Vergi uzlaşması, bir inceleme raporundan sonra masaya oturmanın en hızlı yoludur. Ama iki noktada geri dönüşü yoktur: tarhiyat öncesi uzlaşma denenip başarısız olursa ceza kesildikten sonra yeniden uzlaşma istenemez, ve tarhiyattan önce uzlaşmaya varılırsa o husus hakkında dava açılamaz.
Bir de kapsam sorunu vardır ve çoğu dosyayı baştan ayırır: kaçakçılık fiilleriyle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde kesilen ceza uzlaşma kapsamı dışındadır.
Kapsam: hangi cezalar uzlaşılabilir
VUK Ek Madde 1, tarhiyat sonrası uzlaşmanın kapsamını çizer. Uzlaşma;
- mükellef tarafından, ikmalen, re'sen veya idarece tarh edilen vergilere ilişkin vergi ziyaı cezaları ile
- 5.000 Türk lirasını aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının
tahakkuk edecek miktarları konusunda istenebilir.
⚠ Parasal sınır her yıl değişir. Kanun metnindeki tutar 5.000 TL'dir; resmî konsolide metin uygulanan güncel tutarı parantez içinde 40.000 TL üzeri olarak göstermektedir. Bunun sebebi VUK mükerrer m.414/3'tür: "Bu Kanunda yer alan maktu hadler ile asgari ve azami miktarları belirtilmiş olan para ile ödenecek ceza miktarları, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak bu Kanun uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle uygulanır." Cari yıl için geçerli tutar, başvuru anında ayrıca teyit edilmelidir.
🔴 Kapsam dışı bırakılanlar (Ek m.1):
- 359. maddede yazılı fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde kesilen ceza,
- bu fiillere iştirak edenlere kesilen ceza,
- 370. maddenin (b) fıkrası kapsamında kendilerine ön tespite ilişkin yazı tebliğ edilen mükelleflere anılan maddeye göre kesilen ceza.
Birinci ve ikinci kalem doğrudan kaçakçılık dosyalarını ilgilendirir: sahte belge düzenleme veya kullanma gibi m.359 fiillerine dayanan bir tarhiyatta, uzlaşma kapısı kapalıdır. Bu dosyalarda hareket alanı m.359'un kendi indirim ve pişmanlık mekanizmalarındadır; ayrıntısı için VUK 359 kaçakçılık suçları yazımıza bakınız.
Ek m.1 son fıkra: sürekli, geçici ve merkezi uzlaşma komisyonlarının teşkili, uzlaşmaya müracaat etmeye yetkili olanların belirlenmesi, uzlaşmanın şekli, uzlaşmaya konu edilebilecek vergi, resim ve harçlara ilişkin cezaların belirlenmesi, komisyonların yetkileri ve usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.
⚠ Bu nedenle başvuru süresi ve komisyon önündeki usul Kanun'da değil, Yönetmeliktedir; bu yazıda o süreler yazılmamıştır ve dosya bazında yürürlükteki yönetmelikten teyit edilmelidir.
Tarhiyat öncesi uzlaşma: tek atış
Ek Madde 11/1: Bakanlık, vergi incelemesine dayanılarak tarh edilecek vergilere ilişkin kesilecek vergi ziyaı cezaları ile 5.000 (güncel metinde 40.000 üzeri) Türk lirasını aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında — 🔴 359. maddede yazılı fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde kesilecek ceza ile bu fiillere iştirak edenlere kesilecek ceza hariç — tarhiyat öncesi uzlaşma yapılmasına izin verebilir.
🔑 Ek m.11/2 — uzlaşılırsa yol kapanır: "Tarhiyattan önce uzlaşmaya varılması hâlinde tutanakla tespit edilen bu husus hakkında dava açılamaz ve hiçbir mercie şikayette bulunulamaz."
🔴 Ek m.11/3 — uzlaşılamazsa ikinci hak yok: "Tarhiyat öncesi uzlaşmanın temini edilememiş veya uzlaşma müzakeresinde uzlaşmaya varılamamış olması hâlinde mükellefler veya ceza muhatabı olanlar, cezanın kesilmesinden sonra uzlaşma talep edemezler."
Bu iki fıkra birlikte, tarhiyat öncesi uzlaşmayı tek atışlık bir karar hâline getirir: denenip sonuç alınamazsa, tarhiyat sonrası uzlaşma yolu da kapanır. Dolayısıyla hangi aşamada uzlaşmaya gidileceği, dosyanın en başında verilmesi gereken bir karardır.
| Tarhiyat öncesi (Ek m.11) | Tarhiyat sonrası (Ek m.1) | |
|---|---|---|
| Ne zaman | Vergi incelemesine dayalı tarhiyattan önce | Tarh edilen vergilere ilişkin cezalar için |
| m.359 fiilleri | Kapsam dışı | Kapsam dışı |
| Uzlaşılırsa | Dava açılamaz, şikâyet edilemez | Tutanak bağlayıcıdır |
| Uzlaşılamazsa | Ceza kesildikten sonra uzlaşma istenemez | Dava yolu açılır (Ek m.7) |
Uzlaşma ile dava aynı anda yürümez
Ek Madde 7/1: süresi içinde uzlaşma talebinde bulunan mükellef veya ceza muhatabı, uzlaşma talep ettiği ceza için ancak uzlaşma vaki olmadığı takdirde dava açma yoluna gidebilir.
Ek m.7/2: aynı ceza için uzlaşma talebinden önce dava açılmışsa, dava uzlaşma işleminin sonuca bağlanmasından önce vergi mahkemelerince incelenmez; ⚠ "herhangi bir sebeple incelenir ve karara bağlanırsa bu karar hükümsüz sayılır."
🔑 Ek m.7/4 — on beş günlük uzama: uzlaşmanın vaki olmaması hâlinde mükellef veya ceza muhatabı, kesilen cezaya, uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanağın kendisine tebliğinden itibaren genel hükümler dairesinde ve yetkili vergi mahkemesi nezdinde dava açabilir. "Bu takdirde, dava açma müddeti bitmiş veya 15 günden az kalmış ise bu müddet tutanağın tebliği tarihinden itibaren 15 gün olarak uzar."
Bu, uzlaşma denemesinin dava hakkını yakmamasını sağlayan güvencedir: süre bitmiş olsa dahi tutanağın tebliğinden itibaren on beş gün kazanılır.
Ek m.7/5: uzlaşmanın vaki olmaması hâlinde, ikinci fıkra uyarınca durdurulmuş olan davanın görülmesine, keyfiyetin vergi dairesince işarı üzerine vergi mahkemesinde devam olunur.
Vergi davasının süreleri, tahsilat ve yürütmenin durdurulması rejimi için vergi davası: süreler, tahsilat ve yürütme yazımıza bakınız.
Ödeme zamanı
Ek Madde 8, uzlaşma konusu yapılan vergi ve cezaların ödeme zamanını ikiye ayırır:
- Uzlaşma vaki olduğu takdirde: uzlaşma tutanağı, ödeme zamanlarından önce tebliğ edilmişse kanuni ödeme zamanlarında; ödeme zamanları kısmen veya tamamen geçtikten sonra tebliğ edilmişse, ödeme süreleri geçmiş olanlar uzlaşma tutanağının tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.
- Uzlaşma vaki olmadığı takdirde: bu Kanunun 368. maddesi ile 2577 sayılı Kanunun 27. maddesinin dördüncü fıkrası hükümleri dairesinde ödenir.
Uzlaşma ile indirim arasında seçim
Ek Madde 9 (5/12/2019 tarihli 7194 sayılı Kanun'la değiştirilmiştir) iki kurumu birbirinden ayırır:
🔑 Ek m.9/1: "Bu bölüm uyarınca üzerinde uzlaşılan cezalar hakkında başkaca bir indirim uygulanmaz."
Ek m.9/2: hakkında 376. maddenin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi hükümleri uygulanan cezalar için bu bölüm hükümleri uygulanmaz. Ancak devamındaki cümle bir çıkış bırakır: "Mükellefin uzlaşma tutanağını imzalayıncaya kadar uzlaşma talebinden vazgeçtiğini beyanla hadiseye 376 ncı maddenin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi hükümlerinin uygulanmasını isteme hakkı mahfuzdur."
Yani uzlaşma ile cezada indirim birlikte kullanılamaz; ikisi arasında seçim yapılır. Ve seçim, uzlaşma tutanağı imzalanana kadar değiştirilebilir. Uzlaşma masasında varılan rakam beklenenin altındaysa, tutanak imzalanmadan önce indirim yoluna dönmek hukuken mümkündür.
Ek Madde 12: 2978 sayılı Ücretlilere Vergi İadesi Hakkında Kanun'un 6. maddesi uyarınca kesilen cezalar da uzlaşma mevzuuna dâhildir.
Yazmadığımız kısım
Uzlaşma başvuru süreleri, komisyonların yapısı ve müzakere usulü Kanun'da değil, Ek m.1'in son fıkrası uyarınca çıkarılan yönetmelikte düzenlenmiştir. Bu yazıda o sürelere ilişkin bir gün sayısı yazılmamıştır; ihbarnamede veya inceleme raporunda gösterilen başvuru süresi, yürürlükteki yönetmelikten teyit edilmelidir.
Aynı şekilde parasal sınır, mükerrer m.414 uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiğinden, cari yıl tutarı ayrıca kontrol edilmelidir.
Uzlaşma sağlanmaz ve tahsilat aşamasına geçilirse ödeme emri rejimi devreye girer; bunun için ödeme emrine itiraz, mal bildirimi ve tecil yazımız ilgilidir.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: vergi inceleme raporu ve varsa vergi tekniği raporu, ihbarnameler ve tebliğ tarihleri, tarhiyatın hangi maddeye dayandığı (ikmalen, re'sen veya idarece), kesilen cezaların tür ve tutarları, daha önce tarhiyat öncesi uzlaşma talep edilip edilmediği ve sonucu, ve varsa uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanak ile tebliğ tarihi.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: cezaların uzlaşma kapsamına girip girmediği — özellikle tarhiyatın m.359 fiillerine dayanıp dayanmadığı, tarhiyat öncesi uzlaşma denenmişse Ek m.11/3 uyarınca tarhiyat sonrası yolun kapanıp kapanmadığı, uzlaşma ile m.376 indirimi arasındaki seçimin bu dosyada hangisi lehine olduğu ve tutanak imzalanmadan önce dönüş imkânının durumu, uzlaşma vaki olmazsa Ek m.7/4'teki on beş günlük uzamanın dava takvimine etkisi, ve halihazırda açılmış bir dava varsa Ek m.7/2 uyarınca o davanın durumu.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil kapsam ve aşama tespitidir; tarhiyat öncesi uzlaşma denenip sonuç alınamazsa ikinci bir uzlaşma hakkı doğmaz.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Uzlaşma, komisyonun takdirine bağlı bir müzakeredir; Kanun yalnızca çerçeveyi çizer ve tarhiyattan önce uzlaşmaya varılması hâlinde o husus hakkında dava açılamayacağını açıkça yazar.
