Gemiadamı Temin ve Yerleştirme: Armatörler İçin MLC Uyumu

Mürettebatla birlikte gemiye binen yükümlülük

Bir cruise hattı otel, mutfak, teknik ve güverte kadrolarını temin ve yerleştirme hizmetleri üzerinden doldurur. Gemiadamları pasaportu, denizci cüzdanı, sağlık ve eğitim sertifikaları ve imzalı sözleşmesiyle gelir. Gemi sefere çıkar. Ardından bir liman devleti kontrol memuru, bir bayrak idaresi denetçisi ya da bir davacı vekili çok daha dar bir soru sorar: bu mürettebatı kim temin etti, o ofis hangi hukuk altında çalışıyor ve siz uygunluğundan emin olmak için ne yaptınız?

2006 tarihli Denizcilik Çalışma Sözleşmesi'nde (MLC 2006) bu sorunun belirli bir adresi vardır. Standard A1.4'ün 9. fıkrası, Sözleşmeyi onaylayan her üye devletin, kendi bayrağını taşıyan gemilerin armatörlerinden — Sözleşmenin uygulanmadığı ülke veya ülkelerde kurulu temin ve yerleştirme hizmetlerini kullanıyorlarsa — "uygulanabilir olduğu ölçüde, bu hizmetlerin bu Standardın gereklerini karşılamasını sağlamalarını" istemesini şart koşar. Regulation 1.4'ün 3. fıkrası aynı şeyi üye devlet cephesinden söyler. 10. fıkra ise işletmecilerin çoğunlukla umduğu boşluğu kapatır: bu Standarttaki hiçbir hüküm armatörün yükümlülük ve sorumluluklarını azaltmaz.

Sonucu söylemek kolay, geç fark etmek pahalıdır. Yükümlülük yalnız ajansın üzerinde değildir. Mürettebatı temin eden ofis, Sözleşmenin uygulanmadığı bir yargı alanında bulunuyorsa, armatörün kendi özen yükümlülüğünü kanıtlayabilmesi gerekir. Uygulamada bu kanıt bir dosya biçimini alır: armatörün kendi denetimi ya da idarenin kabul edeceği bağımsız bir üçüncü taraf denetimi.

Rejimi bayrak değil, ofisin adresi belirler

İşletmeciler crewing uyumunu genellikle bayrak üzerinden düşünür. Bayrak sizi kimin denetleyeceğini belirler. Standard A1.4 kapsamındaki soru ise farklıdır: temin ve yerleştirme hizmetinin nerede kurulu olduğuna bakar. Aynı gemiye özdeş mürettebat sağlayan iki ofis, bu çizginin iki ayrı tarafında durabilir.

Çalıştığımız iki yargı alanı tam da bu çizginin karşıt taraflarına düşüyor; bu soruyu sık almamızın sebebi budur.

Karadağ, Denizcilik Çalışma Sözleşmesi'ni 3 Şubat 2015'te onaylamıştır ve Sözleşme onun bakımından yürürlüktedir. Dolayısıyla Karadağ'da kurulu bir temin ve yerleştirme hizmeti, onaylanmış bir rejimin içinde; denetleyen bir bakanlık ve arkasında bir iş müfettişliği bulunan ulusal bir izin sistemi altında çalışır.

Türkiye Sözleşmeyi onaylamamıştır. Uluslararası Çalışma Örgütü'nün bu Sözleşmeyi onaylamayan ülkeler listesinde yer alır. Onaylanmasının uygun bulunduğuna dair metin 2017'de iç hukukta yayımlanmıştır; ancak bir onay kanununun yayımlanması ile onay belgesinin tevdi edilmesi ayrı olaylardır ve bir devleti ILO'nun listesine sokan yalnız ikincisidir. İşletmeci açısından pratik etkisi doğrudandır: Türkiye'de kurulu bir temin ve yerleştirme hizmeti, Sözleşmenin uygulanmadığı bir ülkedeki hizmettir; bu nedenle Standard A1.4(9) devreye girer ve armatörün kendi doğrulama yükümlülüğü canlıdır.

Bu, Türk crewing ofislerinden kaçınmak için bir gerekçe değildir. İyi işleyen Türk hizmetleri vardır ve Türk gemiadamları cruise ve ticaret filolarında görev yapar. Bu, ajansın evrakının sizi taşıdığını varsaymak yerine zinciri bilinçli olarak belgelemek için bir gerekçedir.

Karadağ kurallarını yeniden yazdı — yeni kanun 2026'dan itibaren

Karadağ hakkında eski kaynaklara dayanan herkes durmalıdır. Bu alanı 2013'ten beri düzenleyen Deniz Seyir Güvenliği Kanunu yürürlükten kalkmıştır. Yeni Zakon o sigurnosti pomorske plovidbe 27 Aralık 2025'te kabul edilmiş ve 30 Aralık 2025 tarihli 160/2025 sayılı Službeni list Crne Gore'de yayımlanmıştır; 306. maddesi uyarınca yayımdan sonraki sekizinci günde yürürlüğe girmiştir. 305. madde, sınırlı sayıda saklı tutulan hüküm dışında 2013 tarihli kanunu ilga etmiştir.

Temin ve yerleştirme rejimi artık 183 ilâ 186. maddelerdedir ve Sözleşmeye göndermede bulunmakla yetinmeyip doğrudan ona bağlanmıştır:

Aracılık, Karadağ İstihdam Kurumu ve kanunun ve MLC 2006'nın koşullarını sağlayan tüzel kişiler tarafından, bakanlığın onayıyla yürütülebilir. Denetim açıkça hizmetin MLC 2006'ya uygunluğu kontrol edilerek yapılır. Aykırılık tespit edilirse bakanlık, 90 günü aşamayacak bir süre içinde giderilmesini emreder; hizmet gidermezse onay geri alınır ve iki yıl boyunca yeni başvuru yapılamaz. Onayın kendisi en çok beş yıl sürer ve aynı koşullarla yenilenebilir.

Yeni metindeki iki yükümlülük özellikle armatörleri ilgilendirir. Birincisi, hizmet gemiadamlarından ücret, komisyon veya başka hiçbir işe alım masrafı alamaz; ayrıca bir şikâyet ve koruma sistemi, hile ve suistimali önleyici mekanizmalar, repatriasyonu ve ödenmeyen ücretleri karşılayan sigorta ya da başka bir finansal teminat ve yetkili makamın erişebileceği kayıtlar tutmak zorundadır. İkincisi, 186. madde işletmeciye bir yükümlülük yükler: Karadağ bayraklı bir gemi ya da yatın armatörü veya işleten şirketi, Karadağ vatandaşı olmayan gemiadamlarını istihdam etmek için bir hizmet kullanıyorsa, o hizmetten kanunun ve Sözleşmenin standartlarını uygulamasını talep etmek zorundadır. Bu, Standard A1.4(9)'un iç hukuka yazılmış hâlidir ve işletmeciye karşı icra edilebilir.

Bir geçiş hükmü bundan sonraki aşamayı belirler. 299. madde bakanlığa uygulama yönetmeliklerini çıkarması için 18 ay verir; bunlar çıkarılana kadar eski ikincil mevzuat, yeni kanuna aykırı olmadığı ölçüde uygulanmaya devam eder. Onaylı hizmetleri bağlayacak koşullar yani hâlâ yazılmaktadır ve önceki çerçeve altında onay almış bir hizmet, dosyasını yönetmelik çıktığında değil şimdi gözden geçirmelidir.

Bir A1.4 dosyası gerçekte ne içerir

Standard A1.4(5)(c) uyumlu bir hizmetin ne yaptığını sayar ve bu, armatörün özen dosyasının doğal omurgasıdır. Hizmet, temin ettiği veya yerleştirdiği gemiadamlarına ilişkin, yetkili makamın incelemesine açık güncel bir kayıt tutmalıdır. Gemiadamlarının, iş sözleşmeleri kapsamındaki hak ve yükümlülükleri konusunda angajmandan önce veya angajman sırasında bilgilendirilmesini; sözleşmeyi imzadan önce ve sonra gerçekten inceleyebilmelerini ve bir nüsha almalarını sağlamalıdır. Yerleştirdiği gemiadamlarının nitelikli olduğunu ve iş için gereken belgeleri taşıdığını, iş sözleşmelerinin de yürürlükteki mevzuata ve sözleşmenin parçasını oluşturan toplu iş sözleşmesine uygun olduğunu doğrulamalıdır. Uygulanabilir olduğu ölçüde, armatörün gemiadamlarını yabancı bir limanda mahsur kalmaktan koruyacak imkâna sahip olmasını sağlamalıdır. Şikâyetleri incelemeli, yanıtlamalı ve çözülmeyenleri makama bildirmelidir. Ve hizmetin ya da armatörün sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle gemiadamının uğradığı parasal zararı tazmin eden bir koruma sistemi — sigorta veya eşdeğer bir önlem — işletmelidir.

Ücret kuralı ayrıca ele alınmayı hak eder, çünkü denetimlerin en sık çöktüğü yer burasıdır. Standard A1.4(5)(b), işe alım veya yerleştirme için hiçbir ücret ya da masrafın doğrudan veya dolaylı olarak, kısmen ya da tamamen gemiadamına yüklenmesini yasaklar. İstisnalar dardır: ulusal mevzuatın zorunlu kıldığı sağlık raporunun, ulusal denizci cüzdanının ve pasaport ya da benzeri seyahat belgesinin masrafı. Vize masrafları istisnanın açıkça dışında tutulmuştur ve armatöre aittir. Vize masrafını mürettebata yıkan bir temin zinciri uyumlu değildir ve hiç sormamış olan bir işletmeci, sormamış olmakla korunmaz.

Denizci kimlik belgeleri tek bir belge değildir

"Denizci cüzdanı" ifadesi gevşek kullanılır ve bir aday dosyasını doğrularken önem taşıyan bir ayrımı gizler. 2003 tarihli Gemiadamlarının Kimlik Belgelerine İlişkin Sözleşme (Gözden Geçirilmiş, No. 185), onaylayan devletin düzenlediği belirli bir kimlik belgesi yaratır. Ulusal denizci cüzdanı veya hizmet kayıt defteri ise ulusal hukuka göre düzenlenen başka bir belgedir ve 185 sayılı Sözleşmeye hiç taraf olmayan devletlerde de vardır.

Ayrım MLC çizgisiyle aynı yönde ilerler. Karadağ 185 sayılı Sözleşmeyi 27 Nisan 2017'de onaylamıştır. Türkiye taraf değildir. Dolayısıyla Türk denizci cüzdanı taşıyan bir aday dosyası gayet olağandır ve hizmeti ile ulusal belgelendirmeyi kanıtlar — ancak 185 sayılı Sözleşme kapsamında bir kimlik belgesi değildir ve ikisini birbirinin yerine sayan bir kontrol listesi ya iyi adayları eler ya da dosyanın desteklemediği bir uyum durumu kaydeder.

Nasıl yardımcı oluyoruz

Hem işletmeci tarafında hem de hizmetlerin kendisi için çalışıyoruz ve iş net biçimde ikiye ayrılıyor.

Armatörler, cruise işletmecileri ve gemi yöneticileri için Standard A1.4 özen dosyasını kuruyoruz: temin zincirini inceliyor, hizmeti Standardın her bir unsuru karşısında değerlendiriyor, ücret akışını ve sigorta ya da finansal teminatı irdeliyor ve bir idareye veya davacıya gösterilebilecek yazılı bir değerlendirme üretiyoruz. Gemiadamı iş sözleşmelerini ve arkasındaki sözleşme zincirini hazırlıyor, inceliyoruz; bir liman devleti kontrol bulgusu, bir tutuklama ya da bireysel bir talep temin zincirini tartışmaya açtığında danışmanlık veriyoruz.

Temin ve yerleştirme hizmetleri için Karadağ'da 183-185. maddeler uyarınca onay ve yenileme yolunu, kanunun artık aradığı şikâyet, hile önleme, kayıt tutma ve finansal teminat sistemlerini ve mevcut bir işleyişin uygulama yönetmelikleri çıkmadan yeni çerçeveye uyarlanmasını çalışıyoruz.

Biz bir hukuk bürosuyuz. Gemiadamı temin ve yerleştirme hizmeti olarak faaliyet göstermiyor, mürettebat sağlamıyoruz. Bir işin buna ihtiyacı olduğunda temin ve yerleştirme işlevi, bunun için yetkilendirilmiş bir hizmete aittir; bizim rolümüz o hizmeti değerlendirmek ve belgelemektir, onun yerine geçmek değil.