Malpraktis dosyalarında arabuluculuğun tek cümlelik haritası şudur: özel hastaneye veya serbest çalışan hekime karşı tazminat davası açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; kamu hastanesine karşı yol idari yargıdır ve orada böyle bir şart yoktur. İnternette bu ayrım sürekli bulanır ve iki yönde de pahalı hatalar doğar: şartı atlayıp davası usulden reddedilenler ile kamu dosyasında arabuluculuk arayıp idari başvuru sürelerini eritenler. Bu rehber; dayanağı, başvuru mekaniğini, süreleri ve iki yargı kolunun ayrımını madde numaralarıyla anlatır. Mevzuat kontrol tarihi: 20 Ağustos 2026.
Hangi Dosyada Arabuluculuk Zorunlu?
| Davalı | Yargı yolu | Arabuluculuk dava şartı mı? |
|---|---|---|
| Özel hastane | Tüketici mahkemesi | Evet (TKHK m.73/A) |
| Serbest çalışan hekim / muayenehane | Tüketici mahkemesi | Evet (TKHK m.73/A) |
| Estetik/diş gibi eser niteliğindeki özel işlemler | Tüketici mahkemesi | Evet (TKHK m.73/A) |
| Devlet veya üniversite hastanesi | İdare mahkemesi (tam yargı) | Hayır — idari yargıda bu şart öngörülmemiştir |
| Şehir hastaneleri ve karma yapılar | Statüye göre değişir | Dosya bazında belirlenir |
İki kayıt: hasta ile özel sağlık kuruluşu arasındaki ilişki tüketici işlemi sayıldığından uyuşmazlık tüketici mahkemesinde görülür; parasal olarak tüketici hakem heyetinin görev sınırında kalan küçük talepler ise arabuluculuk şartının istisnasıdır (m.73/A-1/a) ve doğrudan hakem heyetine gider — güncel parasal sınır her yıl değişir. Malpraktis tazminat taleplerinin büyük çoğunluğu bu sınırın üzerindedir ve dava şartına tabidir.
Dayanak: TKHK m.73/A
Şartın kaynağı, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a 7251 sayılı Kanunla eklenen (22.7.2020) m.73/A'dır: tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Maddede tüketiciyi koruyan iki ayrıntı daha vardır ve ikisi de az bilinir:
- Ücret koruması (m.73/A-3): Taraflara ulaşılamasa, görüşme yapılamasa, taraflar anlaşsa ya da anlaşamasa — tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve iki saatlik tarife tutarını geçemez. Hasta tarafı için arabuluculuk aşaması fiilen ücretsizdir.
- Gider yaptırımı koruması (m.73/A-2): İlk toplantıya mazeretsiz katılmamanın yargılama gideri yaptırımını düzenleyen HUAK m.18/A-11, tüketici aleyhine uygulanmaz.
Başvuru Nereye ve Nasıl Yapılır?
Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki adliye arabuluculuk bürosuna yapılır; büro bulunmayan yerlerde görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır (HUAK m.18/A). Tüketici davalarında bu, çoğu dosyada hastanın yerleşim yeri adliyesidir — tüketici, kendi yerleşim yerinde de dava açabildiğinden büro seçiminde bu imkân kullanılır. Başvuruda karşı tarafın (hastane işleteni şirketin ticari unvanı ve adresi; hekimse kimlik-adres bilgisi) doğru gösterilmesi kritiktir; yanlış hasım, süreci baştan tekrarlatır. Karşı taraf, yetki itirazını bir hafta içinde ileri sürebilir; itiraz sulh hukuk hâkimince bir hafta içinde dosya üzerinden karara bağlanır.
Pratik not: başvuru UYAP Vatandaş portali ve e-Devlet üzerinden elektronik olarak da yapılabilmektedir; ekine tedavi evrakının değil, uyuşmazlığı tanımlayan özet bilgilerin konması yeterlidir — delil tartışması arabuluculuk masasının değil, davanın işidir.
Süreç ve Süreler: 3 Hafta + 1
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren başvuruyu üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir (m.18/A-9). Görüşmelere taraflar bizzat veya avukatları aracılığıyla katılabilir; toplantılar fiziki ya da çevrim içi yürütülebilir. Sürecin üç çıkışı vardır: anlaşma, anlaşamama veya tarafların katılmaması — her hâlde arabulucu son tutanağı düzenler ve süreç biter.
Zamanaşımı ve Süreler Durur
Malpraktis dosyalarında en değerli teknik hüküm budur: arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (m.18/A-15). Süresinin son aylarına gelmiş bir dosyada arabuluculuk başvurusu, yalnız dava şartını tamamlamaz; takvimi de dondurur. Yine de bu hükme yaslanarak son güne oynamak tehlikelidir — sürelerin hesabı, doktor hatası tazminatı rehberinde anlattığımız 5 yıl / 2+10 yıl ayrımlarıyla birlikte dosya bazında yapılmalıdır.
Anlaşırsanız, Anlaşamazsanız
- Anlaşma hâlinde düzenlenen anlaşma belgesi, üzerinde anlaşılan hususlarda yeni dava açılmasını engeller; taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı belge, ilam niteliğinde icra edilebilirlik kazanabilir (HUAK m.18). Tutar, ödeme takvimi ve ibra kapsamı bu belgede milimetrik yazılmalıdır — eksik kalem, sonradan istenemez.
- Anlaşamama hâlinde dava yolu açılır; son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenmek zorundadır (m.18/A). Eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; yine verilmezse dava usulden reddedilir. Tutanak, dosyanın en küçük görünen en kritik ekidir.
Kamu Hastanesi Dosyaları: Arabuluculuk Değil, İdari Başvuru
Devlet ve üniversite hastanelerindeki zararlarda muhatap idaredir; yol, idare mahkemesinde tam yargı davasıdır ve arabuluculuk dava şartı yoktur. Buradaki takvim başkadır ve affetmez: zararın öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde beş yıl içinde idareye yazılı başvuru; istek reddedilir ya da otuz gün içinde cevap verilmezse, izleyen altmış günlük dava süresi içinde tam yargı davası (İYUK m.13 ve m.7). Kamu dosyasında "önce arabuluculuğa gideyim" refleksi, bu süreleri kurtarmaz — yanlış kapıda beklerken hak düşer. Hangi dosyanın hangi kapıya gittiğini malpraktis davası rehberinde ayrıntılı işledik.
Dava Şartı Olmayan Hâllerde: İhtiyari Arabuluculuk
Dava şartı, arabuluculuğun tek biçimi değildir. HUAK m.1/2 uyarınca tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıklarının tümü — hakem heyeti sınırında kalan küçük talepler veya dava açıldıktan sonra sulh arayışı dâhil — her aşamada ihtiyari arabuluculuğa taşınabilir; taraflar isterse dava görülürken bile masa kurulur. Sınır da aynı maddededir: kamu hastanesi aleyhindeki tam yargı uyuşmazlığı özel hukuk uyuşmazlığı olmadığından HUAK'ın alanına girmez — idare ile masaya oturmanın yolu arabuluculuk değil, idari başvuru sürecindeki müzakere pratiğidir. İhtiyari süreçte ücret düzeni de farklıdır: masraf paylaşımı tarafların anlaşmasına ve tarifeye tabidir; dava-şartındaki tüketici koruması burada otomatik uygulanmaz.
Masaya Oturmadan Önce: Hazırlık ve Sigorta Gerçeği
Arabuluculuk masasının görünmeyen oyuncusu çoğu zaman bir sigorta şirketidir: 1219 sayılı Kanun'un Ek m.12'si, hekimler için zorunlu mesleki malî sorumluluk sigortası öngörür — serbest çalışanlar kendileri, özel sağlık kuruluşunda çalışanlar için kuruluş yaptırır ve primin yarısı işverence ödenir; teminat tutarlarını Hazine belirler. Pratik sonucu: karşı masadaki teklifin gerçek finansörü ve karar vericisi çoğu dosyada sigortacıdır, teklif bandı da poliçe limitleriyle şekillenir. Hazırlık bu gerçeğe göre yapılır:
- Tedavi dosyası: Epikriz, ameliyat ve hemşire notları, görüntüleme ve onam formları — hasta, kendi kayıtlarının örneğini isteme hakkına sahiptir; dosya, başvurudan önce toplanmalıdır.
- Ön değerlendirme: Maluliyet ihtimalinin ve tazminat kalemlerinin kabaca haritalanması; masada telaffuz edilecek bandın dayanağı budur.
- Hasım haritası: Hastane işleteni şirket, hekim ve — dosya kurgusuna göre — sigortacının sürece dahli; kimin masada olacağı, anlaşmanın kimleri bağlayacağını belirler.
Sık Yapılan Üç Hata
- Kamu dosyasında arabuluculuk beklemek: İdari başvuru süreleri arabuluculukla durmaz; yanlış kapıda geçen aylar, İYUK m.13'teki bir yıllık süreyi eritebilir.
- Hasmı eksik veya yanlış göstermek: Yalnız hekime başvurup hastaneyi dışarıda bırakmak — ya da tersi — süreci tekrarlatır; anlaşma da yalnız masadakileri bağlar.
- Son tutanağı önemsememek: Anlaşamama tutanağı dava dilekçesinin zorunlu ekidir; tutanaksız dilekçe, bir haftalık kesin süre sonunda usulden ret demektir.
Arabuluculukta Anlaşmalı mı? Stratejik Çerçeve
Arabuluculuk hızlıdır ama malpraktis tazminatı, bilirkişi ve aktüerya hesabıyla şekillenen bir alacaktır: maluliyet oranı belirlenmeden, geleceğe dönük bakım ve kazanç kayıpları hesaplanmadan masada telaffuz edilen rakamlar çoğu zaman gerçek zararın altındadır. Anlaşmanın bağlayıcılığı ve dava kapatma etkisi kesin olduğundan, teklif değerlendirmesi dosyanın muhtemel bilirkişi sonuçları öngörülerek yapılmalıdır; erken ve eksik anlaşma, sonradan telafi edilemez. Bu değerlendirme dosya bazındadır ve sonuç garantisi verilemez.
Arabuluculuk başvurusunun zamanlaması, hasım seçimi ve teklif stratejisini dava planıyla birlikte kurmak için tazminat davaları ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.
