Havalimanında geri çevrilen, vize başvurusu sebepsiz görünen bir gerekçeyle reddedilen ya da ikamet izni uzatılmayan yabancıların ilk duyduğu kelime genellikle aynıdır: tahdit kodu. İnternette bu terimin etrafında kurulmuş büyük bir içerik yığını var; kod listeleri paylaşılıyor, "şu kod şu anlama gelir" deniyor.
İşe şuradan başlamak gerekiyor: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nda "tahdit" kelimesi hiç geçmez. Kanun metni baştan sona tarandığında sıfır sonuç verir.
Bu, terimin uydurma olduğu anlamına gelmez. "Tahdit kodu", idari kayıt sisteminde bir yabancı hakkındaki kısıtlamayı gösteren etiketi ifade eder. Ama hukuken karşınızdaki şey bir "kod" değildir; kodun arkasında duran idari işlemdir. Ve o işlem hangisiyse, kaldırma yolu da, süresi de, itiraz mercii de değişir.
Bu yazı kod listesi vermiyor. Kodun arkasındaki üç ayrı hukuki durumu ayırıyor.
Kodun arkasındaki asıl işlem: Türkiye'ye giriş yasağı
Kanun'un 9. maddesi giriş yasağını düzenler ve ilk fıkrası yetkiyi tanımlar: Göç İdaresi Genel Müdürlüğü, gerektiğinde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşlerini alarak, kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından Türkiye'ye girmesinde sakınca görülen yabancıların ülkeye girişini yasaklayabilir.
İkinci fıkra farklı bir dil kullanır ve bu fark önemlidir: "Türkiye'den sınır dışı edilen yabancıların Türkiye'ye girişi, Genel Müdürlük veya valilikler tarafından yasaklanır." Birinci fıkrada takdir yetkisi ("yasaklayabilir"), ikinci fıkrada bağlı yetki ("yasaklanır") vardır. Sınır dışı edilmiş bir yabancı bakımından giriş yasağı, idarenin tercihi değil sonucudur.
Üçüncü fıkra süreyi belirler: giriş yasağının süresi en fazla beş yıldır. Ancak kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunması hâlinde bu süre Genel Müdürlükçe en fazla on yıl daha artırılabilir.
Yani üst sınır tek bir rakam değildir: kural olarak beş yıl, ciddi tehdit hâlinde toplamda on beş yıla kadar.
Giriş yasağı ile karıştırılan ikinci işlem: ön izin şartı
Kanun'un 9/7. maddesi (2019'da 7196 sayılı Kanun'un 71. maddesiyle değiştirilmiştir) ayrı bir mekanizma kurar: kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı sebebiyle Genel Müdürlükçe; idari para cezaları ve kamu alacakları sebebiyle ise valiliklerce yabancıların ülkeye kabulü ön izin şartına bağlanabilir.
Bu, giriş yasağı değildir. Ülkeye giriş yasaklanmamış, önceden izin alınması şartına bağlanmıştır. Pratikte ikisi de aynı yerde — sınır kapısında — hissedilir, ama hukuki niteliği ve giderilme yolu farklıdır. Özellikle ödenmemiş idari para cezası veya kamu alacağı sebebiyle konulmuş bir ön izin şartında, çözüm çoğu zaman yargısal değil, alacağın tasfiyesiyle idari yoldadır.
Yasak hiç konulmayabilir: iki fıkra, iki fırsat penceresi
Uygulamada en çok kaçırılan iki hüküm burada.
9/4. madde (2019 değişikliği): vize veya ikamet izni süresi sona eren ve bu durumları yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye dışına çıkmak için valiliklere başvuruda bulunup hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancılara, idari para cezalarını ödemiş olmaları ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmamaları kaydıyla, Türkiye'ye giriş yasağı kararı alınmayabilir.
Cümlenin ekseni "tespit edilmeden önce"dir. Süresi geçmiş bir yabancının kendiliğinden valiliğe başvurması ile kolluk tarafından tespit edilmesi, aynı ihlalin iki farklı sonucudur.
9/5. madde: 56. madde uyarınca Türkiye'yi terke davet edilenlerden süresi içinde ülkeyi terk edenler hakkında giriş yasağı kararı alınmayabilir.
Her iki fıkrada da kanun "alınmaz" değil "alınmayabilir" der; yani idareye takdir tanır. Ama takdirin kullanılabilmesi için önce şartların sağlanmış olması gerekir — ve bu şartlar geçmişe dönük yaratılamaz.
Kaldırma: dayanak 9/6. madde
"Tahdit kodu nasıl kaldırılır" sorusunun kanundaki karşılığı tek bir fıkradır. 9/6. madde: "Genel Müdürlük, giriş yasağını kaldırabilir veya giriş yasağı saklı kalmak kaydıyla yabancının belirli bir süre için Türkiye'ye girişine izin verebilir."
Bu fıkra iki ayrı sonuç üretir ve talebi kurarken hangisinin istendiği belirtilmelidir:
- Yasağın kaldırılması — kayıt tümüyle sona erer.
- Yasak dururken belirli süreli giriş izni — yasak kaldırılmaz, ama örneğin bir dava duruşması, tedavi, miras işlemi veya şirket işi için sınırlı bir giriş imkânı tanınır.
İkinci seçenek, kaldırma şartlarının bugün için oluşmadığı dosyalarda çoğu zaman gerçekçi olan yoldur. Talebi yalnızca "kaldırılsın" diye kurup ikinci ihtimali hiç istememek, elde edilebilecek sonucu baştan daraltır.
İdari başvurunun reddi hâlinde idari yargı yolu açıktır; ancak burada dava, sınır dışı kararına karşı öngörülen özel usule değil, idari işlemlere karşı genel iptal davası rejimine tâbidir.
Sınır dışı etme kararı ayrı bir karardır — ve süresi çok kısadır
Giriş yasağı ile sınır dışı etme kararı sıklıkla aynı şey sanılır. Değildir; ikisi arka arkaya gelir ama ayrı işlemlerdir ve itiraz usulleri tamamen farklıdır.
Sınır dışı etme kararı 54. maddede sayılan hâllerde alınır. Liste kapalıdır ve içinde çok sık karşılaşılan kalemler vardır: Türkiye'ye giriş, vize ve ikamet izinleri için yapılan işlemlerde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar; vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler; ikamet izni süresinin sona ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan on günden fazla ihlal edenler; çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler; hakkında Türkiye'ye giriş yasağı bulunmasına rağmen Türkiye'ye geldiği tespit edilenler.
Karara karşı yol 53. maddede ve bu madde 21/11/2024 tarihli 7533 sayılı Kanun'un 36. maddesiyle değiştirilmiştir. Bugünkü hâliyle:
- Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir.
- Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir.
- Duruşma yapılması mahkemenin takdirindedir.
- Başvurular, dosyanın tekemmülünden veya ara karar ya da duruşma gereken hâllerde bunların tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde sonuçlandırılır.
- Mahkemenin kararı kesindir.
- 🔑 Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.
Son madde, bu davanın en kritik özelliğidir: başvurunun kendisi kanundan doğan bir durdurucu etki taşır; ayrıca yürütmeyi durdurma kararı beklenmesi gerekmez. Buna karşılık yedi günlük süre kaçırıldığında bu koruma da ortadan kalkar.
Ayrıca 56. madde uyarınca sınır dışı kararı alınanlara, kararda belirtilmek kaydıyla ülkeyi terk edebilmeleri için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır. Ancak bu süre; kaçma ve kaybolma riski bulunanlara, yasal giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenlere, sahte belge kullananlara, asılsız belgelerle ikamet izni almaya çalışanlara veya kamu düzeni, kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlara tanınmaz. Süre tanınanlara Çıkış İzin Belgesi verilir; bu belge hiçbir harca tabi değildir.
| Giriş yasağı (m.9) | Ön izin şartı (m.9/7) | Sınır dışı etme kararı (m.54) | |
|---|---|---|---|
| Kim koyar | Genel Müdürlük; sınır dışı edilende Genel Müdürlük veya valilik | Genel Müdürlük veya valilikler | Genel Müdürlük talimatıyla veya resen valilikler |
| Tipik sebep | Kamu düzeni, güvenlik, sağlık; sınır dışı edilmiş olmak | Kamu düzeni; idari para cezası ve kamu alacağı | m.54'teki kapalı liste |
| Süre | En fazla 5 yıl; ciddi tehditte 10 yıl daha | Süre öngörülmemiş, şart niteliğinde | Kararın kendisi süreye bağlı değil |
| Giderilme yolu | m.9/6 idari başvuru; reddedilirse iptal davası | Şartın sebebinin ortadan kaldırılması | 7 gün içinde idare mahkemesi |
| Yargı süresi | Genel idari yargı usulü | Genel idari yargı usulü | Tekemmülden itibaren 15 gün, karar kesin |
| Otomatik durdurma | Yok | Yok | Var (dava süresi ve yargılama boyunca) |
Sıralamayı doğru kurmak
Bir dosyada üç sorunun sırası şudur ve sıra karıştırıldığında süre kaybedilir:
- Elde hangi işlem var — sınır dışı etme kararı mı, giriş yasağı mı, ön izin şartı mı? Tebliğ edilmiş bir karar varsa metni belirleyicidir; yoksa idareden kaydın dayanağı sorulur.
- Ortada bir sınır dışı etme kararı varsa, her şeyden önce yedi günlük süre işlemektedir. Bu süre, giriş yasağına ilişkin idari başvurulardan bağımsız ve önceliklidir.
- Sınır dışı kararı yoksa veya kesinleşmişse, sıra 9/6 kapsamındaki idari başvuruya ve orada da kaldırma ile süreli giriş izni taleplerinin birlikte kurulmasına gelir.
Türkiye'de yatırımı, şirketi veya taşınmazı olan yabancılar bakımından bu ayrım ayrıca önemlidir: giriş yasağı mülkiyeti sona erdirmez, ama şirket işlemlerini, tapu işlemlerini ve dava takibini fiilen kilitler. Bu durumlarda vekâletname ile temsil ve süreli giriş izni talebi çoğu zaman birlikte kurulur. Türkiye'de taşınmaz üzerinden ikamet izni ve vatandaşlık yollarının çerçevesi için gayrimenkul ile Türkiye'de ikamet izni ve Türkiye vatandaşlık sayfalarına, cezai kayıtların doğurduğu sonuçlar için ceza hukuku sayfasına bakılabilir.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: elinizdeki her tebligat ve karar örneği, pasaportunuzdaki giriş-çıkış kayıtları, varsa sınır kapısında verilen belge, ödenmiş veya ödenmemiş idari para cezalarına ilişkin kayıtlar ve Türkiye'deki şirket, taşınmaz veya derdest dava bilgileriniz.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: karşınızdaki işlemin hangisi olduğu, süre işleyip işlemediği, talebin kaldırma mı süreli giriş izni mi yoksa her ikisi birden mi kurulacağı ve Türkiye'deki mevcut işlerinizin bu süre boyunca nasıl yürütülebileceği.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Sebebi bu dosya türünde özellikle somuttur: buradaki ilk saat satış değil, süre tespitidir — ve yanlış tespit edilen bir yedi günlük süre, sonradan telafi edilemez.
Sınırımızı açıkça yazalım: idari başvurunun veya davanın sonucunu önceden taahhüt etmiyoruz. Bu yazıda anlatılan yapı, sonucun neden idarenin takdir alanına ve dosyanın kendi belgelerine bağlı olduğunu göstermektedir.
