Müşteriye SMS, e-posta veya arama yoluyla pazarlama yapan her işletme için iki kural belirleyicidir: önceden onay ve İYS kaydı. Sistem dışında alınan bir onay üç iş günü içinde kaydedilmezse geçersiz sayılır. Kaynak, Ticari İletişim ve Ticari Elektronik İletiler Hakkında Yönetmelik (RG 15/7/2015, sayı 29417); 4 Ocak 2020 değişikliği İYS'yi rejimin merkezine yerleştirmiştir. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
E-ticaret tarafındaki aracı hizmet sağlayıcı yükümlülükleri için e-ticarette pazaryeri rejimi: eşikler ve lisans okunmalıdır.
🔴 Onay ve İYS: iki katmanlı zorunluluk
| Kural | | --- | | Hizmet sağlayıcının; mal ve hizmetlerini tanıtmak, pazarlamak, işletmesini tanıtmak ya da kutlama ve temenni gibi içeriklerle tanınırlığını artırmak amacıyla gönderdiği ticari elektronik iletiler için kendisi tarafından ya da İYS üzerinden önceden onay alınır | | Onay, reddetme hakkı kullanılıncaya kadar geçerlidir | | 🔴 Ticari elektronik ileti göndermek isteyen gerçek ve tüzel kişiler İYS'ye kaydolur | | 🔴 İYS üzerinde onayı bulunmayan alıcılara ticari elektronik ileti gönderilemez |
"Kutlama ve temenni" içeriklerinin de kapsama alınması dikkat çekicidir: bayram veya yılbaşı mesajı, satış teklifi içermese bile tanınırlığı artırma amacı taşıdığı için ticari elektronik iletidir ve onaya tabidir.
Onayın süresiz olması da önemlidir: alıcı reddetmedikçe onay geçerliliğini korur, yıllık yenileme gerekmez. Buna karşılık onayın geçerli kalması ile kullanılabilir olması aynı şey değildir: İYS kaydı düşmüş veya hiç yapılmamışsa onay hukuken var olsa bile ileti gönderilemez.
🔑 Onayın alınma usulü
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Şekil | Onay yazılı olarak, her türlü elektronik iletişim aracıyla ya da İYS üzerinden alınabilir |
| İçerik | Alıcının ticari elektronik ileti gönderilmesini kabul ettiğine dair olumlu irade beyanı, adı ve soyadı ile elektronik iletişim adresi |
| 🔑 İYS onayında | Olumlu irade beyanı ve elektronik iletişim adresi yer alır (ad-soyad aranmaz) |
| Fiziki ortam | Onayı verenin imzası aranır |
| Elektronik ortam | Onayın alındığı bilgisi, reddetme imkânı da tanınmak suretiyle, alıcının elektronik iletişim adresine 24 saat içinde iletilir; İYS üzerinden alınan onaylara bu fıkra uygulanmaz |
| 🔴 Yasak | Alıcının elektronik iletişim adresine ticari elektronik ileti gönderilerek onay talebinde bulunulamaz |
Son satır uygulamada en çok ihlal edilen kuraldır: "Bizden ileti almak ister misiniz?" diye gönderilen bir SMS'in kendisi izinsiz ticari elektronik iletidir. Yasak yalnız elektronik iletişim adresine gönderilen onay talebini kapsar; müşteriyle fiziki temas hâlinde, çağrı merkezinde veya web sitesindeki bir formda onay istenmesi mümkündür.
24 saat kuralı da 2020'de geldi; önceki metin "aynı gün" diyordu. İYS üzerinden alınan onaylarda bu teyit yükümlülüğü aranmaz, çünkü kayıt zaten sistemde oluşur.
Sözleşme içine gömülen onay
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Yer | Onay, abonelik, satış veya üyelik sözleşmesi gibi bir sözleşmenin içine dâhil edilerek alınıyorsa sözleşmenin sonunda, olumlu irade beyanından veya imzadan önce |
| Başlık | "Ticari elektronik ileti" kenar başlığı altında |
| 🔴 Biçim | Reddetme imkânı da tanınarak, en az on iki punto ile yazılır |
| 🔴 Önceden seçim | Onay metninde olumlu irade beyanı önceden seçilmiş olarak yer alamaz |
| 🔴 Ön şart yasağı | Hizmet sağlayıcı, ticari elektronik ileti onayı vermesini sunduğu mal ve hizmetin temini için ön şart olarak ileri süremez |
Bu üç kural birlikte, sözleşmeye gizlenmiş ve işaretli gelen onay kutucuklarını geçersiz kılar. On iki punto şartı ölçülebilir bir biçim kuralıdır; küçük punto ile yazılmış bir onay metni bu şartı karşılamaz.
Ön şart yasağı ise onayı hizmetin karşılığı olmaktan çıkarır: "İzin vermezseniz üyelik açılmaz" uygulaması hukuka aykırıdır. Kural, onayın gerçekten iradi olmasını sağlar; hizmete erişimi onaya bağlayan bir kurgu, alınan onayı da sakatlar.
Onayın kapsamı: bayilik ve promosyon
| Durum | Kural |
|---|---|
| 🔑 Sözleşme ağı | Acentelik, özel yetkili işletme ya da bayilik sözleşmesindeki taraflardan birine verilen onay; bu sözleşmeye konu mal, hizmet veya marka ile sınırlı olarak sözleşmenin diğer tarafı için de verilmiş kabul edilir |
| Promosyon | Hizmet sağlayıcı aldığı onayı, kendi mal veya hizmetleriyle birlikte olmak kaydıyla promosyon olarak sunulan mal ve hizmetler için de kullanabilir; ancak bu promosyon ilişkisinin bir sözleşmeye bağlı olması şarttır |
Bayilik istisnası marka ve sözleşme konusuyla sınırlıdır: bayiye verilen onay, ana şirketin başka markalarına genişletilemez. Hüküm çift yönlü işler — onay hangi tarafa verilmişse diğer taraf da aynı sınırlar içinde kullanabilir; yani bayiye verilen onayı ana şirket, ana şirkete verileni bayi kullanabilir, ama yalnız o sözleşmeye konu mal, hizmet veya marka için.
Promosyon kuralı da iki şart taşır: onay veren hizmet sağlayıcının kendi mal veya hizmetiyle birlikte sunulması ve promosyon ilişkisinin sözleşmeye dayanması.
🔑 Onay gerektirmeyen hâller
| Fıkra | Hâl | İYS kontrolü |
|---|---|---|
| (1) | Alıcının kendisiyle iletişime geçilmesi amacıyla iletişim bilgilerini vermesi hâlinde, temin edilen mal veya hizmetlere ilişkin değişiklik, kullanım ve bakıma yönelik iletiler | Yapılmaz |
| (2) | Devam eden abonelik, üyelik veya ortaklık durumu ile tahsilat, borç hatırlatma, bilgi güncelleme, satın alma ve teslimat benzeri bildirimler ve mevzuattan doğan bilgi verme yükümlülüğü | Yapılmaz |
| 🔴 (3) | Tacir veya esnaf olan alıcıların adreslerine gönderilen iletiler | Yapılır |
| (4) | Sermaye piyasası mevzuatı uyarınca aracılık faaliyetinde bulunan şirketlerce müşterilere gönderilen bilgilendirme amaçlı iletiler | Yapılmaz |
| 🔴 Sınır | | --- | | İkinci fıkradaki bildirimlerde herhangi bir mal veya hizmet özendirilemez veya bunların tanıtımı yapılamaz | | Tacir ve esnaflar 9 uncu maddedeki reddetme hakkını kullanırsa, onayları alınmadan ticari elektronik ileti gönderilemez | | Üçüncü fıkra kapsamında ileti göndermeden önce, tacir veya esnaf alıcıların elektronik iletişim adresleri hizmet sağlayıcı tarafından İYS'ye kaydedilir ve ret hakkını kullanıp kullanmadığı İYS üzerinden kontrol edilir |
Tacir ve esnaflara ileti göndermek için önceden onay gerekmez — ama bu kontrolsüz bir serbestlik değildir: adresler İYS'ye kaydedilir ve her gönderim öncesi ret kaydı sorgulanır.
İkinci fıkradaki bildirimler bakımından da sınır nettir: fatura hatırlatmasının içine indirim kuponu eklemek, bildirimi ticari elektronik iletiye dönüştürür ve onay şartını doğurur. Aynı sınır birinci fıkra için de geçerlidir; alıcının iletişim bilgisini vermesi, yalnız temin edilen mal veya hizmete ilişkin değişiklik, kullanım ve bakım iletilerine kapı açar — yeni ürün tanıtımına değil.
🔴 İYS kaydı: üç iş günü ve geçersizlik
| Kural | | --- | | İYS üzerinden alınmayan onaylarda, onayın alındığına ilişkin ispat yükümlülüğü hizmet sağlayıcıya aittir | | İYS üzerinden alınmayan onaylar, hizmet sağlayıcı tarafından üç iş günü içinde İYS'ye kaydedilir | | 🔴 İYS'ye kaydedilmeyen onaylar geçersiz kabul edilir |
Bu üç fıkra, 2020 değişikliğinin çekirdeğidir. Kendi kanalından toplanan onaylar hukuken geçerli olmaya devam eder, ancak üç iş günü içinde sisteme işlenmezse geçerliliğini yitirir. Yani onayın varlığı yetmez; kaydı da gerekir.
"İş günü" tanımı da yönetmelikte yapılmıştır: ulusal bayram ile genel ve hafta sonu tatil günleri hariç diğer günler.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Kayıt | İşletme İYS'ye kayıtlı mı; markalar için ayrı İYS numarası alındı mı |
| Onay | Gönderim öncesi İYS'de onay kaydı sorgulandı mı |
| Süre | Kendi kanalından alınan onaylar üç iş günü içinde İYS'ye işlendi mi |
| Biçim | Sözleşmeye gömülü onay 12 punto ve kenar başlıklı mı; kutucuk önceden işaretli mi |
| Ön şart | Hizmet, onay verilmesine bağlanmış mı |
| Teyit | Elektronik onayda 24 saat içinde ret imkânlı teyit gönderildi mi |
| İstisna | Bildirim iletisine tanıtım veya özendirme eklenmiş mi |
| Tacir/esnaf | Adresler İYS'ye kaydedilip ret kaydı kontrol ediliyor mu |
| Bayilik | Kullanılan onay, sözleşme konusu mal, hizmet veya markayla sınırlı mı |
Rejimin mantığı, izni işletmenin kendi kayıtlarından çıkarıp merkezî ve alıcının erişebildiği bir sisteme taşımaktır. Bu nedenle bir uyuşmazlıkta ilk bakılacak yer şirketin CRM kaydı değil, İYS kaydıdır: sistemde görünmeyen bir onay, sözleşmede imzalı dursa bile geçersizdir. İşletme bakımından pratik sonuç, onay toplama ile onay kaydetme süreçlerini üç iş günlük bir takvimle birbirine bağlamaktır. Kişisel veri boyutu için KVKK'da yurt dışına veri aktarımı ve KVKK: aydınlatma, VERBİS, başvuru ve cezalar okunmalıdır.
Son olarak kapsam dışı kalan bir alan da vardır: Yönetmelik, vakıf üniversitelerinin ve diğer özel eğitim ve öğretim kurumlarının öğrencilerine yönelik belirli iletileri gibi ayrıca sayılan hâllerde uygulanmaz. Kapsam istisnaları dar yorumlanır; bir işletmenin kendisini bu istisnalar içinde görmesi için Yönetmeliğin ikinci maddesindeki listede açıkça yer alması gerekir.
Onay rejiminin kişisel veri mevzuatıyla ilişkisi de tek yönlü değildir: ticari elektronik ileti onayının alınmış olması, aynı verinin işlenmesi için KVKK bakımından ayrıca bir hukuka uygunluk sebebi bulunması gereğini ortadan kaldırmaz. İki rejim paralel işler ve biri diğerinin yerine geçmez.
