Çalışma izni red kararları gerekçeyi uzun uzun anlatmaz. Genellikle tek bir atıf yapar: 6735 sayılı Kanun'un 9. maddesinin birinci fıkrasının (…) bendi. Dosyanın nasıl kurtarılacağı — kurtarılabilir mi — o harfte saklıdır.
Bazı bentler düzeltilebilir bir eksikliği gösterir; bazıları başka bir kurumda çözülmesi gereken bir kaydı işaret eder ve o kayıt durdukça yeni başvuru da aynı sonucu verir. İkisini birbirinden ayırmadan yapılan itiraz, otuz günlük süreyi harcamaktan başka işe yaramaz.
Bu yazı üç şeyi ayırıyor: 9. maddedeki on bendin her birinin ne anlama geldiği, red kararına karşı hangi süre içinde nereye gidileceği, ve izinsiz çalışmanın işveren tarafında doğurduğu mali ve idari sonuç.
Sürelerin nasıl işlediği — ilk izin bir yıl, uzatmalarda iki ve üç yıl, işveren değişince sayacın sıfırlanması — ayrı bir konudur ve yabancıların Türkiye'de şirket kurması ve çalışma izni kriterleri yazımızda ele alınmıştır.
9. madde: on bent, tek sonuç
Maddenin kenar başlığı doğrudan konuyu adlandırır: "Çalışma izni başvurusunun reddi". Fıkra, 7. maddeye göre yapılan değerlendirme sonucunda sayılan hâllerde başvuruların reddedileceğini söyler — takdir değil, sonuç bildirir.
| Bent | Sebep | Karakteri |
|---|---|---|
| (a) | Uluslararası işgücü politikasına uygun olmayan | Politika |
| (b) | Sahte veya yanıltıcı bilgi ve belgelerle yapılan | Ağır |
| (c) | Yabancı istihdam edilmesine ilişkin gerekçesi yeterli görülmeyen | Dosya |
| (ç) | Diğer kanunlarda Türk vatandaşlarına hasredilen iş ve meslekler için yapılan | Kategorik |
| (d) | Gerekli nitelik ve uzmanlığı taşımadığı anlaşılan yabancılara ilişkin olan | Dosya |
| (e) | Bakanlıkça belirlenen değerlendirme kriterlerini karşılamayan | Dosya |
| (f) | 6458 sayılı Kanun'un 7, 15 ve 54. maddeleri kapsamında olduğu İçişleri Bakanlığınca bildirilen | Dış kayıt |
| (g) | Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından çalışmasında sakınca görülen | Dış kayıt |
| (ğ) | Dışişleri'nin uygun görüşü hariç, Türkiye'nin tanımadığı veya diplomatik ilişkisi bulunmayan ülke vatandaşları için yapılan | Kategorik |
| (h) | Kanuni süresi içinde yapılmayan veya eksiklikleri tamamlanmayan | Usul |
Sağdaki sütun pratikte belirleyicidir.
Usul ve dosya bentleri — (c), (d), (e), (h). Bunlar başvurunun içeriğine ilişkindir: gerekçe yeterince kurulmamış, nitelik belgelenmemiş, kriter karşılanmamış, ya da süre veya eksik evrak kaçmıştır. Bu bentlerde eksiklik giderilerek yeni bir başvuru anlamlıdır; itiraz da çoğu zaman burada işe yarar.
(h) bendi özellikle sinsidir, çünkü iki ayrı hatayı aynı sonuca bağlar: başvurunun kanuni süresi içinde yapılmamış olması veya istenen eksikliklerin tamamlanmamış olması. Uzatma başvurusunda kaçırılan takvim burada karşınıza çıkar.
Kategorik bentler — (ç) ve (ğ). Bunlarda dosyayı güçlendirmenin bir etkisi yoktur. (ç), o iş veya mesleğin kanunla Türk vatandaşlarına ayrılmış olması hâlidir; (ğ) ise yabancının vatandaşı olduğu ülkeyle Türkiye arasındaki durumdan kaynaklanır ve yalnızca Dışişleri Bakanlığının uygun görüşü ile aşılabilir.
Dış kayıt bentleri — (f) ve (g). Bunlar bu yazının asıl uyarısıdır.
(f) bendi: sorun çalışma izni dosyasında değil
(f) bendi iki kanunu birbirine bağlar. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 7. maddesi Türkiye'ye girişine izin verilmeyecek yabancıları, 15. maddesi vize verilmeyecekleri, 54. maddesi ise haklarında sınır dışı etme kararı alınacakları düzenler.
Yabancı bu maddelerden birinin kapsamında ise ve bu durum İçişleri Bakanlığınca bildirilmişse, çalışma izni başvurusu reddedilir. İstihdam gerekçesinin gücü, maaş, unvan veya işverenin büyüklüğü bu sonucu değiştirmez.
Buradan çıkan pratik sonuç şudur: (f) bendinden red almış bir dosyada yapılacak iş, çalışma izni başvurusunu iyileştirmek değildir. Önce giriş ve ikamet kaydındaki sebebin ne olduğu tespit edilmeli, o kayıt kaldırılabilir nitelikteyse kendi usulünde kaldırılmalıdır. Kayıt dururken yapılan her yeni çalışma izni başvurusu aynı bentten reddedilir.
Giriş yasağı ve tahdit kayıtlarının nasıl işlediği ve hangilerinin kaldırılabildiği için tahdit kodu nedir, nasıl kaldırılır yazımıza bakınız.
Ön izin gerektiren meslekler: bazı bentler uygulanmaz
Sağlık ve eğitim hizmetlerinde mesleki yeterlilik gerektiren işlerde çalışacak yabancılar için ön izin zorunludur (m.8/1). Ön izni sağlık hizmetlerinde Sağlık Bakanlığı, eğitim hizmetlerinde Millî Eğitim Bakanlığı verir.
Bunun red rejimine iki etkisi vardır:
- m.8/3: ön izin alan yabancıların başvurularının değerlendirilmesinde (d) bendi uygulanmaz. Nitelik ve uzmanlık değerlendirmesi zaten ön izin aşamasında yapılmıştır.
- m.8/4: 2547 sayılı Kanun'un 34. maddesi uyarınca çalışacak yabancı uyruklu öğretim elemanlarında, YÖK'ün ön iznine istinaden, 9. maddenin birinci fıkrası uygulanmaz — 🔑 ancak (f), (g) ve (ğ) bentleri saklıdır.
İkinci istisnanın mantığı açıktır: dosyaya ilişkin değerlendirme kaldırılabilir, güvenlik ve dış ilişkiler kaynaklı bentler kaldırılamaz.
Ayrıca m.8/5 uyarınca uzatma başvuruları da ilgili bakanlığın veya YÖK'ün ön iznine tabidir; ön izin yalnız ilk başvuruya özgü bir aşama değildir.
İtiraz: tebliğden itibaren otuz gün
Kanun'un 21. maddesi yolu tarif eder.
Tebliğ (m.21/1): çalışma izni veya muafiyet başvurusunun reddi ve düzenlenen belgelerin iptali kararları, yabancı çalıştıran işverene veya bağımsız çalışma izni, süresiz çalışma izni ya da Turkuaz Kart sahibi yabancıya, 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir.
Muhatabın kim olduğuna dikkat edilmelidir: işverene bağlı izinlerde karar işverene tebliğ edilir. Süre işverene ulaştığı anda işlemeye başlar; yabancının haberdar olduğu tarih değil.
İtiraz (m.21/2): Bakanlığın bu Kanun kapsamında verdiği kararlara karşı ilgililer tarafından tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtirazın reddedilmesi hâlinde idari yargı yoluna başvurulabilir.
⏱ Otuz günlük süre kararın tebliğinden işler. İtiraz, hangi bentten red alındığına göre kurulmalıdır: usul ve dosya bentlerinde eksikliğin giderildiği gösterilir; dış kayıt bentlerinde ise itirazın konusu çoğu zaman Bakanlığın kendi değerlendirmesi değil, dayanılan bildirimdir.
| Aşama | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Red kararının tebliği | — | m.21/1, 7201 s. Kanun |
| Bakanlığa idari itiraz | 30 gün (tebliğden) | m.21/2 |
| İdari yargı | İtirazın reddi üzerine | m.21/2 |
Pasaport süresi izni yukarıdan kırpar
Sık gözden kaçan bir sınır: m.24/1 uyarınca çalışma izni ve çalışma izni muafiyeti, yabancının pasaport veya pasaport yerine geçen belgelerinin geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa süreli ve her yabancı için ayrı verilir.
Yani talep edilen süre ne olursa olsun, izin pasaportun bitişinden altmış gün önce sona erer. Pasaportu on dört ay sonra bitecek bir yabancıya bir yıllık izin verilemez. Uzatma planlaması yapılırken önce pasaport yenilenmelidir; aksi hâlde kısa verilen izin, uzatma takvimini de kendiliğinden öne çeker.
İzinsiz çalışmanın işveren tarafındaki bedeli
Red kararı alınmasına rağmen çalışmanın sürmesi, konuyu idari yaptırım alanına taşır.
Denetim (m.23/1-2): yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği Bakanlık iş müfettişleri ile SGK müfettişleri ve sosyal güvenlik denetmenleri tarafından denetlenir. Ayrıca kamu idarelerinin denetim elemanları ile kolluk kuvvetleri, kendi mevzuatları gereğince işyerlerinde yapacakları her türlü denetim, inceleme ve kontrol sırasında bir aykırılık tespit ederlerse durumu Bakanlığa bildirir. Denetim tek kanaldan gelmez.
Yaptırımı kim uygular (m.23/3): tutanak ve denetim raporlarına göre idari yaptırımlar Çalışma ve İş Kurumu il müdürünce uygulanır. m.23/4: idari para cezaları tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.
Ceza kalemleri (m.23/5) — Kanun'un yazdığı tutarlar şunlardır:
- Bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeksizin: bağımsız veya süresiz çalışma izni ile çalışan yabancıya dört yüz TL; yabancı çalıştıran işverene her bir yabancı için dört yüz TL.
- Çalışma izni olmaksızın: bir işverene bağlı çalışan yabancıya iki bin dört yüz TL; bağımsız çalışan yabancıya dört bin sekiz yüz TL; yabancı çalıştıran işverene veya işveren vekiline her bir yabancı için altı bin TL.
⚠ Bu rakamlar Kanun'un metnindeki tutarlardır. İdari para cezaları, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu nedenle cari yılda uygulanacak tutar kanun metnindeki tutardan yüksektir; güncel tutar başvuru anında ayrıca teyit edilmelidir.
Tekrar (m.23/6): beşinci fıkrada sayılan fiillerin tekrarı hâlinde idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır. İşverene kesilen cezanın "her bir yabancı için" hesaplanması ile birleştiğinde, çok sayıda yabancı çalıştıran bir işyerinde tutar hızla büyür.
İki ek sonuç, ceza kadar önemli:
- m.23/8: çalışma izni bulunmadan çalıştığı tespit edilen yabancılar sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir. Bu bildirim, ilerideki başvurularda (f) bendini gündeme getirir — döngü buradan kapanır.
- m.23/9: işveren veya işveren vekili, çalışma izni bulunmayan yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderlerini, ülkelerine dönmeleri için gerekli masrafları ve gerektiğinde sağlık harcamalarını karşılamak zorundadır. Bu tutarlar Göç İdaresi bütçesinden karşılanmışsa, 6183 sayılı Kanun uyarınca işverenden tahsil edilir.
Son cümle, işveren açısından cezadan daha ağır sonuç doğurabilir: alacak artık bir idari para cezası değil, kamu alacağı usulüyle takip edilen bir tutardır. Ödeme emri geldiğinde işleyen süreler ve itiraz yolu için ödeme emrine itiraz, mal bildirimi ve tecil yazımız ilgilidir.
Bildirim yükümlülüğü: on beş gün
Ceza kalemlerinin ilki, çoğu işverenin farkında olmadığı bir yükümlülükten doğar. m.22/1: yabancı çalıştıran işverenler ile süresiz veya bağımsız çalışma izni bulunan yabancılar; çalışma izninin veya muafiyet kapsamında çalışmanın başlaması ve sona ermesi durumu ile iznin veya muafiyetin iptalini gerektirecek hâlleri on beş gün içinde Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür.
Bildirim yalnızca işe başlarken değil, işten ayrılırken de gerekir. Uygulamada ceza çoğunlukla ikincisinden doğar: yabancı ayrılmış, bildirim yapılmamış, kayıt işverenin üzerinde durmaya devam etmiştir.
m.22/2-3: sosyal güvenlik yükümlülükleri 5510 sayılı Kanun'a göre kanuni süresi içinde yerine getirilir; Türkiye'nin taraf olduğu sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklıdır.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: red kararının kendisi (bent atfı görünecek şekilde) ve tebliğ tarihini gösteren belge, yabancının pasaport ve mevcut ikamet bilgileri, iş veya hizmet sözleşmesi, başvuru dosyasında sunulan belgeler, ve varsa daha önceki red kararları.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: kararın hangi bende dayandığı ve bunun düzeltilebilir bir eksiklik mi yoksa dış kayıt kaynaklı bir engel mi olduğu, otuz günlük itiraz süresinin hangi tarihte dolduğu, itirazın bu bende göre nasıl kurulacağı, (f) bendi söz konusuysa önce hangi kayıtta işlem yapılması gerektiği, ve ön izin rejimi nedeniyle bazı bentlerin bu dosyada uygulanamayacak olup olmadığı.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil tebliğ tarihinin ve bendin tespitidir; süre kaçtıktan sonra idari itiraz yolu kapanır.
Sınırımızı açıkça yazalım: itirazın veya yeni başvurunun sonucunu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, süresiz çalışma izni bakımından bile başvuru şartlarını taşımanın mutlak hak sağlamadığını açıkça yazmaktadır (m.10/3).
