Bilgi edinme başvurusu reddedildiğinde doğrudan dava açmak akla gelir. Kanun ise araya bir aşama koyar:
"Bilgi edinme istemi … reddedilen başvuru sahibi, yargı yoluna başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde Kurula itiraz edebilir. Kurul, bu konudaki kararını otuz iş günü içinde verir. Kurum ve kuruluşlar, Kurulun istediği her türlü bilgi veya belgeyi on beş iş günü içinde vermekle yükümlüdürler." (4982 m.13)
🔑 İki farklı birim dikkat ister: itiraz süresi on beş gün (takvim günü olarak yazılmıştır), Kurulun karar süresi ise otuz iş günüdür.
m.14: bu itirazları incelemek ve bilgi edinme hakkının kullanılmasına ilişkin kararlar vermek üzere Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu oluşturulmuştur.
Erişim süresi: on beş iş günü, koşullu olarak otuz
4982 m.11/1: kurum ve kuruluşlar, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi on beş iş günü içinde sağlarlar.
⚠ Süre üç hâlde otuz iş gününe çıkar:
- istenen bilgi veya belgenin, başvurulan kurum içindeki başka bir birimden sağlanması,
- başvuruyla ilgili başka bir kurum ve kuruluşun görüşünün alınmasının gerekmesi,
- başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi.
🔑 Uzatma kendiliğinden işlemez: "Bu durumda, sürenin uzatılması ve bunun gerekçesi başvuru sahibine yazılı olarak ve on beş iş günlük sürenin bitiminden önce bildirilir."
m.12: cevaplar yazılı olarak veya elektronik ortamda bildirilir. "Başvurunun reddedilmesi hâlinde bu kararın gerekçesi ve buna karşı başvuru yolları belirtilir."
| Aşama | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Erişimin sağlanması | 15 iş günü | m.11/1 |
| Uzatılmış hâl | 30 iş günü (gerekçe 15 iş günü dolmadan yazılı bildirilir) | m.11/1 |
| Ret kararına itiraz | Tebliğden 15 gün, yargıdan önce | m.13 |
| Kurulun kararı | 30 iş günü | m.13 |
| Kurumun Kurula belge vermesi | 15 iş günü | m.13 |
Kim başvurabilir: yabancılarda karşılıklılık
4982 m.4/1: "Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir."
🔴 m.4/2: "Türkiye'de ikamet eden yabancılar ile Türkiye'de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler, isteyecekleri bilgi kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili olmak kaydıyla ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde, bu Kanun hükümlerinden yararlanırlar."
⚠ Yabancı gerçek ve tüzel kişiler bakımından üç sınır birlikte işler: Türkiye'de ikamet veya faaliyet, konu ilgisi ve karşılıklılık. m.4/3: Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerden doğan hak ve yükümlülükler saklıdır.
Başvurunun şekli ve konusu
m.6/1: başvuru; ad ve soyad, imza, oturma yeri veya iş adresi — tüzel kişide unvan, adres, yetkili kişinin imzası ve yetki belgesi — içeren bir dilekçe ile, bilgi veya belgenin bulunduğu kuruma yapılır. m.6/2: "Dilekçede, istenen bilgi veya belgeler açıkça belirtilir."
m.7/1: başvuru, kurumun elinde bulunan veya görevi gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır.
🔑 m.7/2 — sınır: kurumlar, "ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler."
⚠ Bu fıkra pratikte en sık kullanılan ret gerekçesidir. Bu nedenle dilekçe, kurumdan veri üretmesini değil mevcut bir belgeyi vermesini isteyecek biçimde kurulmalıdır.
m.7/3: istenen bilgi başka bir yerdeyse dilekçe o kuruma gönderilir ve durum ilgiliye yazılı olarak bildirilir.
m.8: yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi ve belgeler başvuruya konu olamaz; ancak "ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığı veya açıklandığı başvurana bildirilir."
Gizli kısmı ayırma ve erişim biçimi
🔑 m.9 — kısmen erişim: istenen belgede gizlilik dereceli veya açıklanması yasaklanan bilgiler ile açıklanabilir nitelikte olanlar birlikte bulunuyor ve birbirinden ayrılabiliyorsa, belge gizli kısımlar çıkarıldıktan sonra başvurana sunulur. "Ayırma gerekçesi başvurana yazılı olarak bildirilir."
⚠ Bu madde, "belgede gizli bilgi var" gerekçesiyle yapılan toptan retlere karşı en güçlü dayanaktır: ayrılabilirlik varsa erişim kısmen sağlanmalıdır.
m.10/1: kurumlar başvurana istenen belgenin onaylı bir kopyasını verir. Kopya verilmesi mümkün değilse veya aslına zarar verecekse; yazılı ve basılı belgelerde aslını inceleme ve not alma, ses kayıtlarında dinleme, görüntü kayıtlarında izleme olanağı sağlanır. Farklı bir şekilde elde edilmesi mümkünse, belgeye zarar vermemek koşuluyla bu olanak da sağlanır.
m.10 son fıkra — ücret: kurum, erişimine olanak sağladığı bilgi veya belgeler için başvurandan "erişimin gerektirdiği maliyet tutarı kadar bir ücreti bütçeye gelir kaydedilmek üzere tahsil edebilir."
Kapsam dışı bırakılan alanlar
Kanun, hakkın sınırlarını ayrı maddelerde sayar:
- m.16 — Devlet sırrı: açıklanması hâlinde Devletin emniyetine, dış ilişkilerine, millî savunmasına ve millî güvenliğine açıkça zarar verecek ve niteliği itibarıyla Devlet sırrı olan gizlilik dereceli bilgi ve belgeler.
- m.17 — ekonomik çıkar: açıklanması ya da zamanından önce açıklanması hâlinde ülkenin ekonomik çıkarlarına zarar verecek veya haksız rekabet ve kazanca sebep olacak bilgi ve belgeler.
- m.18 — istihbarat: sivil ve askerî istihbarat birimlerinin görev ve faaliyetlerine ilişkin bilgi ve belgeler.
- m.19 — idarî soruşturma ve m.20 — adlî soruşturma ve kovuşturma ile ilgili, açıklanması sakıncalı bilgi ve belgeler.
- m.21 — özel hayat: kişinin izni saklı kalmak üzere, sağlık bilgileri ile özel ve aile hayatına, şeref ve haysiyetine, meslekî ve ekonomik değerlerine haksız müdahale oluşturacak bilgi ve belgeler.
- m.22 — haberleşmenin gizliliği.
- 🔑 m.23 — ticarî sır: "Kanunlarda ticarî sır olarak nitelenen bilgi veya belgeler ile, kurum ve kuruluşlar tarafından gerçek veya tüzel kişilerden gizli kalması kaydıyla sağlanan ticarî ve malî bilgiler, bu Kanun kapsamı dışındadır."
- m.24 — fikir ve sanat eserleri: ilgili kanun hükümleri uygulanır.
- m.25 — kurum içi düzenlemeler: kamuoyunu ilgilendirmeyen ve sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalara ilişkin düzenlemeler kapsam dışıdır; ancak "söz konusu düzenlemeden etkilenen kurum çalışanlarının bilgi edinme hakları saklıdır."
- m.27 — tavsiye ve mütalaa talepleri kapsam dışıdır.
🔑 m.26 — kapsam içinde olan: kurumların faaliyetlerini yürütmek üzere elde ettikleri görüş, bilgi notu, teklif ve tavsiye niteliğindeki bilgi ve belgeler, "kurum ve kuruluş tarafından aksi kararlaştırılmadıkça bilgi edinme hakkı kapsamındadır."
m.28: gizliliği kaldırılmış bilgi ve belgeler, diğer istisnalara girmiyorsa başvurulara açık hâle gelir.
m.29: Kanunun uygulanmasında ihmâli, kusuru veya kastı bulunan memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında, ceza kovuşturması saklı kalmak kaydıyla disiplin cezaları uygulanır.
İdari işlemlere karşı genel itiraz ve dava yolları ile kabahat rejimi için idari para cezası: on beş gün, yüzde 25 indirim ve itiraz; vergi idaresinden düzeltme istemenin kendi rejimi için vergi hatasında düzeltme ve şikâyet yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: başvuru dilekçenizin tam metni ve başvuru tarihi, kurumun verdiği cevap veya ret yazısı ile tebliğ tarihi, ret gerekçesinde dayanılan madde, süre uzatımı bildirilmişse uzatma yazısı ve tarihi, başvurunuzun konusu bir ticarî veya malî bilgi ise bunun kaynağına ilişkin bilgiler, yabancı gerçek veya tüzel kişi iseniz Türkiye'deki ikamet veya faaliyet durumunuz, ve varsa daha önce Kurula yapılmış itiraz ve kararı.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: başvurunun m.7/1 anlamında kurumun elinde bulunan veya bulunması gereken bir belgeye ilişkin olup olmadığı ve m.7/2'deki "özel çalışma gerektirir" gerekçesinin somut olayda kullanılabilir olup olmadığı, m.11'deki on beş iş günü ile otuz iş günü sürelerinin ve uzatma bildiriminin usulüne uygunluğu, ret gerekçesinin m.16-27 arasındaki istisnalardan hangisine dayandığı ve o istisnanın koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği, m.9 uyarınca belgenin kısmen verilmesinin mümkün olup olmadığı, m.26 uyarınca görüş ve bilgi notlarının kapsam içinde sayılıp sayılmayacağı, m.13'teki on beş günlük Kurula itiraz süresinin durumu ve yargı yolunun sıralanması, ve yabancı başvurucularda m.4/2'deki karşılıklılık koşulunun değerlendirilmesi.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil ret kararının tebliğ tarihinin tespitidir; Kurula itiraz süresi bu tarihten işler ve bu aşama yargı yolundan önce gelir.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, m.16-27 arasında geniş bir istisna listesi öngörmekte ve bazı hâllerde kuruma olumsuz cevap verme imkânı tanımaktadır.
