Asansör periyodik kontrolünün ücreti serbest piyasada pazarlıkla belirlenmez; Bakanlığın ilan ettiği taban–tavan aralığı ile ilgili idarenin karar organının tespiti arasında sıkışan bir rejimi vardır. Kaynak, Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği (RG 4/5/2018, sayı 30411); ücret hükümleri 24 Aralık 2021 ve 13 Eylül 2022 değişiklikleriyle bugünkü hâlini almıştır. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Kontrolün kendisi, etiket renkleri ve süreler ayrı bir konudur; bunun için asansörde kırmızı etiket: 60 gün ve mühürleme okunmalıdır.
🔑 Ücret nasıl belirlenir: üç katmanlı yapı
| Katman | Kim belirler |
|---|---|
| Taban ve tavan aralığı | Yönetmelik EK-1'de belirtilir; bir sonraki yıl için geçerli olacak taban ve tavan fiyatları Bakanlık belirler ve ilan eder |
| Aralık içindeki fiyat | Komisyon kararı doğrultusunda, EK-1'deki taban–tavan aralığına göre ilgili idarenin karar organı |
| Nihai ücret | İlgili idare karar organınca belirlenen fiyatın ilgili idare payı ile birlikte KDV hariç toplamı |
Yapının anlamı şudur: belediye (veya il/ilçe özel idaresi) bir fiyat belirler, ama bu fiyat Bakanlığın ilan ettiği bandın dışına çıkamaz. A tipi muayene kuruluşu ise bu fiyatı kendisi değiştiremez.
"İlgili idare"nin hangi merci olduğu, asansörün bulunduğu yerin belediye sınırları içinde olup olmamasına göre değişir. Ruhsat ve denetim mercilerinin belediye–özel idare ayrımı için büyükşehirde ruhsatı kim verir okunmalıdır.
Komisyon kimlerden oluşur
| Üye | Temsil |
|---|---|
| Bakanlık | Sanayi Genel Müdürlüğü ve Sanayi Ürünleri Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü'nü temsilen birer üye |
| Standart | Türk Standardları Enstitüsü'nü temsilen bir üye |
| Meslek odaları | TMMOB Makina Mühendisleri Odası ve TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası'nı temsilen birer üye |
| Yerel yönetim | Türkiye Belediyeler Birliği ve Vilayetler Birliği'ni temsilen birer üye |
| Toplantı ve karar | Üye tam sayısı ile toplanır, oy çokluğu ile karar alır |
Komisyonun bileşimi, ücret kararının teknik ve idari tarafları birlikte temsil ettiğini gösterir: standart kuruluşu, iki meslek odası ve yerel yönetimlerin iki birliği aynı masadadır. Üye tam sayısıyla toplanma şartı da kararın kolayca alınamayacağını ortaya koyar — bir üyenin katılmaması toplantıyı düşürür.
Yıllık artış: yeniden değerleme oranı tavanı
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Ölçüt | 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca o yıl tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranı |
| 🔴 Niteliği | Bir sonraki yılın taban ve tavan fiyatları bu oranı geçmeyecek şekilde Bakanlıkça belirlenir |
| Zaman | Takip eden yılın Ocak ayı başı itibarıyla artırılmak üzere Bakanlık internet sayfasından ilan edilir |
24/12/2021 değişikliği burada önemli bir nüans getirdi. Değişiklikten önce fiyatlar yeniden değerleme oranı kadar artırılıyordu; bugün oran bir tavandır ve Bakanlık bu oranı geçmemek kaydıyla belirler. Yani artış otomatik değildir.
Yeniden değerleme oranının vergi ve harç kalemlerindeki genel işleyişi için harçlar: yargı harcı, tapu harcı ve muafiyetler okunmalıdır.
Hangi yılın tarifesi uygulanır
| Konu | Kural |
|---|---|
| Esas | Ücretin tespitinde ve tahsil edilmesinde, periyodik kontrolün gerçekleştirildiği takvim yılı içinde geçerli olan ve Bakanlıkça ilan edilen taban–tavan aralığı esas alınır |
Bu fıkra 2022'de eklendi ve pratik bir tartışmayı kapatır: gecikmeli düzenlenen bir fatura, faturanın kesildiği yılın değil kontrolün yapıldığı yılın tarifesine tabidir. Kural hem tespiti hem tahsili kapsadığı için, yıl sonunda yapılıp ertesi yıl faturalanan bir kontrolde tarife farkı talep edilemez.
Tahsilat: kimden, ne kadar
| Durum | Kural |
|---|---|
| Yıllık periyodik kontrol | Ücret bina sorumlusundan, KDV dahil olarak A tipi muayene kuruluşunca tahsil edilir |
| 🔴 Tescil öncesi ilk kontrol | Asansör yaptırıcısından, periyodik kontrol ücretinin üç katı olacak şekilde, KDV dahil tahsil edilir |
| Birinci takip kontrolü | Güvensiz veya kusurlu asansörün birinci takip kontrolünde bina sorumlusundan ayrıca ücret talep edilemez |
| Sonraki takip kontrolleri | Ücret alınıp alınmayacağı, ilgili idare ile A tipi muayene kuruluşu arasındaki protokolle belirlenir |
| Yetki iptali hâlinde takip | Protokolle belirlenir; belirlenecek ücret periyodik kontrol ücretinden fazla olamaz |
Üç kat kuralı, yeni yapılarda bütçe kalemi olarak sıklıkla gözden kaçar. Ücretin muhatabı da bina sorumlusu değil asansör yaptırıcısıdır; sözleşmede aksi kararlaştırılmışsa bu, taraflar arasındaki bir iç mesele olarak kalır ve Yönetmelikteki sorumluluğu değiştirmez.
Takip kontrolü tarafındaki iki sınır da birlikte okunmalıdır. Birinci takip kontrolü ücretsizdir ve bu, bina sorumlusunun düzeltmeyi yaptırıp yeniden kontrol istemesinin önündeki mali engeli kaldırır. Yetki iptali hâlinde devreye giren yeni kuruluşun alacağı takip ücreti ise periyodik kontrol ücretini aşamaz; böylece kuruluş değişikliğinin faturası bina sorumlusuna yansıtılamaz.
🔴 İdare payı: azami %10 ve başka talep yasağı
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Oran | İlgili idarece belirlenen fiyatın azami %10'u, talep edilmesi ve protokolde belirtilmesi durumunda ilgili idareye aktarılır |
| Şeffaflık | Payın alınıp alınmayacağı ve alınacaksa miktarı protokolde açıkça belirtilir |
| 🔴 Yasak | İlgili idare; protokol aşamasında veya protokol süresi boyunca, idare payının dışında A tipi muayene kuruluşundan ayrıca ayni veya nakdi taleplerde bulunamaz; kuruluş da bu talepleri karşılamaz |
| Ödeme zamanı | Pay, periyodik kontrol hizmetine binaen düzenlenen fatura tarihinden sonra, protokolde belirtilen periyotta aktarılır |
2022'de eklenen bu fıkra, protokol ilişkisinin mali tarafını kapalı bir çerçeveye alır. Yasak çift yönlüdür: idare talep edemez, kuruluş da karşılayamaz. Bir A tipi muayene kuruluşunun idare payı dışında bağış, sponsorluk veya ayni katkı sağlaması bu hükme aykırıdır.
Faturada ne yazmak zorunda
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Zorunlu içerik | Periyodik kontrol sonucunda düzenlenen faturada asansörün adresi ve asansör kimlik numarası yer alır |
| Toplu fatura | Birden fazla asansörün kontrolü için tek fatura düzenlenirse, her asansör için bu bilgilerin faturada ayrıca yer alması sağlanır |
| Biçim | Fatura 213 sayılı Kanuna uygun olarak düzenlenir |
Bu şart, çok bloklu sitelerde denetlenebilirliği sağlar: tek satırda "asansör periyodik kontrolü" yazan bir fatura, hangi asansörün kontrol edildiğini göstermediği için Yönetmeliğe uygun değildir. Bina yönetimi bakımından fatura, kontrolün yapıldığını asansör bazında ispatlayan belgedir. Kimlik numarasının faturada aranması, kaydın Ulusal Adres Veri Tabanındaki bina numarasına bağlı asansör kimliğiyle eşleşmesini sağlar; böylece aynı sitede birden fazla asansör bulunduğunda hangisinin kontrol edildiği ve hangisinin atlandığı belge üzerinden görülebilir. Denetimde eksik çıkan asansörün faturada hiç görünmemesi, kontrolün yapılmadığına dair en doğrudan karinedir.
🔑 Devlet okullarında ücret alınamaz
| Kapsam | Kural |
|---|---|
| Kimler | Millî Eğitim Bakanlığına bağlı özel öğretim kurumları dışında kalan tüm resmî Devlet okulları |
| Muafiyet | Yıllık periyodik ve takip kontrollerinden ücret talep edilemez |
| İstisna | Tescil öncesi ilk periyodik kontroller bu muafiyetin dışındadır |
Muafiyetin sınırı iki noktada nettir: özel öğretim kurumları kapsam dışıdır ve yeni yapılan okul binasındaki tescil öncesi ilk kontrol ücretlidir. Muafiyet, mevcut okul binalarının yıllık kontrol yükünü kaldırmayı hedefler.
Muafiyetin ücrete ilişkin olduğu, kontrolün kendisine ilişkin olmadığı da not edilmelidir: devlet okulundaki asansör de yılda en az bir kez periyodik kontrole tabidir, etiket rejimi aynen uygulanır ve uygunsuzluk hâlinde mühürleme yaptırımı işler. Kaldırılan yalnız faturadır.
Süre dolmadan takip kontrolü istemek
| Durum | Kural |
|---|---|
| Kim | Kırmızı veya sarı renkli bilgi etiketi iliştirilmiş asansörde bina sorumlusu |
| Ne zaman | 60 veya 120 günlük süreler dolmadan başvurulması hâlinde |
| Süre | Takip kontrolü en fazla on iş günü içinde yapılır |
| Mavi etikette | Rapor onay tarihinden itibaren altmış gün içinde müracaat edilirse birinci takip kontrolü ücretsiz |
Erken başvuru imkânı, uygunsuzluğu erken gideren yönetimin asansörü bekletmeden hizmete almasını sağlar. Kırmızı etiketli bir asansörde bu, kullanım yasağının süresini kısaltmanın tek yoludur. Başvurunun alınması ve başvuru kayıtlarının muhafazası da kuruluşun yükümlülüğüdür; bu kayıt, on iş günlük sürenin ne zaman başladığını gösteren tek dayanaktır.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Tarife | Ücret, kontrolün yapıldığı yılın Bakanlıkça ilan edilen taban–tavan aralığı içinde mi |
| Karar | İlgili idarenin karar organı fiyatı belirledi mi; karar kamuoyuna duyuruldu mu |
| Pay | Protokolde idare payının alınıp alınmayacağı ve oranı açıkça yazılı mı; %10'u aşıyor mu |
| Ek talep | İdare, pay dışında ayni veya nakdi bir talepte bulundu mu |
| Fatura | Faturada asansörün adresi ve kimlik numarası var mı; toplu faturada her asansör ayrı ayrı gösterildi mi |
| Yeni bina | Tescil öncesi ilk kontrolün üç katlık ücreti yaptırıcıdan mı tahsil edildi |
| Takip | Birinci takip kontrolü için ayrıca ücret istendi mi |
| Okul | Resmî devlet okulunda yıllık ve takip kontrolleri için ücret talep edildi mi |
Ücret rejiminin bütününe bakıldığında amaç, kontrolü hem fiyat rekabetinden hem de idare–kuruluş ilişkisindeki gri alanlardan uzak tutmaktır: fiyat bandı yukarıdan, fiyat kararı idareden, pay ise protokolden gelir ve bu üçünün dışında para akışına yer bırakılmamıştır. Bina yönetimi bakımından pratik sonuç, faturanın tutarını değil hangi tarifeye ve hangi asansöre dayandığını denetlemektir.
