaz seçimine bakar, kullanıma değil. Metin "6 lt/dk'yı, duşlarda ise 8 lt/dk'yı geçmeyecek şekilde musluk veya batarya kullanılması" der; yani sınır armatürün kendi teknik özelliğidir. Bu nedenle uyum, kullanıcı davranışına bırakılmamış, malzeme seçimiyle ve o seçimin belgelenmesiyle kurulmuştur.
Bahçe sulaması: koşullu bir ilke
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Koşul | Parsel bahçelerinde sulama sistemi planlanması hâlinde |
| Tasarım | Sistemin damlama sulamaya uygun olarak tasarlanması |
| Bitki | Yöresel şartlara ve iklim koşullarına göre az su isteyen ve damlama sulama sistemine uygun bitkilerin seçilmesi |
| Kaynak | Varsa öncelikle yağmur suyu depolama sisteminde bulunan suyun kullanılması |
| Peyzaj projesi | İdarelerce istenen peyzaj projelerinde de bu hususlar dikkate alınır |
Bu fıkra bir sulama sistemi kurma zorunluluğu getirmez; sistem planlanıyorsa nasıl olacağını belirler. Buna karşılık son satır, kuralın etki alanını genişletir: idare peyzaj projesi istiyorsa, bu hususlar orada da dikkate alınır. Yağmur suyu deposunun hangi yapılarda zorunlu olduğu ve depo hacminin nasıl hesaplandığı için yağmur suyu ve gri su sistemi zorunluluğu okunmalıdır; aynı yazı bu maddenin 2025'te eklenen beşinci ve altıncı fıkralarını da kapsar.
Bitki seçimine ilişkin ölçüt de sabit bir liste değildir: metin yöresel şartlar ve iklim koşulları ile damlama sulama sistemine uygunluk olmak üzere iki ölçüt verir. Bu, aynı bitkinin bir ilde uygun, başka bir ilde uygunsuz sayılabileceği anlamına gelir ve peyzaj müellifine gerekçelendirme yükü bindirir. Öncelik kuralı ise koşulludur: yağmur suyu deposu varsa önce oradaki su kullanılır; depo bulunmayan parsellerde bu satır bir zorunluluk doğurmaz.
🔑 Sıfır atık: projede gösterme ve iki muafiyet
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Aşama | Yeni yapı ruhsatı aşamasında |
| Gösterilecekler | Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamındaki biriktirme ekipmanlarının yerleri ile sıfır atık belgesi alınması zorunluluğu olan yapılarda geçici atık depolama alanlarının yerleri |
| Nerede | Kat planlarında ve/veya vaziyet planında olacak şekilde mimari projede |
| 🔑 Birinci muafiyet | En az ikili biriktirme sistemine uygun atık ayrıştırma bacası projelendirilmesi hâlinde, ayrıca biriktirme ekipmanı için yer ayrılma mecburiyeti aranmaz |
| 🔑 İkinci muafiyet | Yapılaşmış parsellerde uygun yer bulunamaması hâlinde, sökülür takılır hafif malzemeden tesis edilmek kaydıyla asgari ölçülerdeki geçici atık depolama alanları ile biriktirme ekipmanlarının, parsel ön ve yan çekme mesafeleri dâhilinde konumu tayin edilerek ruhsat gerektirmeksizin tesis edilmesine idarece müsaade edilir |
Birinci muafiyet, atık ayrıştırma bacasını bir tasarım tercihi olmaktan çıkarıp alan kazandıran bir çözüme dönüştürür: baca projelendirildiğinde biriktirme ekipmanı için ayrıca yer ayrılmaz. Bacanın hangi binalarda zaten aranacağı ve mevcut binalardaki bahçe çözümü için atık ayrıştırma bacası ve baca kuralları okunmalıdır.
Fıkranın kapsamı da dikkatle okunmalıdır: yükümlülük yeni yapı ruhsatı aşamasına bağlanmıştır. Mevcut yapılar için doğrudan bir gösterme zorunluluğu doğmaz; buna karşılık aşağıdaki ikinci muafiyet, tam da yapılaşmış parselleri hedef alarak mevcut yapı stokuna pratik bir çözüm sunar. Gösterilecek iki kalem de birbirinden farklıdır: biriktirme ekipmanlarının yerleri bütün yeni yapılar için, geçici atık depolama alanlarının yerleri ise yalnız sıfır atık belgesi alınması zorunluluğu olan yapılar için aranır.
İkinci muafiyet ise üç şartı birlikte arar: parselin yapılaşmış olması, uygun yer bulunamaması ve tesisin sökülür takılır hafif malzemeden olması. Karşılığında iki ayrıcalık verilir — konumun ön ve yan çekme mesafeleri içinde tayin edilebilmesi ve ruhsat aranmaması. Ruhsat gerektirmeyen diğer inşai faaliyetlerin listesi için ruhsatsız yapılabilecek işler okunmalıdır.
Hangi belge neyi taşır
| Belge | Bu maddeye göre taşıdığı bilgi |
|---|---|
| Mimari proje — kat planları ve/veya vaziyet planı | Biriktirme ekipmanlarının ve geçici atık depolama alanlarının yerleri |
| Sıhhi tesisat projesi | Musluk ve bataryaların debi değerleri |
| Mahal listesi | Aynı değerlerin mekân bazında malzeme bilgisi olarak gösterilmesi |
| Mekanik tesisat projesi | Merkezi sıcak su sisteminin sirkülasyon (by-pass) hattı |
| Peyzaj projesi (idarece istenmişse) | Damlama sulama, bitki seçimi ve yağmur suyu önceliği |
Tablodaki dağılım, uyumsuzluğun hangi müellifin sorumluluğunda kalacağını da belirler. Debi değeri hem sıhhi tesisat projesinde hem mahal listesinde aranır; bu iki belgenin çelişmesi, tek başına bir eksiklik sebebidir. Yapı kullanma izni aşamasında sorulan diğer belgeler ve şartlar için iskânı kilitleyen şartlar okunmalıdır.
"Esastır" ile "gösterilir" arasındaki fark
| Fıkra | Kullanılan ifade | Anlamı |
|---|---|---|
| (1) Sirkülasyon tesisatı | "...projelendirilmesi ve uygulanması esastır" | Kural olarak uyulur; sapma gerekçelendirme ister |
| (2) Musluk debisi | "...kullanılması, bunların sıhhi tesisat projesi ve mahal listesinde gösterilmesi esastır" | Aynı |
| (3) Bahçe sulaması | "...esastır" | Aynı; ayrıca sistemin planlanmış olmasına bağlı |
| (4) Sıfır atık | "...mimari projede gösterilir" · "...müsaade edilir" | Doğrudan yükümlülük ve doğrudan izin |
Maddenin dört fıkrası aynı normatif ağırlıkta değildir. İlk üçü "esastır" formunu kullanır; dördüncüsü ise "gösterilir" ve "müsaade edilir" diyerek hem yükümlülüğü hem izni doğrudan kurar. Bu ayrım, ruhsat aşamasında idarenin hangi kalemi eksiklik sayacağını belirlemekte önem taşır: sıfır atık ekipmanlarının projede gösterilmemesi doğrudan bir eksikliktir, sulama sisteminin damlama olarak tasarlanmaması ise sistemin planlanıp planlanmadığına bağlıdır.
"Esastır" ifadesinin zayıf bir tavsiye olarak okunması da doğru değildir. İkinci fıkrada bu ifade yalnız malzeme seçimini değil, seçimin belgede gösterilmesini de kapsar; dolayısıyla dosyada debi bilgisi hiç bulunmuyorsa ortada bir tercih değil, bir eksik bilgi vardır. Uygulamada ayrım şurada belirginleşir: "esastır" formundaki bir kuraldan sapmak, teknik gerekçeyle ve müellif sorumluluğuyla tartışılabilirken, "gösterilir" formundaki bir kuralın atlanması tartışmaya kapalı bir eksikliktir.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Sıcak su | Merkezi sistemde sirkülasyon (by-pass) tesisatı projede var mı |
| Debi | Lavabo ve eviyede 6, duşta 8 lt/dk sınırı sağlanıyor mu |
| Belge | Bu değerler sıhhi tesisat projesi ve mahal listesinde gösterildi mi |
| Sulama | Sulama sistemi planlandıysa damlama sulamaya uygun mu; bitki seçimi yapıldı mı |
| Su kaynağı | Yağmur suyu deposu varsa öncelikle o su kullanılıyor mu |
| Sıfır atık | Biriktirme ekipmanı ve geçici atık depolama alanı yerleri kat planı veya vaziyet planında mı |
| Baca muafiyeti | İkili sisteme uygun atık ayrıştırma bacası projelendirildi mi |
| Yapılaşmış parsel | Sökülür takılır çözüm çekme mesafeleri içinde ve ruhsatsız mı tesis ediliyor |
Maddenin pratik değeri, iklim ve atık politikalarını proje eki belgelere bağlamasındadır. Musluk debisi mahal listesinde, atık ekipmanı kat planında, sulama tercihi peyzaj projesinde görünür hâle gelir. Bu nedenle uyum, inşaat aşamasında değil proje aşamasında kurulur; sonradan yapılan malzeme değişiklikleri ise mahal listesi üzerinden takip edilir. Maddenin dört fıkrası birlikte okunduğunda ortaya çıkan tablo şudur: su tarafında kaynak (yağmur suyu önceliği), taşıma (sirkülasyon hattı) ve kullanım (armatür debisi) ayrı ayrı düzenlenmiş; atık tarafında ise yalnız yer ayırma yükümlülüğü getirilip karşılığında iki muafiyet tanınmıştır.
