Karadağ'da Boşanma, Velayet ve Miras: Türk Ailelerin Bilmesi Gereken Her Şey (2026)

Karadağ'da Boşanma, Velayet ve Miras: Türk Ailelerin Bilmesi Gereken Her Şey (2026)

Budva'daki ofisimize gelen Türk müvekkillerin yarısı yatırım, şirket veya oturum izni için gelir; diğer yarısı ise çok daha zor bir konuyla — boşanma, velayet krizi ya da Türkiye'de vefat eden bir yakının Karadağ'daki mülkü için. Son üç yılda Karadağ'a yerleşen Türk aile sayısı katlandı, ama iki ülke hukukunun çarpıştığı aile hukuku davalarında Türkçe kaynak neredeyse sıfır. Karadağ boşanma davası nerede açılır, Karadağ'daki daire boşanmada nasıl paylaşılır, Türkiye'deki veraset ilamı Budva tapusunda neden çalışmaz, Karadağ velayet kararı İstanbul'da tanınır mı — bu soruların cevaplarını verirken, iki ülke mevzuatını yan yana koymak ve Podgorica Temel Mahkemesi'nin (Osnovni sud) iç pratiğini bilmek zorundayız.

İlgili rehberler: Karadağ'da gayrimenkul alımı (boşanmada paylaşılan mülk), DOO şirket kuruluşu (mirasta hisse intikali), banka hesabı açma (vefat sonrası blokaj), vergi mukimliği, ticari uyuşmazlık ve tanıma-tenfiz. Hizmetler: aile ve miras hukuku, gayrimenkul yatırımı, şirket kuruluşu. İlk temas: iletişim.

Bu yazıda; Karadağ Aile Kanunu (Porodični zakon), Miras Kanunu (Zakon o nasljeđivanju), Karadağ Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu (Zakon o međunarodnom privatnom pravu) ile Türk MÖHUK (5718) ve TMK paralel hükümlerini kullanarak; RoNa Legal'in duruşma salonundan, Bar noterliğinden, Podgorica Adalet Bakanlığı koridorundan biriktirdiği somut verilerle — ve 1 Ocak 2026'dan itibaren yürürlüğe giren yeni Karadağ avukatlık tarifesindeki güncel EUR rakamlarıyla — sınır ötesi aile hukukunun pratik haritasını çıkardım. Yazı uzundur, çünkü konu kısaltılırsa müvekkili korumaz. Aradığınız bölüme doğrudan atlayın, ama vaka senaryolarını atlamayın — çoğu dosyamız o senaryolardan birinin eşdeğeridir.

Karadağ Aile Hukukunun Çekirdek Çerçevesi: Porodični Zakon ve 2020 Değişiklikleri

Karadağ aile hukukunun omurgası 2007'de yürürlüğe giren ve 2016 ile 2020'de önemli değişiklikler geçiren Porodični zakon'dur (Sl. list RCG 1/2007, Sl. list CG 53/2016 ve 76/2020). Bu kanun evliliğin kuruluşundan boşanmaya, velayetten nafakaya ve evlilik dışı birlikteliğe kadar tüm aile ilişkilerini tek çatı altında toplar. 2020 değişiklikleri özellikle velayet değerlendirme kriterlerini genişletti, çocuğun dinlenme hakkını güçlendirdi ve aile içi şiddet tanımını ağırlaştırdı.

Kanun, SFRJ döneminin klasik Güney Slav aile hukuku geleneğine dayanır ve dolayısıyla Sırbistan, Bosna-Hersek ve Kuzey Makedonya kodekslerinin akrabasıdır. Türk hukuku ile karşılaştırınca pek çok yönden paraleldir — eşlerin eşitliği, çocuğun üstün yararı, re'sen araştırma ilkesi — ama kritik farklar da vardır. Örneğin Türkiye'de evlenme yaşı istisnasız 17 (mahkeme kararıyla 16) iken, Karadağ'da 18 yaşın tamamlanması genel kuraldır ve erken evlilik mahkeme onayıyla mümkündür. Karadağ'da medeni nikah (građanski brak) yetkili idari makam önünde kurulmuş olmak zorundadır; dini nikahın hiçbir medeni hükmü yoktur — Türk müvekkillerime her zaman söylediğim gibi, imam nikâhıyla evli Türk çiftin Karadağ hukukunda evli sayılabilmesi için ya Karadağ'da ya da Türkiye'de medeni nikah olmalıdır.

Karadağ hukukunun dikkat çekici bir özelliği ise evlilik dışı birlikteliği (vanbračna zajednica) evlilikle büyük ölçüde eşitlemesidir. Porodični zakon m. 12 ve Zakon o nasljeđivanju, uzun süreli olan ve evlenme engeli bulunmayan birlikteliklere nafaka, ortak mal edinimi ve miras bakımından evliliğin sonuçlarını bağlar. Türk Medeni Kanunu'nda hiç yeri olmayan bu kurum, Karadağ'da yaşayan Türk çiftlerin dikkat etmesi gereken ilk sürprizdir: üç yıl birlikte yaşadığınız ve ortak çocuğunuz olan kişi, evli olmasanız bile Karadağ'da size birinci derece mirasçıdır.

Karadağ'da Boşanma: Anlaşmalı ve Çekişmeli Prosedür

Karadağ hukukunda iki boşanma yolu vardır. Anlaşmalı boşanma (sporazumni razvod) — Porodični zakon m. 54 vd. — eşlerin birlikte mahkemeye başvurmasını ve dilekçeyle birlikte velayet, kişisel ilişki düzenlemesi ve ortak malların paylaşımı hakkında yazılı ve imzalı bir anlaşma sunmasını gerektirir. Bu, İspanyol ve İtalyan tipi bütünleşik ayrılık paketidir; yani "sadece boşanalım, mal paylaşımını sonra konuşuruz" yaklaşımı Karadağ'da işlemez. Çekişmeli boşanma (tužba za razvod) ise m. 53 vd. uyarınca "evlilik ilişkilerinin ciddi ve sürekli biçimde bozulmuş olması" — yani kusur değil, bozulma (irretrievable breakdown) — esasına dayanır. Türk MK m. 166'daki "evlilik birliğinin temelinden sarsılması" formülüne içerik olarak çok yakındır, ama Karadağ hâkimi kusur araştırmasına girmez; evlilik birliğinin fiilen bitip bitmediğine bakar.

Kanunun çoğu Türk müvekkile sürpriz gelen bir hükmü daha var: Porodični zakon m. 55 uyarınca koca, eşinin hamileliği süresince ve çocuğun bir yaşını doldurmasına kadar ancak kadının rızasıyla boşanma davası açabilir. Rıza yoksa dava reddedilir veya beklemeye alınır. Türk TMK m. 181'deki "evlilik birliğinin devamı sırasında kadının doğuracağı çocuk" hükmü bir babalık karinesi düzenlemesidir; Karadağ'daki bu hüküm ise doğrudan dava açma yasağıdır — karıştırmamak gerekir.

Yetkili mahkeme, Karadağ Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu (Zakon o parničnom postupku) m. 57'ye göre eşlerin son ortak ikametgâhının bulunduğu Osnovni sud ile genel yetkili mahkemedir. Budva'da oturan Türk çift Kotor Temel Mahkemesi'nde dava açar; Bar'da oturan çift Bar Temel Mahkemesi'nde. Dava dilekçesinden önce tarafların yerel sosyal hizmet merkezine (centar za socijalni rad) başvurup uzlaşma denemesinden geçmesi kuraldır; bu makam sadece uzlaştırmakla kalmaz, velayet konusunda mahkemeye görüş sunan resmi organdır (organ starateljstva). Görüşü bağlayıcı değildir ama mahkemelerin çok büyük bir kısmı bu görüşe uyar — bu yüzden sosyal hizmet merkezi görüşmesi hafife alınacak bir adım değildir.

Gerçekçi Süreler ve 2026 Harç Tarifesi

Dosyamdaki ortalamalara göre Karadağ'da çocuksuz bir çiftin anlaşmalı boşanma davası 2-4 ay içinde kesinleşir; çocuklu ve velayet planı (plan roditeljstva) onaylanması gereken anlaşmalı boşanmalar 3-6 ay sürer. Çekişmeli basit davalar 8-14 ay, yabancı unsurlu ve tebligat gerektiren dosyalar ise 1 ila 3 yıl arasında kalır. Tebligatın Türkiye'ye 1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi üzerinden yapılması tek başına 4-8 ay sürebilir; bu süreyi hafife alan müvekkile yanlış umut vermemek en temel avukatlık sorumluluğumuzdur.

Harç tarafında belirleyici olan iki metin var. Mahkeme harçları Kanunu (Zakon o sudskim taksama) m. 23'e göre boşanma davasında taksa değeri sabit 1.000 EUR üzerinden hesaplanır; pratikte dilekçe ve karar harcı toplamı 80-100 EUR civarındadır. Asıl değişiklik avukatlık tarafında oldu: Karadağ Barosu (Advokatska komora Crne Gore), 23 Ekim 2024 tarihli genel kurul kararı ve yeni tarife (Sl. list CG 132/2025) ile ücretleri neredeyse iki katına çıkardı ve yeni tarife 1 Ocak 2026'dan itibaren uygulanıyor. Anlaşmalı boşanma dilekçesi 125 EUR'dan 250 EUR'a, çekişmeli davada duruşmada temsil aynı şekilde 250 EUR'a, temyiz (žalba) dilekçesi 250 EUR'dan 500 EUR'a, anayasa şikâyeti 300 EUR'dan 500 EUR'a yükseldi. Bu, tarifenin taban değerleridir; avukat müvekkille tarifenin %50 altında veya beş katına kadar ücret serbestçe kararlaştırabilir ve KDV mükellefi avukatlar bu rakamlara %21 KDV ekler.

Dosyamdaki gerçek rakamlarla konuşursak: Karadağ'da anlaşmalı boşanma tam takibi (dilekçe + duruşma + kesinleşme) 2026 itibarıyla avukatlık ücreti 800-2.500 EUR; çekişmeli boşanma + basit mal paylaşımı 3.500-8.000 EUR; mal paylaşımı değeri yüksek (örneğin 500.000 EUR üstü Budva villası) ise avukatlık ücreti dava değerine bağlı kademeli olarak 10.000 EUR ve üzerine çıkabilir. Sudski tumač (yeminli tercüman) Türkçe için ayrı bir kalemdir — duruşmada sözlü 30-60 EUR/saat, yazılı belgede 15-25 EUR/sayfa. Bu rakamlar müvekkilleri korkutmak için değil, tam tersine bütçeyi en baştan doğru kurup sonradan sürprizle karşılaşmasınlar diye şeffafça paylaştığım verilerdir.

Sınır Ötesi Yetki Çatışması: Forum Shopping Sanatı

Bu, dosyalarımın %70'inin kaderini belirleyen bölümdür ve Türkçe kaynaklarda doğru dürüst işlenmemiştir. Türk çift Budva'da yaşıyorsa, boşanma davası hangi ülkede açılacak? İki ülke mahkemesi de birbirinden habersiz karar verirse ne olur? Türkiye'deki mülk Karadağ mahkemesinin kararıyla bölünebilir mi? Bu soruların yanıtları iki kanunlar ihtilâfı sistemini paralel okumakla mümkündür.

Karadağ tarafında Zakon o međunarodnom privatnom pravu (Sl. list CG 1/2014) boşanma için basamaklı bir sistem öngörür: eşlerin dava anındaki ortak vatandaşlık hukuku → yoksa ortak mutat mesken hukuku → yoksa son ortak mutat mesken hukuku → yoksa Karadağ hukuku. 2014 Kanunu dikkat çekici bir yenilik getirmiştir: eşler yazılı ve noterce onaylı bir sözleşmeyle uygulanacak hukuku seçebilir. Karadağ mahkemesinin yetkisi ise eşlerden biri Karadağ vatandaşıysa, her ikisinin mutat meskeni Karadağ'daysa veya bir eşin mutat meskeni Karadağ'daysa açıktır.

Türk tarafında MÖHUK 5718 m. 14 neredeyse aynı basamaklı sistemi kullanır: ortak millî hukuk → müşterek mutad mesken hukuku → Türk hukuku. Türk mahkemesinin yetkisi ise MÖHUK m. 41 gereği Türk vatandaşıysa her halde açıktır. Bu, çoğu Türk müvekkilin gözden kaçırdığı bir gerçek: Budva'da 5 yıldır yaşayan bir Türk çift, hâlâ Türk vatandaşı olduğu sürece İstanbul Aile Mahkemesi'nde boşanma davası açabilir. Açabilir derken, açması gerekir anlamında değil; seçeneklerinden birinin bu olduğu anlamında.

İki ülkede aynı boşanma için paralel dava açılırsa lis pendens (derdestlik) sorunu doğar. Karadağ Kanunu m. 76, Türkiye'de önce açılmış davayı Karadağ kararının Türkiye'de tanınabilir olması koşuluyla öncelikli sayar. Türk MÖHUK m. 47 de benzer şekilde yabancı mahkemedeki davanın derdestliğini kabul eder. Pratik sonuç şudur: forumu önce kapan kazanır. İki ülkeden biri kararını önce kesinleştirirse diğeri çoğunlukla tanıma yoluna girer.

Pratik Karar Ağacı: Müvekkil Hangi Ülkede Dava Açmalı?

Bir RoNa Legal toplantısında müvekkille en çok konuştuğumuz soru budur. Dört senaryoda net tavsiyem şöyledir.

Senaryo 1 — İki Türk eş, Karadağ ikametli, mülkler Karadağ'da: Karadağ Osnovni sud da yetkilidir, Türk Aile Mahkemesi de. Karadağ hâkimi ortak Türk vatandaşlığı nedeniyle Türk MK'yı uygular (m. 85); yani aynı sonucu alırsınız. Ama mülkler Karadağ'da olduğu için mal paylaşımı zaten Karadağ'ın münhasır yetkisindedir (lex rei sitae). Tavsiye: Karadağ'da anlaşmalı boşanma + mal paylaşımı tek pakette, sonra Türkiye'de tanıma davası. Toplam süre 5 ay, maliyet 2.500-4.500 EUR civarı.

Senaryo 2 — Türk + Karadağlı karma evlilik, Karadağ ikametli: Karadağ hâkimi ortak vatandaşlık yok → ortak mutat mesken Karadağ → Karadağ hukukunu uygular. Eşler isterse hukuk seçimiyle Türk hukukunu seçebilir (m. 85a). Burada en kritik husus şu: Türk mahkemesinde dava açıldıysa Karadağlı eşe 1965 Lahey Sözleşmesi üzerinden usulüne uygun tebligat yapılması şarttır; aksi halde Karadağ, Türk kararının tanınmasını Kanun m. 145 (savunma hakkı ihlali) gerekçesiyle reddeder. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2020 sonrası içtihadını da bu yönde sıkılaştırmıştır.

Senaryo 3 — İki Türk, biri Türkiye'ye dönmüş: İki forum da açık. Müvekkil Türkiye'ye dönen eş ise Türkiye'de dava açmak hem daha hızlı (anlaşmalı 1-2 ay) hem daha ucuzdur — sudski tumač masrafı yok, İstanbul nafakası genelde yüksek. Müvekkil Karadağ'daki eş ise Karadağ'da dava açmak avantajlıdır, çünkü tebligat karşı tarafa işler.

Senaryo 4 — Çocuklar Türkiye'de okula gidiyor, velayet davası: Bu senaryoda mahkeme seçimi yoktur. 1996 Lahey Çocukların Korunması Sözleşmesi m. 5, Türkiye ve Karadağ'ın ikisinin de taraf olduğu bu sözleşme, yetkiyi çocuğun mutat meskeni devletine bırakır. Çocuk Ankara'da okula gidiyorsa Ankara Aile Mahkemesi münhasıran yetkilidir. Karadağ Osnovni sud sadece acil koruyucu tedbir verebilir (m. 11), esas velayet kararını veremez.

🎯 Ara CTA: Sınır ötesi bir aile hukuku sorunu yaşıyorsanız, dava hangi ülkede açılırsa açılsın ilk 60 gündeki stratejik karar sürecin kalanını belirler. RoNa Legal olarak tüm aile hukuku ön görüşmeleri avukat-müvekkil gizliliği kapsamındadır. WhatsApp'tan ulaşabilirsiniz: +90 530 277 0845 veya aile hukuku hizmet sayfamızdan bize yazabilirsiniz.

Vaka 1: Budva'daki İki Dairenin Öyküsü — Sınır Ötesi Boşanma

Geçen yıl Budva'da üç yıldır yaşayan Türk bir çiftin dosyası önüme geldi. Koca yazılım girişimcisi, eş ise küçük bir butik oteli işletiyordu. Budva'da iki daire — biri birlikte aldıkları deniz manzaralı, diğeri kadın eş adına yatırım olarak tapulu — İstanbul Etiler'de düğün hediyesi olarak kocanın babasından kadın eşe geçmiş bir daire, Karadağ'da %60-%40 ortaklı bir DOO (butik oteli işleten şirket). Boşanma kararı verilmişti ama fasit bir noktada takılmışlardı.

Müvekkilim (kadın eş), arkadaşının tavsiyesiyle önce İstanbul Aile Mahkemesi'nde boşanma davası açmıştı. Dava kabul edildi, ama ilk duruşmada hâkim mal paylaşımı talebini ayırdı; çünkü İstanbul Aile Mahkemesi Karadağ'daki taşınmazlar ve DOO hissesi hakkında icraî karar veremezdi — lex rei sitae ilkesi nedeniyle. Kadın müvekkil beni aradığında soru netti: "Türk boşanma kararı alacağım kesinleşti, ama Budva'daki dairelerimi nasıl kurtaracağım?"

RoNa Legal olarak verdiğimiz strateji şuydu: Türkiye'deki boşanma davası sürsün ve kesinleşsin; bu arada Karadağ'da paralel olarak mal paylaşımı davası (tužba za podjelu bračne imovine) açalım. Karadağ mahkemesi Porodični zakon m. 294 gereği eşit pay (½-½) karinesi ile başlar; eşin katkısı açıkça daha büyükse orantısal paylaşım yapabilir. Deniz manzaralı daire ortak mal sayıldı; kadın eş adına yatırım dairesi için ayrı davada o dairenin de evlilik sürecinde ortak sermayeyle alındığını ispatlamak gerekti — banka kayıtları, havale dekontları, kocanın e-postalarındaki "biz alıyoruz" ifadeleri delil olarak toplandı. DOO hissesi tarafında ise Karadağ Şirketler Kanunu m. 70 kaydın yalnızca ortak sıfatı verdiğini söylese de, kadın eşin %40'lık payın fiilî yarısına — yani şirket değerinin %20'sine — alacak hakkı bulunduğunu Podgorica pratiğinden biliyorduk. Şirket değerlemesi için mahkeme vještak (bilirkişi) atadı; DCF yöntemiyle şirket 480.000 EUR değerlendi; kadın müvekkile tazminat olarak 96.000 EUR hakedildi, taksitle ödenmesi için bir protokol yapıldı.

İstanbul Etiler'deki daire için ise Türkiye'de ayrı mal rejimi tasfiyesi davası açtık. TMK m. 220'ye göre bu daire miras veya bağış yoluyla geldiği için kişisel mal sayılıyordu; koca bu yüzden "artık değer talep ediyorum" iddiasıyla karşı çıktı. İki mahkeme, iki ülke, iki ayrı tasfiye. Toplam süre 14 ay, toplam maliyet iki ülke birlikte yaklaşık 17.500 EUR (avukatlık + bilirkişi + tercümeler + harçlar + yol). Müvekkil Budva'daki deniz manzaralı dairenin yarısını, yatırım dairesinin yarısını ve 96.000 EUR DOO tazminatını aldı; Etiler dairesini kaybetti.

Bu dosyanın çıkardığı ders: İki ülkede mülk varsa, iki ayrı dava kaçınılmazdır. "Tek pakette bitirelim" hayali, sınır ötesi mal paylaşımında gerçekçi değildir.

Velayet, Çocuğun Üstün Yararı ve Uluslararası Tehlike

Porodični zakon velayeti roditeljsko pravo (ebeveyn hakkı) kavramıyla düzenler; m. 61 bunu "anne ve babaya birlikte ait" sayar ve hiçbir ebeveynin bu haktan feragat edemeyeceğini belirtir. Bu Türk TMK m. 335'teki velayet düzenlemesiyle tam paralel çalışır. Boşanma kararında velayet, çocuğun üstün yararı (najbolji interes djeteta) ilkesiyle belirlenir; kanun 2020 değişiklikleriyle bu değerlendirmenin içeriğini ayrıntılandırdı. Hâkim, çocuğun ebeveyn-kardeş-diğer aile üyeleriyle ilişkisinin niteliğini, bu ilişkinin kesilmesinin kısa ve uzun vadeli etkilerini, kültürel-dilsel-etnik-dini aidiyetin korunmasını ve "çocuğun esenliğini etkileyebilecek diğer koşulları" birlikte ölçer.

Ortak velayet (zajedničko starateljstvo) Karadağ hukukunda mümkündür ve uygulamada artıyor, ama hâlâ tek velayet baskındır. Dosyamdaki ortalamaya göre 10 yaş altı çocukta anneye velayet oranı %75 civarı; 10 yaş üstü çocukta mahkeme çocuğun görüşünü mutlaka alır ve bu görüş büyük ağırlık taşır. Kanun m. 63 çocuğun 10 yaşından itibaren kendi görüşünü bildirebileceğini; daha küçük çocukların da gelişimine uygun biçimde dinlenmesi gerektiğini öngörür.

Çocuk ziyaret düzeni (pravo na viđanje) çoğu dosyada tarafların anlaşmasına bırakılır; anlaşamazlarsa sosyal hizmet merkezi bir öneri sunar ve mahkeme karar verir. Dosyamda çok gördüğüm model şu: velayet olmayan ebeveyne dönüşümlü hafta sonu (Cuma akşam - Pazar akşam), haftada bir gün akşam yemeği, okul tatillerinin yarısı ve doğum günü gibi özel günlerde dönüşümlü kutlama.

Uluslararası Çocuk Kaçırma: 1980 Lahey Sözleşmesi

Boşanma sonrası en büyük korku — bir ebeveynin çocuğu izinsiz başka ülkeye götürmesi. Türk çiftlerin yüzleştiği senaryoda çocuk ya Karadağ'dan Türkiye'ye, ya da Türkiye'den Karadağ'a izinsiz götürülür. Her iki ülke de 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi'ne taraftır — Karadağ 3 Haziran 2006 bağımsızlık tarihinden, Türkiye 1 Ağustos 2000'den itibaren. Karadağ'ın Merkezi Makamı Adalet Bakanlığı'dır (Ministarstvo pravde), Türkiye tarafında ise Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü (UHDİGM).

Sözleşmenin çalışma mantığı çok net: Mahkeme velayet ihlâlini değil, yalnızca derhal iade yükümlülüğünü inceler. Yani Bar'daki baba çocuğu alıp İzmir'e getirmişse, İzmir Aile Mahkemesi "bu babada velayet kime ait" tartışmasına girmez; sadece çocuğun mutat meskeninin Bar olduğunu tespit edip iadeye hükmeder. Başvuru Merkezi Makam kanalıyla yapılır, ücretsizdir; karar için ortalama süre 3-6 aydır, ama acil hallerde 6 haftada sonuç alınabilir.

İki istisnai red sebebi vardır: (i) çocuğun iadeye razı olmaması (özellikle 10 yaş üstü), (ii) iadenin çocuğu ciddi fiziksel/ruhsal tehlikeye sokacak olması. Uygulamada bu istisnalar çok dar yorumlanır; Türk Yargıtay'ı ve Karadağ Vrhovni sud'u ikisi de "iade kuraldır, istisna dardır" içtihadında uzlaşır.

Boşanma Sonrası Çocuğu Başka Ülkeye Taşımak

Bu soruyu dosyalarımın yarısında duyarım: "Boşandım, velayet bende, çocuğu İstanbul'a götürüp okutabilir miyim?" Cevap iki katmanlıdır. Karadağ hukuku açısından velayet sahibi ebeveyn çocuğu başka ülkeye taşırken diğer ebeveynin rızasını almak zorundadır veya mahkeme onayına başvurur. Rıza yoksa ve mahkeme onayı almadan çocuğu götürürseniz, bu davranışınız 1980 Lahey Sözleşmesi anlamında "kaçırma" sayılır — velayet kararınız olsa bile. Türk hukuku da paralel bir sonuç doğurur: TMK m. 339 ortak velayet hakkı çerçevesinde büyük kararlar için iki ebeveyn rızası gerektiğini söyler.

Doğru yol şudur: Velayet değişikliği veya çocuğun mutat meskenin değiştirilmesi için Osnovni sud'da dava açılır, diğer ebeveyne fırsat verilir, sosyal hizmet merkezi görüş bildirir, mahkeme karar verir. Bu süreç 6-12 ay sürebilir ama tek güvenli yol budur. Çocuğu "bir tatil" bahanesiyle götürüp geri getirmemek, önce ceza soruşturmasına, sonra uluslararası iade davasına neden olur.

Vaka 2: Çocuk Kaçırma Krizi — 6 Haftada Ankara'ya İade

Bu dosya iki yıl önce, yaz ortasında Podgorica Adalet Bakanlığı ile Ankara UHDİGM arasında mekik dokurken yaşandı. Türk-Karadağlı karma çift üç yıl önce boşanmış, Karadağ Osnovni sud anneye (Karadağlı, Bar'da yaşıyor) velayet vermişti; baba (Türk, İstanbul'da yaşıyor) yaz tatili için çocuğu İstanbul'a götürdü — velayet kararıyla belirlenmiş 30 günlük ziyaret süresi içinde — ve geri getirmedi. Okul başlangıcına üç hafta kalmıştı.

Anne müvekkilim paniğe kapıldı; Türk avukata gidip "velayet değişikliği davası açayım" dediğinde doğru tavsiyeyi almadı. RoNa Legal olarak ilk yaptığımız şey tam tersiydi: Türk mahkemesinde velayet davası açmayın; 1980 Lahey Sözleşmesi kapsamında Merkezi Makama iade talebi başvurusunda bulunun. Çünkü velayet davası açmak, "Türk mahkemesinin yetkisini kabul ediyorum" anlamına gelir ve iade talebini zayıflatır. Oysa iade davası, çocuğun mutat meskeninin Bar olduğunu — orada üç yıldır okula gittiğini, doktoru orada, arkadaşları orada olduğunu — ispatla çözülür.

Başvuruyu Podgorica Adalet Bakanlığı üzerinden UHDİGM'e ilettik. Ek belgeler: doğum kaydı, Karadağ velayet kararı (apostilli + Türkçe tercümeli), Bar okul kayıtları, sağlık kayıtları, komşuların tanık beyanları. Başvurudan 6 hafta sonra İstanbul Aile Mahkemesi'nde 1980 Lahey davası açıldı. Baba itiraz dilekçesinde "çocuk burada mutlu" savunması yaptı; mahkeme sözleşmenin ciddi tehlike istisnasını dar yorumladı ve iadeye hükmetti. Baba Bölge Adliye Mahkemesi'ne istinaf başvurdu, reddedildi. Toplam süre başvurudan iadeye 11 hafta; müvekkil masrafları tercüme ve konsolosluk apostili dışında Merkezi Makam kanalını kullandığımız için ücretsizdi (avukatlık ücreti hariç).

Dersin özeti: Çocuk kaçırma davalarında hız her şeydir. Türkiye veya Karadağ — fark etmez — çocuk götürüldüğü andan itibaren ilk 48 saat içinde bir aile hukuku avukatına ulaşın. Lahey Sözleşmesi'nin gücü hızla kullanıldığında ortaya çıkar; bir yıl bekleyip dava açan ebeveyn çok daha zor savunma yapar (md. 12 — bir yıl geçtiyse çocuğun yeni ortamına uyumu iade red sebebi olabilir). RoNa Legal'in aile hukuku ekibi bu tür acil dosyalar için 7/24 WhatsApp hattına (+90 530 277 0845) açıktır; sadece iade talebi başvurusunu hazırlamak bile ilk 72 saati kurtarır.

Mal Paylaşımı: İki Ülke Mülkleri ve DOO Hisseleri

Porodični zakon m. 285-306 mal rejimini düzenler. Temel kural (m. 288): evlilik süresince emek ve emeğe dayalı kazanımla elde edilen mallar zajednička imovina (ortak mal) sayılır; eşlerden hangisi adına tapulu olduğu fark etmez. Kişisel mallar (posebna imovina) ise m. 285 uyarınca evlilik öncesi kazanılmış mallar, miras yoluyla gelen mallar, bağışlar ve kişisel kullanım eşyalarıdır. Ancak dikkat: posebna imovina'nın emeğe dayalı olmayan gelirleri (kira, temettü, faiz) ortak mal sayılır.

Bu sistem Türkiye'deki edinilmiş mallara katılma rejiminden (TMK m. 218 vd.) temelden farklıdır. Türk hukukunda eş, edinilmiş mala ayni hakla değil, sadece katılma alacağıyla sahiptir; Karadağ'da ise eş doğrudan ortak malik sıfatını taşır. Yani Budva'da evlilik içinde alınan ve sadece kocanın adına tapulu olan daire, Karadağ hukukunda eşin de ½ idealni dio ile maliki olduğu bir taşınmazdır; sadece tapuda bu görünmez. Bu görünmezlik, boşanmaya kadar devam eden latent bir risktir ve Türk yatırımcıların dikkat etmesi gereken ilk hukuki tuzaklardan biridir.

Bračni Ugovor — Evlilik Sözleşmesi

Porodični zakon m. 301-304 evlilik sözleşmesini (bračni ugovor) düzenler. Sözleşme noter huzurunda notarski zapis formunda yapılmalı, taraflar mal rejimini özgürce belirleyebilir (tam ayrılık, sınırlı ortaklık, yalnızca belirli mallara ortaklık). 2026 itibarıyla notarska tarifa taslağında bračni ugovor ücreti 380 EUR fiksno veya dava değerine göre kademeli şekilde belirlenmiştir. Uygulamada hâlâ nadir ama yükselişte; özellikle Karadağ'a büyük yatırım yapacak Türk çiftlere ve Türk-Karadağlı karma evliliklere şiddetle tavsiye ediyorum. Budva'da 700.000 EUR'luk villa alacak Türk çiftin, evliliği başlangıçta sağlam da olsa, bir gün boşanma tuzağına düşmemesinin en basit sigortası bračni ugovor'dur.

Karadağ'daki Gayrimenkul Boşanmada Nasıl Bölünür?

Üç olasılık vardır. Anlaşmalı paylaşım en hızlı yoldur: eşler sporazum o diobi bračne imovine imzalar, noter tasdik eder, kataster'a başvurulur ve tapu yeni duruma göre düzeltilir. Boşanma kesinleşmişse taşınmaz devir vergisinden (%3 porez na promet nepokretnosti) muafiyet başvurulabilir. Çekişmeli paylaşım Osnovni sud'da dava açılarak yürütülür; süre 1-3 yıl, avukatlık ve bilirkişi masrafları dava değerine göre kademeli artar. Fiziki taksim mümkün değilse (tek bir daire iki kişiye fiziksel olarak bölünemez), çözüm satış + bedel paylaşımı veya bir eşin diğerine değer farkı ödemesidir.

DOO hissesinin paylaşımı daha teknik bir konudur. Evlilik içinde kurulan DOO — ortak sermayeyle — ortak mal sayılır; CRPS kaydında yalnızca bir eş görünse bile diğer eş yarısına alacaklıdır. Evlilik öncesi DOO ise kişisel mal sayılır, ancak evlilik içinde ortak emek/katkıyla sağlanan değer artışı orantısal olarak paylaşılır. Yargıtay nitelikli dediğimiz Palačković içtihadı ve Podgorica pratiği uyarınca, CRPS'de kayıtlı olmayan eş yönetim hakları edinemez — çünkü Şirketler Kanunu m. 70 ortak sıfatını sadece kayıtla tanır — ama para alacağı (obligaciono pravo na novčanu naknadu) sahibidir. Pratikte en yaygın çözüm, ortak sıfatını koruyan eşin diğerine değer tazminatı ödemesidir; şirket değerlemesi DCF veya karşılaştırılabilir işlem yöntemiyle vještak tarafından yapılır.

Türkiye'deki Mülk Karadağ Boşanmasında Bölünebilir mi?

Hayır. Lex rei sitae (taşınmazın bulunduğu yer hukuku) ilkesi uyarınca — Karadağ Kanunu m. 20, Türk MÖHUK m. 21 — Türkiye'deki taşınmazlar için Türk mahkemesi münhasır yetkilidir. Karadağ mahkemesi Türkiye'deki ev hakkında tespit hükmü kurabilir ("bu ev ortak maldır, ½ eşe aittir" diyebilir) ama icraî karar veremez, tapu Karadağ kararıyla değişmez. Bu yüzden iki ülkede de mülkü olan çiftlerde iki paralel mal rejimi tasfiyesi davası kaçınılmazdır — biri Karadağ'da Karadağ mülkü için, diğeri Türkiye'de Türkiye mülkü için.

Türkiye tarafında dikkat edilmesi gereken bir zamanaşımı var. TMK m. 178 mal rejimi tasfiyesi davası için boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıllık zamanaşımı öngörür. Karadağ Porodični zakon m. 295 ise mal paylaşımı davasına zamanaşımı tanımaz — "može se zahtevati tokom trajanja braka ili nakon njegovog prestanka". Bu fark, müvekkile takvim hazırlarken hayatidir: Karadağ'da boşanma kesinleştikten sonra Türkiye'deki mülk için 12 ay içinde İstanbul Aile Mahkemesi'nde mal rejimi tasfiyesi davası açmazsanız hakkınızı kaybedersiniz.

Nafaka: Sınır Ötesi Tahsilat Gerçekten İşliyor mu?

Karadağ'da nafaka iki kategoriye ayrılır: eş nafakası (izdržavanje supružnika) ve çocuk nafakası (izdržavanje djece). Eş nafakası, boşanmadan sonra geçim olanağı yetersiz eşe, diğer eşin ekonomik gücü oranında bağlanır; süre mahkeme takdirindedir. Çocuk nafakası 18 yaşına kadar, eğitim devam ederse 26 yaşına kadar uzatılabilir — bu Türk TMK m. 328'deki "ergin olana kadar" kuralından daha kapsayıcıdır.

Nafaka miktarı Karadağ'da yasal bir formülle değil, mahkemenin somut olaya göre takdir ettiği bir rakamla belirlenir. Kriterler: çocuğun ihtiyacı (yaş, sağlık, eğitim), nafaka yükümlüsü ebeveynin geliri ve diğer yükümlülükleri, velayet sahibi ebeveynin geliri. Dosyamda Bar ve Budva mahkemelerinin 2024-2025 kararlarında çocuk nafakası ortalaması 150-400 EUR/çocuk/ay aralığındadır; ebeveyn geliri yüksek ise 500-800 EUR'a çıkabilir.

Sınır ötesi tahsilat konusunda kritik haber şudur: Türkiye ve Karadağ'ın ikisi de 2007 Lahey Çocuk Nafakası Sözleşmesi'nin tarafıdır. Türkiye 1 Şubat 2017'den, Karadağ 1 Ocak 2017'den itibaren. Bu sözleşme sayesinde Merkezi Makamlar üzerinden ücretsiz tahsilat mekanizması çalışır: Karadağ'da hükmedilen bir nafakayı borçlu Türkiye'de yaşıyorsa, Karadağ Merkezi Makamı dosyayı Türk UHDİGM'e gönderir, Türk mahkemesi nafakayı tanır ve Türk icra dairesi takibe koyar. Tersi de aynıdır. Ancak dikkat: Karadağ 2007 Lahey Nafaka Protokolü'ne (uygulanacak hukuk kuralları) taraf değildir, bu yüzden uygulanacak hukuk davayı gören mahkemenin ulusal kanunlar ihtilâfı kurallarına göre belirlenir.

Karadağ'da nafaka tahsilatı kronik bir sorundur; ödemeyen borçluların oranı yüksektir. 2021'den beri parlamentoda görüşülen Nafaka Fonu (Alimentacijski fond) tasarısı, devleti geçici nafaka avansı vermekle yükümlü kılmayı hedefliyor; 2024 itibarıyla hâlâ tasarı aşamasındadır ve yakın zamanda kanunlaşması beklenmektedir. Kabul edilirse Karadağ, AB standartlarına uyumlu bir sıçrama yapacak.

Karadağ Miras Hukuku: Kim, Ne Kadar Alır?

Miras konusuna geldiğimizde çerçeve değişir: Zakon o nasljeđivanju (Sl. list CG 74/2008, 75/2017) 152 maddelik, Türk TMK ile önemli ölçüde paralel ama birkaç kritik farkla ayrışan bir metindir.

Yasal mirasçılık sırası (m. 10-20): Birinci sırada çocuklar ve eş eşit paylarla mirasçıdır. Yani 1 eş + 2 çocuk varsa, her biri 1/3 pay alır — Türk TMK m. 499'daki "eş altsoyla birlikte 1/4" kuralından köklü bir sapma. Türk vatandaşı müvekkilime Karadağ'daki mülk için miras danışmanlığı verirken en başta vurguladığım fark budur: aynı aile yapısı, Karadağ'da eşe 1/3, Türkiye'de 1/4 pay verir. Türkiye'de 1 eş + 2 çocuk durumunda eş 1/4 + çocuklar her biri 3/8 alırken, Karadağ'da herkes 1/3 alır.

Altsoy yoksa ikinci sıraya geçilir: eş 1/2 + anne-baba 1/2. Eş yoksa anne-baba tümünü alır. Ebeveyn ölmüşse ve onun altsoyu (mirasbırakanın kardeşleri) varsa, payı kardeşler paylaşır. Üçüncü sıra büyükanne-büyükbabalar, dördüncü sıra büyük-büyükanne/babalar; hiç mirasçı yoksa tereke devlet mülkiyetine geçer.

Bir de Türkiye'de hiç olmayan bir kurum: evlilik dışı eş (vanbračni supružnik) birinci sıra mirasçıdır; koşulu (i) uzun süreli birliktelik, (ii) evlenme engeli bulunmaması, (iii) birlikteliğin ölümle sona ermesi. Boşanma ise eşi, haklı gerekçeli boşanma davası açılmış olması bile mirasçılık hakkını düşürür (m. 25) — Türk TMK m. 181 ile aynı sonuç.

Saklı Pay (Nužni Dio): Sayısal Fark Kritik

Saklı paylı mirasçılar Zakon o nasljeđivanju m. 27'de sıralanır: altsoy, eş (evlilik içi ve dışı), anne-baba mutlak saklı paylıdır; büyükanne-büyükbabalar ve kardeşler koşullu (çalışamaz ve geçim araçlarından yoksun iseler).

Saklı pay oranları Türkiye ile sayısal olarak farklıdır. Altsoyun saklı payı her iki ülkede de yasal payın 1/2'si. Ama eş için Karadağ'da 1/2, Türkiye'de altsoyla birlikte yasal payın tamamı (yani 3/4); anne-baba için Karadağ'da hâlâ 1/3 (altsoy yoksa), Türkiye'de 2007 reformundan beri saklı pay hakkı yok. Bu iki fark, vasiyetname planlaması yaparken bambaşka sonuçlar doğurur: Türk vatandaşı Karadağ'daki mülkü için vasiyetname düzenlerken anne-babasını tamamen dışlayamaz — Türkiye'de rahatlıkla dışlayabileceği bir hısım çevresi Karadağ'da korunmuştur.

Tenkis (saklı pay ihlali) davası zamanaşımı: Karadağ'da vasiyeti indirme davası vasiyetin açıklanmasından itibaren 3 yıl; bağışların iadesi ise ölümden itibaren 3 yıl (m. 43). Türkiye'de süreler bilindirikten itibaren 1 yıl ve her halde 10 yıldır (TMK m. 571). Karadağ'ın tek 3 yıllık süresi daha kısa ama daha net; müvekkile takvime düşürmek şarttır.

Vasiyetname Türleri

Karadağ'da vasiyet ehliyeti Türk TMK m. 502 ile aynı: 15 yaş + temyiz kudreti. Şekil türleri: el yazılı vasiyet (svojeručni testament, m. 66) — tamamen mirasbırakanın eliyle yazılıp imzalanır, tarih zorunlu değildir (Türk TMK m. 538 tarihi zorunlu kılar, bu kritik bir fark). Tanıklı yazılı vasiyet (pismeni testament pred svjedocima, m. 67-68) iki tanık huzurunda imzalanır; tanık olamayacaklar altsoy, evlatlık, üstsoy, eş, 4. dereceye kadar yan hısımlar ve bunların eşleri. Noter vasiyeti (javni testament, m. 69) 2015 Noter Kanunu değişikliğinden sonra hâkim veya noter huzurunda düzenlenir. Uluslararası vasiyetname (međunarodni testament, m. 74-87) 1973 Washington Konvansiyonu formatındadır; yazılı olmak zorundadır ama el yazısı gerekmez, herhangi bir dilde yazılabilir ve iki ülke arasında mülkü olan Türk müvekkillerime her zaman önerdiğim formdur.

1961 Lahey Vasiyetname Şekli Sözleşmesi

Hem Türkiye hem Karadağ bu sözleşmeye taraftır. Sözleşmenin m. 1'ine göre vasiyet; düzenleme yeri hukuku, vatandaşlık hukuku (düzenleme veya ölüm anında), ikametgâh hukuku, mutat mesken hukuku veya taşınmaz için taşınmazın bulunduğu yer hukukundan herhangi biriyle uyumluysa şeklen geçerlidir. Pratik sonuç: Türkiye'de Türk Medeni Kanunu'na uygun olarak düzenlenmiş el yazılı veya resmi vasiyet, Karadağ'da da şeklen geçerlidir; yalnızca apostil + Karadağca yeminli tercüme + kesinleşme şerhi gereklidir.

Miras Vergisi: Türk Mirasçı Muaf mı?

Bu, Türk müvekkilimin ilk sorusudur ve cevap çoğu kez şaşırtıcı biçimde olumludur. Karadağ'da ayrı bir miras ve bağış vergisi yasası yoktur — Sırbistan'dan farklı olarak. Miras yalnızca gayrimenkul açısından Zakon o porezu na promet nepokretnosti (Sl. list CG 36/2013, 1/2024) kapsamına girer. Bu kanun 1 Ocak 2024'te köklü olarak değişti.

Birinci derece mirasçı muafiyeti (m. 9): Çocuklar, eş (evlilik içi ve dışı), anne-baba miras vergisinden muaftır — %0. 2020 tarihli Yaşam Partnerliği Kanunu'na uyum çerçevesinde aynı cins yaşam partneri de evli eşle eşit tutulur. İkinci sıra mirasçılar (kardeşler) kural olarak vergi öder, ancak tarım arazisinde birlikte yaşayan çiftçi kardeş muaftır. Üçüncü sıra ve sonrası (amca, teyze, yeğen), vasiyetle üçüncü kişiye intikal eden mülkler ise tam progresif orana tabidir. 150.000 EUR'a kadar %3, 150.000-500.000 EUR arası 4.500 + 150.000 üzerinin %5'i, 500.000 EUR üstü 22.000 + 500.000 üzerinin %6'sı.

Bir örnekle: 300.000 EUR'luk Budva villası 3. derece mirasçıya geçerse vergi 12.000 EUR (efektif %4); 700.000 EUR'luk villa ise 34.000 EUR (efektif ~%4,86). 1. derece mirasçıya geçerse her iki rakam da sıfırdır. Önemli bir pratik not: Kanun m. 2 yabancı ve yerli mirasçıları eşit tutar. Türk mirasçı birinci dereceliyse muaftır; yabancı olması vergi yükünü artırmaz.

Taşınır mallarda (banka hesabı, nakit, DOO hissesi, araç, tekne, sanat eseri) hiçbir miras vergisi yoktur, çünkü Karadağ'da miras/bağış için ayrı vergi yasası mevcut değildir. Bu durum Karadağ'ı Avrupa'nın en avantajlı miras transferi rejimlerinden biri yapar ve Türk yatırımcıların mülk stratejisinde ciddi rol oynar.

Ostavinski Postupak: Karadağ'da Miras Davası Usulü

Yasal dayanak: Çekişmesiz Yargı Kanunu (Zakon o vanparničnom postupku, Sl. list RCG 27/2006, izmjene 20/2015, 75/2017, 20/2019) ve Noter Kanunu (Zakon o notarima, Sl. list RCG 68/2005, izmjene 49/2008, 55/2016, 84/2018).

14 Nisan 2015 reformu — kritik eşik: Çekişmesiz miras davaları bu tarihten itibaren notere devredilmek zorundadır. Mahkemeler bölgelerindeki noterlere alfabetik sırayla otomatik dağıtır — taraflar noter seçemez, sadece avukat seçer. Notere giden dosyada rješenje o nasljeđivanju (miras kararı) 60 gün içinde çıkarılmalıdır; pratikte 3-6 ay sürer. Mahkemenin zorunlu olduğu haller: geçici tereke kayyımı (privremeni staralac zaostavštine) atanması, alacaklı talebi üzerine tereke ayırma, tereke güvenceye alma ve mirasçılar arasında çekişme doğması.

Süreç adımları şöyle işler. Nüfus müdürü ölümün sicile işlenmesinden itibaren 15 gün içinde mahkemeye smrtovnica (ölüm bildirimi) gönderir. Mahkeme dosyayı notere dağıtır. Mirasçı belirsizliği, küçük veya zayıf mirasçı varlığı, tereke topluluğa geçecekse veya talep edilirse envanter ve değerleme (popis i procjena imovine) yapılır. Duruşmada (ročište) tüm mirasçılar, vasiyet mirasçıları, legatarlar ve alacaklılar davet edilir; mirasçılar beyanlarını (kabul/ret) verir; vasiyet varsa proglašenje testamenta (vasiyet açıklaması) yapılır. Noter kararı verir; itiraz (prigovor) süresi 8 gün, istinaf (žalba) süresi 15 gün. Süreler geçince karar kesinleşir ve kataster'a iletilir.

Noter ücreti (Tarifa Sl. list CG 19/2013): 1.000 EUR'a kadar tereke için 17,09 EUR; 5.000 EUR üstü için 51,28 + %0,427 (maksimum 256,41 EUR + %21 KDV). 2026 taslak tarifesinde ostavinski için 5.000 EUR'a kadar 65 EUR, maksimum 350 EUR + KDV düzeyleri bekleniyor.

Vaka 3: Ankara'dan Miras, Budva'da Tuzak

Bu dosya iki yıl önce gelmişti. Ankara'da bir emekli doktor, kalp krizi sonucu 72 yaşında vefat etti. Geride bıraktığı en değerli varlık: Budva'da 2017'de aldığı 180 m² deniz manzaralı bir daire, piyasa değeri 380.000 EUR. Mirasçılar eşi (emekli öğretmen, 70 yaşında) ve iki oğlu (biri mühendis Ankara'da, biri doktora öğrencisi Almanya'da).

Aile Türkiye'de veraset ilamını aldı — Ankara 14. Sulh Hukuk Mahkemesi, 3 hafta. Karadağ'daki daireyi kendi adlarına geçirmek için Budva'ya gittiklerinde Kotor tapu müdürlüğü işlemi reddetti. Sebep listesi uzun ve hepsi düzeltilebilir olsa da süreç 8 ay boyunca donmuştu: (1) Veraset ilamına apostil yoktu. Ankara Adalet Komisyonu Başkanlığı'ndan apostil alınması gerekirdi; aileler noterden apostil alınabileceğini sanmıştı. (2) Tercüme yanlış yapılmıştı. Tercüme Türkiye'de yeminli bir tercümanla yapılmış, ama Karadağ'da işlemler için Karadağ Adalet Bakanlığı'na kayıtlı sudski tumač za turski jezik'in tercümesi zorunludur. Yeni tercüme Budva'da 120 EUR maliyetle yapıldı. (3) Karadağ'da ayrıca ostavinski postupak açılması gerektiğini kimse söylememişti. Türkiye'deki veraset ilamı Karadağ'da doğrudan tapu değişikliği yapmaz; Karadağ noteri ayrı bir miras kararı (rješenje o nasljeđivanju) vermelidir. Noter bu karar için Türk veraset ilamını takdiri delil olarak kabul eder ama kendi kararını vermek zorundadır. (4) Karadağ'daki tereke vergisi prijava'sı 15 gün içinde verilmemişti. Birinci derece mirasçılar muaf olsa bile bildirim zorunluluğu vardır; 250 EUR para cezası kesildi.

RoNa Legal olarak dosyayı sıfırdan yeniden kurduk. Ankara'dan apostilli veraset ilamını, nüfus kaydını ve ölüm belgesini aldık; Budva'da Türkçe sudski tumač ile tercüme ettirdik; Kotor Osnovni sud'a ostavinski dosyası açıldı, dosya sıradaki Budva noterine gitti; rješenje 4 ay içinde çıktı ve kesinleşti; kataster 3 ay içinde tapuyu üç mirasçı adına tescil etti. Vergi prijava'sı hemen verildi; birinci derece mirasçı oldukları için vergi sıfırdı ama ceza ödendi. Toplam süre: sıfırdan başlayıp 8 ay, toplam maliyet Karadağ tarafında 2.400 EUR (tercüme 180 EUR + apostiller 60 EUR + noter ve mahkeme harçları 340 EUR + kataster 80 EUR + avukatlık 1.500 EUR + para cezası 250 EUR).

Çıkarılan üç ders: Birincisi, Türkiye'deki veraset ilamı Karadağ'da doğrudan çalışmaz; paralel bir ostavinski postupak zorunludur. İkincisi, apostil ve Karadağca yeminli tercüme sıralamaya ve kaynağa özen gösterilerek yapılmalıdır. Üçüncüsü, Karadağ'daki tereke bildirimi 15 günlük süreye bağlıdır; muafiyet durumu bile bildirim zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.

Vaka 4: DOO Mirasında Kilitlenme ve Privremeni Staralac

Geçen yıl aralıkta Podgorica'da yaşayan 58 yaşındaki Türk iş insanı, ani bir kalp krizi ile vefat etti. %100 sahibi olduğu inşaat malzemeleri DOO'sunda 7 çalışan vardı, banka hesabında 45.000 EUR, kiralık ofisi, üç devam eden müşteri sözleşmesi. Mirasçıları — eşi ve iki yetişkin çocuğu — İstanbul'da yaşıyordu.

Kriz birkaç saat içinde başladı. Banka hesabı otomatik olarak bloklandı (Kredi Kuruluşları Kanunu gereği ölüm bildirimiyle). Şirketin direktörü — bizzat merhum — artık yoktu. Prokurist atanmış değildi. Ayın ortasıydı; çalışan maaşları 15'inde ödenmeli; devam eden bir müşteri sözleşmesinde 25 Aralık'ta teslim yükümlülüğü vardı; Aralık 31'de SGK ve vergi bildirimi zorunluydu. Ve mirasçılar İstanbul'da, hiç Karadağ'a gelmemişti.

RoNa Legal olarak ilk hareketimiz privremeni staralac zaostavštine — geçici tereke kayyımı — atanması için Podgorica Osnovni sud'a acil dilekçe oldu. Kanun gereği bu atama noter tarafından yapılamaz; mahkeme zorunludur. Dilekçe Aralık 19'da verildi, atama Aralık 23'te yapıldı. Staralac bizim önerimiz doğrultusunda merhumun güvendiği bir Karadağlı muhasebeci oldu. Staralac'ın yetkisi sınırlıydı: hisse devredemez, mülkiyeti elden çıkaramaz ama hesaba erişim, zorunlu giderleri ödeme (maaş, SGK, vergi, kira), sözleşme yükümlülüklerini yürütme haklarına sahipti.

Banka ile Aralık 27'de görüşüldü; staralac atama kararı sunuldu; hesap kısmen — sadece operasyonel ödemeler için — açıldı. Aralık 30'da maaşlar ödendi; 31'de SGK prijava'sı verildi; 25 Aralık'taki müşteri teslimi staralac'ın talimatıyla tamamlandı. Bu arada ostavinski postupak paralel yürüdü; Türkiye'den mirasçıların beyanları apostilli + Karadağca tercümeli olarak gönderildi; vasiyet olmadığı için yasal mirasçılık sırası çalıştı — eş 1/3, her çocuk 1/3. Rješenje Mart ayında kesinleşti; CRPS'de DOO hisseleri üç yeni ortak adına tescil edildi; yeni ortaklar kendi aralarında yönetim planı yaptılar — en büyük oğul direktör oldu, anne denetçi sıfatını aldı, küçük kardeş pasif ortak kaldı. Toplam kriz yönetimi süresi 10 gün, kesin miras çözümü 3 ay.

Çıkarılan ders: Karadağ'da DOO'su veya banka hesabı olan Türk iş insanının vefatı durumunda, ilk 72 saatin hamlesi privremeni staralac atanması için Osnovni sud'a başvurudur. Bu başvuru yapılmazsa şirket fiilen paralize olur; maaş ödenemez, sözleşmeler aksar, müşteri kaybedilir.

Tanıma ve Tenfiz: Karadağ Kararı Türkiye'de, Türk Kararı Karadağ'da

Yabancı bir mahkeme kararının başka bir ülkede icraî etki kazanması için tanıma (priznanje) veya tenfiz (izvršenje) davası gerekir. İkisi arasındaki fark: tanıma, kararın kesin delil ve kesin hüküm etkisini tanır; tenfiz ise ayrıca icraya konu olmasını sağlar. Aile hukukunda çoğu karar sadece tanıma ile yeterince işler (boşanma kararı Türk nüfusuna tescil için, velayet kararı için); mal rejimi hükümleri gibi eda içeren kısımlar tenfiz gerektirir.

Karadağ kararının Türkiye'de tanınması MÖHUK 5718 m. 50-59 çerçevesinde yürür. Görevli mahkeme: boşanma için Aile Mahkemesi, miras için Asliye Hukuk Mahkemesi. Yetki: davalının yerleşim yeri, yoksa Ankara-İstanbul-İzmir nöbetçi mahkemesi. Basit yargılama usulü uygulanır (m. 55). Ekler: apostilli karar aslı + kesinleşme şerhi + yeminli Türkçe tercüme (m. 53). Esas koşullar (m. 54): karşılıklılık, münhasır yetki ihlali yokluğu, kamu düzenine uygunluk, savunma hakkı ihlali yokluğu. Karşılıklılık açısından kritik nokta: Türkiye ile Karadağ arasında 1934 tarihli Türkiye-Yugoslavya Dostluk, Yargısal Çözüm, Hakemlik ve Uzlaştırma Antlaşması halefiyet yoluyla uygulanmaya devam eder ve akdi karşılıklılığı sağlar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi içtihadı Karadağ kararlarının karşılıklılık engeline takılmasını reddeder.

Süre: 6-12 ay, harç yaklaşık 3.000-6.000 TL. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A (2018'de eklenen, 2020'de değiştirilen hüküm) yabancı adli veya idari makam boşanma kararlarını, şartlar sağlandığında dava açmaksızın nüfus kütüğüne doğrudan tescil imkânı tanır. Ancak bu düzenleme Karadağ boşanmaları için sınırlı işler çünkü Karadağ'da idari boşanma yoktur; tüm boşanmalar Osnovni sud kararıdır. Yine de m. 27/A ile il Nüfus Müdürlüğü'ne doğrudan başvuru mümkündür. Kritik uyarı: Velayet, nafaka, tazminat ve mal rejimi hükümleri m. 27/A ile tescil edilmez; bunlar için Aile Mahkemesi'nde tanıma/tenfiz davası şarttır. Miras kararları için m. 27/A zaten uygulanmaz.

Türk kararının Karadağ'da tanınması Zakon o međunarodnom privatnom pravu m. 98-115 çerçevesinde yürür. Yetkili mahkeme Osnovni sud (icra yerinin veya ilgilinin prebivalište'sinin bulunduğu yer); Viši sud sadece istinaf üzerine bakar. Red sebepleri: Karadağ kamu düzenine açık aykırılık, davalıya usulüne uygun tebligat yapılmaması, derdestlik veya Karadağ'da kesinleşmiş aynı konulu karar, Karadağ'ın münhasır yetkisindeki bir konu (örneğin Karadağ taşınmazında ayni haklar). 2014 Kanunu MÖHUK kadar katı değildir; statü kararlarında karşılıklılık ayrıca aranmaz. Süre 2-6 ay; istinafla +6 ay; toplam harç 50-150 EUR + avukatlık 250-500 EUR.

Önemli pratik not: Türk Sulh Hukuk Mahkemesi'nin verdiği veraset ilamı için Karadağ'da ayrı bir tanıma davası genellikle gerekmez. Bu belge çekişmesiz yargı kararıdır; Karadağ'da ostavinski postupak sırasında doğrudan mirasçılığı tespit eden takdiri delil olarak sunulur ve noter dikkate alır. Yeni bir rješenje o nasljeđivanju çıkarılır. Sadece kesin delil etkisi için tanıma davası açılabilir, ama çoğu dosyada buna gerek kalmaz.

Türkiye-Karadağ Aile Hukuku Karşılaştırması: Ne Bilmek Lazım?

Bu yazı boyunca iki sistemi paralel anlattım, ama ana farkları tek bir özetle vermek işe yarar. Yasal mal rejimi tarafında, Türkiye'de edinilmiş mallara katılma (TMK m. 218 vd.) eşe ayni değil katılma alacağı verir; Karadağ'da zajednička imovina (Porodični zakon m. 288) eşi doğrudan ortak malik yapar. Boşanma türü ikisinde de anlaşmalı ve çekişmeli vardır; Türkiye kusur sisteminden tamamen çıkmamıştır, Karadağ "bozulma" esasına dayanır. Velayet yaklaşımı ikisi de "çocuğun üstün yararı" ilkesine bağlıdır ama Karadağ'da sosyal hizmet merkezi görüşü daha sistematik ağırlık taşır. Miras saklı pay: Türkiye'de altsoy 1/2 + eş yasal payın tamamına kadar, anne-baba yok; Karadağ'da altsoy 1/2 + eş 1/2 + anne-baba 1/3 (yalnızca altsoy yoksa). Miras vergisi: Türkiye'de Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu kademeli oranlarla uygulanır, Karadağ'da ayrı miras vergisi yoktur — sadece gayrimenkul miras intikalinde progresif %3-%5-%6 ve birinci derece mirasçı muafiyeti. Boşanmada arabuluculuk: Türkiye'de isteğe bağlı (İcra İflas Kanunu kapsamındaki uyuşmazlıklarda 2020'den beri zorunlu olsa da aile hukukunda değil); Karadağ'da sosyal hizmet merkezi öncesi uzlaşma denemesi zorunlu bir usul aşamasıdır.

AB Uyum Süreci ve 2028 Ufuk

Karadağ 16 Haziran 2024'te AB Komisyonu'ndan yargı ve adalet fasılları (23-24) için pozitif İnterim Benchmark Assessment Report (IBAR) aldı; Ocak 2026 itibarıyla 33 müzakere faslından 13'ü geçici olarak kapatıldı. Hükümet ve Komiser Marta Kos 2028 üyelik hedefini açıkladı; bu hedef iddialıdır ama AB tarafından "real implementation" şartına bağlanmıştır. Aile hukuku açısından üyelik radikal değişiklikler getirecek: Brüksel II ter Tüzüğü (2019/1111) doğrudan uygulanacak, AB Miras Tüzüğü (650/2012) kapsamında Karadağ noteri Avrupa Veraset Belgesi (Europska potvrda o nasljeđivanju) düzenleyebilecek — Türk vatandaşları için AB içinde tereke intikali radikal biçimde kolaylaşacak. Roma III Tüzüğü ise Karadağ Kanunu m. 85-85a'nın temel aldığı modeldir; uyum zaten kısmen var.

Mevzuat güncellemeleri cephesinde: Porodični zakon'un son değişikliği 76/2020; 2024-2026'da değişiklik görünmüyor ama İstanbul Sözleşmesi ve AB uyum baskısıyla 2026 sonuna doğru küçük değişiklik gelebilir — somut başvuru öncesi güncel teyit önerilir. Zakon o nasljeđivanju son değişikliği 75/2017; AB Miras Tüzüğü uyumu için hazırlık çalışmaları sürüyor. Karadağ 1 Mart 2026'da 2019 Lahey Yargı Kararları Sözleşmesi'ne taraf oldu; Türkiye henüz taraf değil ama Karadağ-AB eksenindeki tahsilat işlerini dolaylı olarak kolaylaştırır.

Özet ve RoNa Legal'in Üç Altın Kuralı

Karadağ ile Türkiye arasındaki aile ve miras hukuku ilişkisi üç katmandan oluşan bir yapıdır: 1934 Mukavelenamesi'nin halefiyet yoluyla taşıdığı eski iskelet, Karadağ Kanunu 2014'ün AB uyumlu modern dokusu ve Lahey Sözleşmeleri'nin (1961, 1965, 1980, 1996, 2007) sağladığı çok taraflı köprüler. AB üyeliği 2028 civarında gerçekleşirse forum haritası baştan çizilir, ama o güne kadar bu üç katman birlikte çalışır.

Bu yazıyı tamamlarken RoNa Legal'in dosyalarından süzülen üç altın kuralı paylaşmak isterim. Birincisi — forumu önce kapan kazanır. Lis pendens kuralı paralel davayı bloke edebilir; gecikme müvekkile pahalıya patlar. Hangi ülkede davayı ilk açacağınız, tüm sürecin en önemli stratejik kararıdır. Türkiye'de mi Karadağ'da mı — cevap; yetki, masraflar, süre, tebligat ve tenfiz olasılığının birlikte hesaplandığı bir denklemdir. İkincisi — tebligat süreleri dava planının çekirdeğidir. 1965 Lahey Sözleşmesi üzerinden Karadağ'a tebligat 4-8 ay, Türkiye'ye tebligat 4-6 ay alır. Bu süreleri takvime düşürmeyen avukat müvekkili umutlandırır, sonra hayal kırıklığına sokar. Üçüncüsü — mülk nerede ise o ülke mahkemesi tasfiyeyi yapar. Münhasır yetki lex rei sitae ilkesiyle birleşir. İki ülkede mülk varsa iki ayrı dava kaçınılmazdır. "Tek pakette bitirelim" hayalinden vazgeçmek gerekir; aksi halde Türkiye'deki mal rejimi tasfiyesinin 1 yıllık zamanaşımı (TMK m. 178) kaçırılır ve hak kaybolur.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Karadağ'da yaşayan Türk çift boşanmayı nerede açmalı?

İki forum da açıktır. Karadağ Osnovni sud da yetkilidir (bir eşin mutat meskeni Karadağ), Türk Aile Mahkemesi de (Türk vatandaşlığı — MÖHUK m. 41). Mülkler Karadağ'daysa, pratik tavsiyemiz Karadağ'da anlaşmalı boşanma + mal paylaşımı tek pakette, sonra Türkiye'de tanıma davası. Mülkler Türkiye'deyse tersi mantıklıdır. Kritik kural: forumu önce kapan kazanır; paralel dava lis pendens ile bloke olabilir.

Karadağ'da boşanmada mal paylaşımı nasıl yapılır?

Porodični zakon m. 294 gereği evlilik içinde emekle edinilen mallar ortak maldır (zajednička imovina) ve kural eşit paylaşımdır (½-½). Bir eşin katkısı açıkça daha büyükse mahkeme orantısal paylaşır. Kişisel mallar (miras, bağış, evlilik öncesi kazanım) ayrıdır. Anlaşmalı paylaşım sporazum o diobi + noter tasdik + kataster başvurusu şeklinde işler; çekişmeli paylaşım Osnovni sud'da dava ile 1-3 yıl sürer.

Türkiye'deki boşanma kararı Karadağ'da geçerli mi?

Doğrudan değil; Karadağ'da tanınması için Osnovni sud'da priznanje davası gereklidir. Apostilli karar + kesinleşme şerhi + Karadağca yeminli tercüme gerekir; süreç 2-6 ay, maliyet 300-650 EUR civarı. 1934 Türkiye-Yugoslavya Adli Yardım Antlaşması halefiyet yoluyla uygulandığı için karşılıklılık engeline takılmaz.

Karadağ'daki gayrimenkulüm boşanmada eşime gider mi?

Evlilik içinde alındıysa — tapu sadece bir eş adına olsa bile — Porodični zakon m. 288 gereği ortak mal sayılır ve kural olarak eşit paylaşılır. Evlilik öncesi alınmışsa veya miras/bağış yoluyla geldiyse kişisel maldır. Bračni ugovor (evlilik sözleşmesi) ile farklı rejim seçilmişse sözleşme hükümleri uygulanır.

Karadağ'da vefat eden Türk vatandaşının mirası nasıl paylaşılır?

Zakon o nasljeđivanju uygulanır. Birinci sırada çocuklar ve eş eşit paylarla (1/3'er) mirasçı olur — Türkiye'deki 1/4 eş payından farklı. Altsoy yoksa eş 1/2 + anne-baba 1/2. Miras süreci Karadağ'daki noter huzurunda ostavinski postupak ile yürütülür; süre 3-6 ay, birinci derece mirasçı taşınmaz miras vergisinden muaftır.

Türkiye'deki veraset ilamı Karadağ'da geçerli mi?

Doğrudan çalışmaz — Karadağ'da ayrı ostavinski postupak açılması zorunludur. Ancak Türk veraset ilamı apostilli + Karadağca yeminli sudski tumač tercümeli olarak Karadağ noterine sunulur ve mirasçılığı tespit eden takdiri delil olarak kabul edilir; noter bunu esas alarak yeni bir rješenje o nasljeđivanju çıkarır. Toplam süre 3-6 ay.

Çocuğumu Karadağ'dan Türkiye'ye götürebilir miyim?

Velayet sizde olsa bile diğer ebeveynin rızası veya mahkeme onayı gerekir. Rıza yoksa ve mahkeme onayı almadan çocuğu götürürseniz, bu davranış 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi anlamında kaçırma sayılır (hem Türkiye hem Karadağ taraf) ve iade davasıyla karşılaşırsınız. Doğru yol: Osnovni sud'da çocuğun mutat meskeninin değiştirilmesi davası açmak; süre 6-12 ay.

Karadağ'da nafaka ne kadar ve nasıl tahsil edilir?

Karadağ'da çocuk nafakası mahkeme takdiridir; dosya ortalamamız 150-400 EUR/çocuk/ay, ebeveyn geliri yüksekse 800 EUR'a çıkabilir. Sınır ötesi tahsilat: Türkiye ve Karadağ'ın ikisi de 2007 Lahey Çocuk Nafakası Sözleşmesi tarafıdır; Merkezi Makamlar (Karadağ Adalet Bakanlığı / Türk UHDİGM) üzerinden ücretsiz tahsilat mekanizması çalışır. Karadağ'da Alimentacijski fond tasarısı hâlâ parlamentoda; kabul edilirse devlet nafaka avansı verecek.

Karadağ'da evlilik sözleşmesi yapılabilir mi?

Evet. Porodični zakon m. 301-304 bračni ugovor'u düzenler; noter huzurunda notarski zapis formunda yapılır, taraflar mal rejimini özgürce belirleyebilir. 2026 notarska tarifa taslağına göre ücret 380 EUR fiksno veya değere göre kademeli. Türk-Karadağlı karma evliliklerde ve Karadağ'a büyük yatırım yapacak Türk çiftlere şiddetle tavsiye edilir.

Karadağ miras intikali süreci ne kadar sürer ve ne kadar tutar?

Standart Türkiye'de vefat + Karadağ'daki mülk senaryosu: 3-6 ay toplam süre; maliyet Karadağ tarafında 2.000-3.500 EUR (tercüme + apostiller + noter ve mahkeme harçları + kataster + avukatlık). Birinci derece mirasçı (eş, çocuk, anne-baba) taşınmaz miras vergisinden muaftır — %0. Taşınır mallarda (banka, DOO, araç) hiçbir miras vergisi yoktur.

RoNa Legal — Sınır Ötesi Aile Hukuku Hizmetleri

Şeffaflık amacıyla güncel fiyat aralıklarımız aşağıdadır. Her dosya kendi koşullarının dilini konuşur; nihai teklif somut belgeler incelendikten sonra verilir.

• Sınır ötesi aile hukuku ön değerlendirme ve strateji raporu: 500 EUR
• Karadağ'da anlaşmalı boşanma tam takibi: 3.000 EUR'dan başlar
• Çekişmeli boşanma + mal paylaşımı: 5.500 EUR'dan başlar (dava değerine göre kademeli)
• Miras intikali tam paketi (Türk veraset ilamı → apostil → ostavinski postupak → kataster): 4.000 EUR'dan başlar
• Tanıma-tenfiz davası (Türkiye veya Karadağ'da): 3.000 EUR'dan başlar
• Acil velayet / çocuk iade talebi (Lahey 1980): 7/24 WhatsApp — durum bazlı fiyatlama
• Bračni ugovor hazırlama ve noter tasdiki: 1.500 EUR'dan başlar

⚠️ Acil Durumlar: Çocuk kaçırma, vefat sonrası DOO blokajı veya tedbir kararı için 7/24 WhatsApp hattımız açıktır: +90 530 277 0845. Tüm aile hukuku görüşmeleri avukat-müvekkil gizliliği kapsamındadır.

Randevu için: info@ronalegal.com | +90 530 277 08 45 | aile hukuku hizmetleri | iletişim

Yasal Uyarı (Disclaimer): Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosya kendine özgü koşullara bağlıdır. Kişisel durumunuz için mutlaka uzman bir avukat ve/veya mali müşavire danışınız. Yazıdaki mevzuat, tarife ve saha tecrübesi 19 Nisan 2026 tarihi itibarıyla günceldir; zaman içinde değişebilir.

Son güncelleme: 19 Nisan 2026